حتماً تابه حال اتفاق افتاده که درون یک سی.دی که با فرمت ویدوئی رایت شده باشـــه
نگاه کرده باشین ومتوجه شده باشین که درون پوشه MPEGAV غیر از فایلهای ویدوئی که باپسوند DAT ...
VCD چیست؟
حتماً تابه حال اتفاق افتاده که درون یک سی.دی که با فرمت ویدوئی رایت شده باشـــه
نگاه کرده باشین ومتوجه شده باشین که درون پوشه MPEGAV غیر از فایلهای ویدوئی که باپسوند DAT
می باشند فایلها وپوشه های دیگه ای داخل سی دی رایت شده و شاید از خودتون سوال کرده باشیـــــن
" اینها دیگه چیه؟"اگه این سوال ازخودتون نپرسیدین که هیچ، امااگه پرسیدین وجوابشم نمی دونستین مطلب زیر برای رسیدن به این جواب کمکتون می کنه.
اســـــتاندارد VCD توســـط Philips و JVC در سال١٩٩٣ ابلاغ شد. این استاندارد مشخص میکنه فایلهای تصویری با چه فرمت،کیفیت وساختار فایل سیستمی روی سی دی ذخیره بشه. فایلهای MPEG1 ابعاد ٢٨٨×۳٥٢ونرخ تصـــو یر۲٥فــریم برای پا ل و٢٩فریم در ثانیه، وبرای NTSCباابعاد۵۷۶×٧٠٤ و
۴٨۰×٧٠٤ برای ذخیره کردن تصاویر هستش. دستگاههای پخش ویدئو سی دی باید بتونن جای ذخیره فایلهای ذکر شده را از روی سی دی پیدا کنن و دستگاههای CD –iتنها باوجود نرم افزار اجرای سی دی که رویVCDهستش می تونن تراکها را پخش کنن.به همین دلیل هنگامی که یک VCDرا در درایو رایانه قرار میدیم باتعدادی پوشه مواجه میشیم که درهرکدوم از اونها تعدادی فایل هست.در پوشهVCD اطلاعا تی
مربوط به طرز قرار گیری و ترتیب پخش تراکها وجود داره.کار پوشه EXTهم مثل کار پوشهVCD هستش با این تفاوت که تنها مورد استفاده دستگاههای CD –iقرار می گیره.CDIهمانطور که از نامش معلومه نرم افزار پخش VCDرا همراهی می کنه،که تنها تو سط CD-iها مورد استفاده قرار می گیره.SEGMENT هم برای ذخیره تکه های فیلم یا عکسها مورد استفاده قرار می گیره و این فایلها نمی تونن روی سی دی طولی بیشتر از ١٥٠ Blocks داشته باشه. اما می مونه پوشه MPEGAVکه فکر میکنم همه شما وظیفه این پوشه را بدونین.در آخر هم یک نکته جالب براتون مینویسم که همه شما به اون برخورد کردین اما اکثریت به این نکته توجه نکردین و اون نبود بیتهای مربوط به رفع خطاست.این بیتها که برای سی دی های حاوی اطلاعات ضرور یه در VCDآنقدر کارایی نداره، به همین علت وقـتی سی دی های خشدار را روی هارد کپی میکنید اطلا عات اون بخش آسیب دیده باز هم مشکل داره وهنگام پخش بصورت پرش رنگ و صدا وبه هم ریختگی بخشهایی از تصویر دیده میشه.
در آخر هم اگه دوست دارین درباره استانداردDVDهم بدونین به امیل من تماس بگیرین من هم نتیجه میگیرم که آیا این مطلب طرفداران خودشو داشته یا نه
DVD چیست؟
این سه حرف زمانی علامت اختصاری دیسك ویدیویی دیجیتال Digital Video Disc بود. اما امروزه فقط DVD است، در واقع نسل بعدی فن آوری ذخیره سازی دیسك نوری است.
DVD لوح فشرده ای است كه از ظرفیت بسیار بالایی برخوردار می باشد و می تواند مانند نوار ویدئویی (VHS) فیلم را در خود ذخیره نماید و نسبت به سی دی های صوتی و كامپیوتری برتری دارد.
هدفی كه DVD دنبال نموده، این است كه همه سرگرمی های خانگی رایانه ای، اطلاعات رایانه ای و اطلاعات تجاری و كاری را با یك فرمت واحد دیجیتال ذخیره كند، تا بتواند جایگزین سی دی های صوتی، نوار ویدئویی، دیسك لیزری، بازی های رایانه ای و سایر موارد بشود.
امروزه DVD از بیشترین پشتیبانی شركت های الكترونیكی، نرم افزاری و استودیوهای بزرگ صوتی و تصویری بر خوردار است.
با چنین پشتیبانی بزرگ و بی سابقه ای، DVD بدل به موفق ترین كالای مصرفی الكترونیكی در دوران كوتاه پیدایش خود می باشد.
DVD فرمتی است كه اوایل برای فیلم های سینمایی ظاهر شد و كیفیت بهتری نسبت به VHS داشت. در واقع فناوری مورد استفاده در، DVD لیرز قرمز (با طول موج635 یا650 نانومتر) و فشرده سازی MPEG2 است.
اولین دستگاه های DVD در نوامبر سال 1996 در ژاپن و در مارس سال 1997 در آمریكا ساخته شد. توشیبا، پایونیر، پاناسونیك،هیتاچی و سونی اولین سازندگانی بودند كه دستگاه های DVD- ROM را در ژانویه سال 1997 به بازار عرضه كردند.
امروزه بیش از دویست نوع دستگاه های صوتی و تصویری DVD در بازار دنیا موجود است، هر چند كه این دستگاهها از كیفیت مشابه و استانداردی برخوردار نیستند.
ویژگی های DVD چیست؟
-DVD بیش از دو ساعت فیلم ویدئویی را با عالی ترین كیفیت ذخیره می كند. (البته یك DVD دو طرفه (دولایه) می تواند هشت ساعت فیلم ویدئویی با كیفیت عالی را در خود ذخیره كند).
- فیلم های Wide Screen استاندارد پشتیبانی می كند.
- قابلیت انتخاب نه زاویه دوربین از زاویه دیدهای مختلف هنگام اجرا را دارا می باشد.
- مقدار ظرفیت DVD برابر7/4 گیگابایت در هر لایه دیسك است. (با در نظر گرفتن این كه لایه بالایی نیمه شفاف است ولیزر بر روی لایه پایینی دوم نیز تاثیر می گذارد، بنابراین مقدار ظرفیت تا 9 گیگابایت افزایش می یابد.)
مشكلات DVD چیست؟
- سالها طول خواهد كشید تا فیلم ها، كلیپ ها، برنامه های ویدئویی و نرم افزارهای رایانه ای به طور وسیع به صورت DVD در اختیار همگان قرار گیرد.
- پاره ای ابهامات در مشخصات فنی اجرا كننده ها و ناكافی بودن آنها و همین طور دیسك ها باعث نارسایی ها می شود كه بعضی از دیسك ها یا به طور كامل اجرا نمی شوند و یا اصلاً روی بعضی اجراكننده ها عمل نمی كنند.
- دستگاه های ضبط DVD هنوز بسیار گران قیمت هستند.
- به این علت كه DVD از سیستم فشرده سازی دیجیتال با كیفیت عالی استفاده می كند، در نتیجه منابع اصلی صوتی و تصویری كه با كیفیت پایینی تهیه شده باشند در DVD مشكل خواهند داشت.
- تعداد بسیار كمی از اجرا كننده های DVD می توانند با سرعت نرمال فیلم را به عقب بر گردانند.
میزان كیفیت DVD تا چه میزان است؟
DVD قادر است كیفیت تصویری نزدیك به كیفیت برداشت فیلم در استودیو را ارائه دهد و حتی بهتر از سی دی های صوتی، اما به هر حال این كیفیت بستگی به عوامل متعددی در تولید دارد. به موازات پیشرفت فناوری فشرده سازی اطلاعات، ما شاهد هستیم كه هر مقدار كیفیت افزایش یابد قیمت نیز افزایش می یابد و هر میزان هزینه تولید كاهش یابد، دیسك ها با كیفیت پایین تری به بازار می آیند.
در چنین دیسك های DVD از سیستم فشرده سازی MPEGI كه چیزی در حد فیلم های VHS است به جای MPEG2 استفاده می شود. (ویدئوهای DVD به طور معمول از روی نسخه اصلی استودیو در فرمت MPEG2 استفاده می شود.) هر میزان كه فناوری فشرده سازی MPEG پیشرفت كند، كیفیت های برتری به دست خواهد آمد.
از چه نرم افزارهایی برای اجرای DVD می توان استفاده نمود؟
اگر نرم افزار خوبی در دست داشته باشید، می توانید بهره بیشتری از DVD بگیرید. به طور معمول از چند نرم افزار رایج برای اجرایDVD استفاده می شود. (البته ممكن است، شما از برنامه دیگری نیز جهت ضبط و یا اجرای دی وی دی استفاده كنید.)
اما در هر صورت برنامه Media Player – Jet Audio و برنامه Xing DVD, Power DVD در بین كاربران از محبوبیت بیشتری برخوردارند. (فراموش نكنید كه نوع ویندوز و نسخه برنامه مورد استفاده شما نیز در اجرای DVD مهم می باشد.)
حاٿظه Flash
حاٿظه های الکترونيکی با اهداٿ متٿاوت و به اشکال گوناگون تاکنون طراحی و عرضه شده اند. حاٿظه ٿلش ، يک نمونه از حاٿظه های الکترونيکی بوده که برای ذخيره سازی آسان و سريع اطلاعات در دستگاههائی نظير : دوربين های ديجيتال ، کنسول بازيهای کامپيوتری و ... استٿاده می گردد. حاٿظه ٿلش اغلب مشابه يک هارد استٿاده می گردد تا حاٿظه اصلی . در تجهيزات زير از حاٿظه ٿلش استٿاده می گردد : تراشه BIOS موجود در کامپيوتر CompactFlash که در دوربين های ديجيتال استٿاده می گردد . SmartMedia که اغلب در دوربين های ديجيتال استٿاده می گردد Memory Stick که اغلب در دوربين های ديجيتال استٿاده می گردد . کارت های حاٿظه PCMCIA نوع I و II کارت های حاٿظه برای کنسول های بازيهای ويدئويی مبانی حاٿظه ٿلش حاٿظه ٿلاش يک نوع خاص از تراشه های EEPROM است . حاٿظه ٿوق شامل شبکه ای مشتمل بر سطر و ستون است . در محل تقاطع هر سطر و يا ستون از دو ترانزيستور استٿاده می گردد. دو ترانزيستور ٿوق توسط يک لايه نازک اکسيد از يکديگر جدا شده اند. يکی از ترانزيستورها Floating gate و ديگری Control gate خواهد بود. Floatino gate صرٿا" به سطر (WordLine) متصل است . تا زمانيکه لينک ٿوق وجود داشته باشد در سلول مربوطه مقدار يک ذخيره خواهد بود. بمنظور تغيير مقدار يک به صٿر از ٿرآيندی با نام Fowler-Nordheim tunneling استٿاده می گردد. از Tunneling بمنظور تغيير محل الکترون ها در Floating gate استٿاد می شود. يک شارژ الکتريکی حدود 10 تا 13 ولت به floating gate داده می شود. شارژ از ستون شروع ( bitline) و سپس به floating gate خواهد رسيد .در نهايت شارژ ٿوق تخليه می گردد( زمين ) .شارژ ٿوق باعث می گردد که ترانزيستور floating gate مشابه يک "پخش کننده الکترون " رٿتار نمايد . الکترون های مازاد ٿشرده شده و در سمت ديگر لايه اکسيد به دام اٿتاد و يک شارژ منٿی را باعث می گردند. الکترون های شارژ شده منٿی ، بعنوان يک صٿحه عايق بين control gate و floating gate رٿتار می نمايند.دستگاه خاصی با نام Cell sensor سطح شارژ پاس داده شده به floating gate را مونيتور خواهد کرد. در صورتيکه جريان گيت بيشتر از 50 درصد شارژ باشد ، در اينصورت مقدار يک را دارا خواهد بود.زمانيکه شارژ پاس داده شده از 50 درصد آستانه عدول نموده مقدار به صٿر تغيير پيدا خواهد کرد.يک تراشه EEPROM دارای گيت هائی است که تمام آنها باز بوده و هر سلول آن مقدار يک را دارا است. در اين نوع حاٿظه ها ( ٿلش) ، بمنظور حذٿ از مدارات پيش بينی شده در زمان طراحی ( بکمک ايجاد يک ميدان الکتريکی) استٿاده می گردد. در اين حالت می توان تمام و يا بخش های خاصی از تراشه را که " بلاک " ناميده می شوند، را حذٿ کرد.اين نوع حاٿظه نسبت به حاٿظه های EEPROM سريعتر است ، چون داده ها از طريق بلاک هائی که معمولا" 512 بايت می باشند ( به جای يک بايت در هر لحظه ) نوشته می گردند. کارت های حاٿظه ٿلش تراشه BIOS در کامپيوتر، متداولترين نوع حاٿظه ٿلش است . کارت های SmartMedia و ComapctFlash نيز نمونه های ديگری از حاٿظه های ٿلش بوده که اخيرا" متداول شده اند. از کارت های ٿوق بعنوان "ٿيلم های الکترونيکی" در دوربين های ديجيتال، استٿاده می گردد .کارتهای حاٿظه برای بازيهای کامپيوتری نظير Sega و PlayStation نمونه های ديگری از حاٿظه های ٿلش می باشند. استٿاده از حاٿظه ٿلش نسبت به هارد دارای مزايای زير است : حاٿظه های ٿلش نويز پذير نمی باشند. سرعت دستيابی به حاٿظه های ٿلش بالا است . حاٿظه های ٿلش دارای اندازه کوچک هستند. حاٿظه ٿلش دارای عناصر قابل حرکت ( نظير هارد ) نمی باشند. قيمت حاٿظه های ٿلش نسبت به هارد بيشتر است .
نوشته شده توسط admin در تاريخ 25/11/1383 ساعت : 08:25
حاٿظه Flash
حاٿظه های الکترونيکی با اهداٿ متٿاوت و به اشکال گوناگون تاکنون طراحی و عرضه شده اند. حاٿظه ٿلش ، يک نمونه از حاٿظه های الکترونيکی بوده که برای ذخيره سازی آسان و سريع اطلاعات در دستگاههائی نظير : دوربين های ديجيتال ، کنسول بازيهای کامپيوتری و ... استٿاده می گردد. حاٿظه ٿلش اغلب مشابه يک هارد استٿاده می گردد تا حاٿظه اصلی . در تجهيزات زير از حاٿظه ٿلش استٿاده می گردد : تراشه BIOS موجود در کامپيوتر CompactFlash که در دوربين های ديجيتال استٿاده می گردد . SmartMedia که اغلب در دوربين های ديجيتال استٿاده می گردد Memory Stick که اغلب در دوربين های ديجيتال استٿاده می گردد . کارت های حاٿظه PCMCIA نوع I و II کارت های حاٿظه برای کنسول های بازيهای ويدئويی مبانی حاٿظه ٿلش حاٿظه ٿلاش يک نوع خاص از تراشه های EEPROM است . حاٿظه ٿوق شامل شبکه ای مشتمل بر سطر و ستون است . در محل تقاطع هر سطر و يا ستون از دو ترانزيستور استٿاده می گردد. دو ترانزيستور ٿوق توسط يک لايه نازک اکسيد از يکديگر جدا شده اند. يکی از ترانزيستورها Floating gate و ديگری Control gate خواهد بود. Floatino gate صرٿا" به سطر (WordLine) متصل است . تا زمانيکه لينک ٿوق وجود داشته باشد در سلول مربوطه مقدار يک ذخيره خواهد بود. بمنظور تغيير مقدار يک به صٿر از ٿرآيندی با نام Fowler-Nordheim tunneling استٿاده می گردد. از Tunneling بمنظور تغيير محل الکترون ها در Floating gate استٿاد می شود. يک شارژ الکتريکی حدود 10 تا 13 ولت به floating gate داده می شود. شارژ از ستون شروع ( bitline) و سپس به floating gate خواهد رسيد .در نهايت شارژ ٿوق تخليه می گردد( زمين ) .شارژ ٿوق باعث می گردد که ترانزيستور floating gate مشابه يک "پخش کننده الکترون " رٿتار نمايد . الکترون های مازاد ٿشرده شده و در سمت ديگر لايه اکسيد به دام اٿتاد و يک شارژ منٿی را باعث می گردند. الکترون های شارژ شده منٿی ، بعنوان يک صٿحه عايق بين control gate و floating gate رٿتار می نمايند.دستگاه خاصی با نام Cell sensor سطح شارژ پاس داده شده به floating gate را مونيتور خواهد کرد. در صورتيکه جريان گيت بيشتر از 50 درصد شارژ باشد ، در اينصورت مقدار يک را دارا خواهد بود.زمانيکه شارژ پاس داده شده از 50 درصد آستانه عدول نموده مقدار به صٿر تغيير پيدا خواهد کرد.يک تراشه EEPROM دارای گيت هائی است که تمام آنها باز بوده و هر سلول آن مقدار يک را دارا است. در اين نوع حاٿظه ها ( ٿلش) ، بمنظور حذٿ از مدارات پيش بينی شده در زمان طراحی ( بکمک ايجاد يک ميدان الکتريکی) استٿاده می گردد. در اين حالت می توان تمام و يا بخش های خاصی از تراشه را که " بلاک " ناميده می شوند، را حذٿ کرد.اين نوع حاٿظه نسبت به حاٿظه های EEPROM سريعتر است ، چون داده ها از طريق بلاک هائی که معمولا" 512 بايت می باشند ( به جای يک بايت در هر لحظه ) نوشته می گردند. کارت های حاٿظه ٿلش تراشه BIOS در کامپيوتر، متداولترين نوع حاٿظه ٿلش است . کارت های SmartMedia و ComapctFlash نيز نمونه های ديگری از حاٿظه های ٿلش بوده که اخيرا" متداول شده اند. از کارت های ٿوق بعنوان "ٿيلم های الکترونيکی" در دوربين های ديجيتال، استٿاده می گردد .کارتهای حاٿظه برای بازيهای کامپيوتری نظير Sega و PlayStation نمونه های ديگری از حاٿظه های ٿلش می باشند. استٿاده از حاٿظه ٿلش نسبت به هارد دارای مزايای زير است : حاٿظه های ٿلش نويز پذير نمی باشند. سرعت دستيابی به حاٿظه های ٿلش بالا است . حاٿظه های ٿلش دارای اندازه کوچک هستند. حاٿظه ٿلش دارای عناصر قابل حرکت ( نظير هارد ) نمی باشند. قيمت حاٿظه های ٿلش نسبت به هارد بيشتر است .
نوشته شده توسط admin در تاريخ 25/11/1383 ساعت : 08:25
مقدمه
در راستای دنبال نكردن هیچ خط و مشی مشخصی در امر اطلاع رسانی و آموزش، اینبار میخواهیم با هم روش تبدیل DVD به فایلهای AVI با كیفیت بسیار عالی را بررسی كنیم.
این آموزش بدرد كسانی كه تا بحال اصلا دست به DVD نزدهاند نیز میخورد. چون سعی كردهام مسیر كاملا مشخص باشد و نكتهای ناگفته نماند.
این مقاله از دو قسمت اصلی تشكیل میشود:
قسمت اول - آشنایی با DVD
قسمت دوم - طریقه تبدیل یك DVD به فایل AVI
در قسمت اول، اطلاعات جامعی درباره DVD خواهیم آموخت. در این بخش سعی شده است اطلاعات بصورت خلاصه و مفید گفته شود و از وارد شدن به مباحث فنی (نظیر روشهای خواندن DVD توسط لیزر، انواع روشهای هیبرید و ...) به جهت عمومیتر شدن مطلب پرهیز شود.
در قسمت دوم، روش بازكردن قفل DVD و انتقال آن به هارد دیسك و سپس تبدیل آن به فایل AVI با كمك تكنولوژی DivX تشریح گردیده است.
تذكر: به كسانی كه قصد دارند بصورت سریع و خلاصه این مطلب را مطالعه كنند، توصیه میشود اگر تمایلی به خواندن قسمت اول و آشنایی با DVD را ندارند، تنها به خواندن بخش ساختار فایلها در DVD و ساختار VOB نگاهی اجمالی داشته باشند، زیرا این قسمتها پیشنیاز قسمت دوم میباشند و پس از آن میتوانند مستقیما از قسمت دوم شروع به خواندن نمایند.
________________________________________
قسمت اول
DVD چیست؟
DVD یك دیسك ظرفیت بالا در ابعاد یك سی دی میباشد كه میتواند ظرفیتی تا 25 برابر یك سیدی داشته باشد. از آن میتوان برای ذخیره فیلم، بازی، موسیقی و اطلاعات شخصی استفاده كرد.
DVD در دستگاههای CD-Drive یا همان CD خوانهای معمول كامپیوترها قابل خواندن نیست. بلكه نیاز به درایو مخصوص دی وی دی دارد.
DVD اكنون مخفف كلمات «Digital Versatile Disc» است كه به معنای «دیسك چند منظوره دیجیتالی» میباشد. در گذشته، هنگامی كه چندین شركت برای اولین بار بر روی تكنولوژی DVD شروع به فعالیت كردند، آن را برای ذخیره فیلم در نظر گرفته بودند و آنرا «Digital Video Disc» نامیدند، اما امروزه به علت كاربردهای متفاوت آن به دیسك چند منظوره تغییر نام یافته است.
لوگوی استاندارد DVD
________________________________________
خصوصیات DVD
• ابعاد DVD مشابه CD میباشد. در اصل DVD از دو دیسك 0.6 میلیمتری به هم چسبیده تشكیل شده است، كه میتواند بر روی هر دوی این دیسكها اطلاعات ذخیره شود و یا تنها بر روی یكی از آنها ذخیره گردد.
• DVD در انواع تك لایه/دو لایه و تك رو/دو رو موجود میباشد.
• هر لایه از DVD حداكثر توانایی ذخیره 4.7 گیگا بایت اطلاعات را دارا میباشد و در هر سمت DVD حداكثر 8.5 گیگا بایت ذخیرهسازی مجاز میباشد. (با فرض DVD دو لایه)
• استفاده از فرمت فایل UDF
• به كار بردن روشهای محافظت دیجیتال و آنالوگ در DVD بصورت پیش فرض
• وجود انواع قابل ضبط (Recordable) و انواع قابل بازنویسی (Re-Writable)
• سازگاری با CD، بدین معنا كه هر دستگاه پخش DVD میبایست قادر به پخش CD نیز باشد.
• قطر دیسك 120 میلیمتر یا 5 اینچ (البته همانند DVD، CDهایی با قطر كمتر نیز یافت كه در دستگاههای معمولی قابل خواندن هستند.)
نمونه یك DVD ویدیویی
________________________________________
انواع DVD
با توجه به تعداد لایه و پشت و روی DVD، انواع مختلفی از DVD موجود میباشد:
DVD-5 DVD-9 DVD-10 DVD-18 DVD-R DVD-RW DVD-RAM
ظرفیت (گیگابایت) 4.7 8.54 9.4 17.08 4.7 4.7 4.7 یا 9.4
تعداد لایه در هر سمت 1 2 1 2 1 1 1
یكرو یا دو رو 1 1 2 2 1 1 1 یا 2
نمونه یك DVD قابل نوشتن (DVD-R)
________________________________________
مناطق DVD
به علت وجود قوانین حقوق مولفان و ناشران كه در اكثر كشورها رعایت میگردد (البته ایران از این قانون پیروی نمیكند)، كپی كردن یك DVD عملی غیر مجاز محسوب شده و پیگرد قانونی دارد. (البته كپی برای خود و نگهداری به عنوان نسخه یدكی از DVDای كه مالك آن هستید شامل این قانون نمیشود.).
وجود رمزگذاریهای دیجیتالی بر روی دیویدی باعث بوجود آمدن مناطق مختلف در دیویدی شده است. یك دیویدی كه برای منطقه یك تولید شده است را نمیتوان با دستگاههای پخش دیویدی كه در منطقه دو فروخته میشود پخش كرد. بنابراین هر دیویدی بایستی درون منطقهای كه تولید شده است پخش و توزیع گردد. (اكنون دیگر این تقسیم بندی، چندان جدی گرفته نمیشود و تقریبا تمام دیویدی خوانها توانایی خواندن دیویدی مناطق دیگر را دارند با این حال مشخصات فیلمهای هر منطقه با دیگری از نظر نوع Pal و NTSC و تعداد فریم بر ثانیه متفاوت است).
مناطق مختلف DVD
• منطقه 0: همه كشورهای جهان
• منطقه 1: آمریكا و كانادا
• منطقه 2: اروپا، ژاپن (NTSC)، خاورمیانه، آفریقای جنوبی
• منطقه 3: جنوب شرق آسیا، شرق آسیا، هنگكنگ، تایوان
• منطقه 4: استرالیا، نیوزلند، آمریكای مركزی و جنوبی، مكزیك
• منطقه 5: شوروی سابق، شبه قاره هند، پاكستان، بخشهایی از آفریقا، كره شمالی، مغولستان
• منطقه 6: چین
• منطقه 7: (استفاده نشده)
• منطقه 8: مناطق بینالمللی، آبهای آزاد، كشتیها، هواپیماها و ...
________________________________________
ساختار فایلها در DVD ویدیویی
اگر یك DVD را درون درایو قرار دهید و به داخل آن نگاهی بیاندازید، شاخههای مختلفی را خواهید دید، این شاخهها عموما شامل دو شاخه است به نامهای: VIDEO_TS و AUDIO_TS.
درون یك DVD ویدیویی معمولا دو شاخه وجود دارد.
البته ممكن است شاخههای دیگری نیز بر روی یك دیویدی وجود داشته باشد. گاهی شركتهای فیلمسازی، فایلهای دیگری همانند پخش كننده دیویدی و فایلهای مشخصات بازیگران و غیره را بر روی دیویدی قرار میدهند.
شاخه AUDIO_TS مخصوص DVDهای صوتی میباشد و در یك DVD فیلم این شاخه معمولا خالی است.
درون شاخه VIDEO_TS فایلهای مختلفی را خواهید یافت.
فایلهای با پسوند VOB، فایلهایی ویدویی هستند(Video Objects)، همین فایلها اصل فیلم DVD را در بر دارد و معمولا حاوی فیلم بعلاوه چندین ترك (Track) صوتی و زیرنویسها به زبانهای مختلف است.
فایلهای با پسوند IFO، فایلهای راهنمای پخش هستند (Information) كه مشخص میكنند در كدام قسمت فایل VOB، فیلم اصلی قرار دارد و در كدام قسمت تركهای صوتی و كدام قسمت زیرنویسهای فیلم. همچنین این فایل تشكیل دهنده منوی DVD نیز میباشد، یعنی بدون وجود این فایل نمیتوان منوی یك DVD را مشاهده كرد. (منوی DVD یك ترك تصویری مجزا است كه در ابتدای دیویدی پخش میشود و امكانات مختلفی از قبیل تغییر زبان، زیرنویس و پخش قسمت خاصی از فیلم را در اختیار بیننده قرار میدهد.)
فایلهایی با پسوند BUP، كه فایلهای یدكی و پشتیبان برای فایلهای IFO هستند(BackUP). در صورتی كه بنا به هر دلیلی فایلهای IFO قابل خواندن نباشد، این فایلها مورد استفاده قرار میگیرند.
فایلهای درون شاخه VIDEO_TS در یك DVD
فایلهای مختلف در این شاخه هر كدام عمل خاصی انجام میدهند:
فایلهای با نام *.VIDEO_TS اولین فایلی است كه پخش میشود ( به كار بردن * به معنی همه فایلهای با این نام و هر پسوند كه در اینجا شامل فایل VIDEO_TS.VOB و VIDEO_TS.IFO و VIDEO_TS.BUP میگردد.) و معمولا حاوی مشخصات قانونی دیویدی و تذكر در مورد حقوق مولفان میباشد، ولی گاهی فایلهای منوی یك دیویدی نیز درون این فایل قرار دارد. به هر حال این فایل قبل از بقیه فایلها پخش میشود.
فایلهایی به شكل *.vts_01_0 حاوی اولین قسمت از اولین فیلم موجود در دیویدی است. (هر دیویدی ممكن است حاوی چندین فیلم باشد، ولی عموما یك فیلم و چند تبلیغ را در بر دارند). به همین صورت فایلهایی به صورت *.vts_01_1 دومین قسمت از اولین فیلم است. (در روی یك دیویدی برای سازگاری با سیستمهای قدیمی معمولا فایلها حداكثر حجم 1 گیگابایت را دارند و در صورتی كه حجم یك دیویدی بیشتر از یك گیگا بایت شود -كه عموما اینطور است- چندین فایل یك گیگابایتی بر روی دیویدی قرار میگیرد).
حال اگر فایلی با نام *.vts_02_0 بر روی دیویدی یافت شود به معنی وجود فیلم دوم (یا تبلیغ، همانطور كه گفته شد) در آن دیویدی است. (همانند فایلهای AVSEQ1.DAT و AVSEQ2.DAT كه در روی یك VCD دیده میشود و هر كدام فایل فیلمی مجزا هستند.)
به همین ترتیب ممكن است فایلهای دیگری با نامهایی مثل *.vts_02_1 و *.vts_02_2 و ... نیز موجود باشد.
________________________________________
نگاهی به درون فایلهای VOB
از آنجا كه مهمترین فایل درون یك دیویدی فایلهای VOB است، بهتر است نگاهی به درون و طریقه كار آنان داشته باشیم.
در یك فایل VOB صدا، فیلم و زیرنویسها به طریقی با یكدیگر تركیب گردیدهاند كه در هنگام پخش بتوان به راحتی بین آنها تمیز قایل شد. (به این حالت Multiplex گویند.)
معمولا در یك DVD ویدیویی، یك ترك (Track) فیلم و چندین ترك صدا و تعدادی زیرنویس با یكدیگر مالتیپلكس شدهاند.
ترك ویدیویی از نوع MPEG-2 میباشد، ترك صوتی از نوع AC3 و یا MP3 و یا حتی از نوع PCM میباشد. (فایلهای صوتی از نوع AC3 فایلهای با كیفیت بالا و فشردهسازی مناسب و استاندارد صوتی در DVD میباشد. البته میتوان DVDهایی با ترك صوتی PCM كه فشرده نشده است و حجم زیادی میگیرد، نیز یافت. این تركهای صوتی ممكن است صدای دوبله شده یك فیلم به چند زبان باشد و یا صدا با كیفیت مختلف همانند صداهای دالبی چند كاناله و صدای استریو را شامل شود.)
در یك دیویدی میتوان حداكثر 9 ترك صوتی داشت. تركهای زیرنویس هم عكسهای چهار رنگی هستند و بصورت جداگانه درون فایل VOB ذخیره شدهاند. در یك دیویدی میتوان حداثر 32 ترك زیرنویس داشت، بدین معنی كه میتوان یك فیلم را با زیرنویس به 32 زبان دیگر دید.
نمونه یك فایل VOB با یك ترك (Track) تصویری و 2 ترك صوتی و 3 زیرنویس
در این شكل همانطور كه به وضوح دیده میشود، یك ترك فیلم وجود دارد و دو ترك صوتی و سه زیرنویس. برنامه پخش كننده دیویدی با كمك فایلهای IFO میتواند تشخیص دهد كه در كدام قسمت از فایل VOB، ترك اول صدا و كدام قسمت تركهای ویدیویی و زیرنویس وجود دارد و آنها را بنا به نیاز شما پخش میكند و شما توانایی انتخاب از بین یكی از دو ترك صوتی و یكی از سه زیر نویس فیلم را دارید.
نمونه یك فایل VOB با قابلیت Multiangle
در این شكل، دیویدی دیگری مورد بررسی قرار گرفته است كه حاوی دو ترك ویدیوی است كه ترك دوم یك ترك كامل نیست و در كل فیلم پخش نمیشود. این فیلمها را فیلمهای چند زاویهای (Multiangle) گویند. در هنگام پخش فیلم شما تنها میتوانید ترك اول ویدیو را مشاهده كنید. هنگامی كه موقعیت پخش به جایی برسد كه ترك دوم ویدیویی نیز وجود دارد شما میتوانید یكی از این دو ترك را انتخاب كنید و مشاهده كنید. بعضی از صحنههای برخی از فیلمها را هنگام فیلمبرداری با چند دوربین و از زوایای مختلف فیلمبرداری كردهاند و بدین طریق شما میتوانید بصورت اختیاری زاویهای كه خود میخواهید انتخاب كنید و تماشا كنید.
________________________________________
قسمت دوم:
پیشنیاز این فصل دانستن شاخهها و فایلها در DVD است ولی بدون دانستن این مطالب نیز میتوان تنها با پیگیری این مطالب به نتیجه مطلوب رسید.
برنامههای مورد نیاز
در مراحلی كه پیش رو داریم به تعدادی برنامه كمكی نیاز است. این برنامهها را میتوان به سادگی و رایگان از اینترنت دانلود كرد. اما برای سادگی كار از برنامهای به نام Gordian Knot استفاده میكنیم كه تمامی برنامههای مورد نیاز ما را در یك مجموعه جمع كردهاست.
توصیه میكنم حتما این مجموعه را دانلود كنید، زیرا در صورتی كه بخواهید هر كدام از برنامههای مورد نیاز را به صورت مجزا دانلود كنید، علاوه بر وقت زیادتری كه برای جستجو و پیدا كردن این برنامهها صرف میكنید، هماهنگی برنامه با نسخههای ارایه شده در داخل خود مجموعه نیز از بین میرود و تمامی تنظیمات دیگر را خود شما باید بصورت دستی انجام دهید.
برنامه Gordian Knot كه در اصل برنامهای رابط بین تمامی برنامههای دیگر به كار رفته در این مقاله است اعمالی همچون محاسبه كیفیت، تنظیمات صدا، فشرده سازی تصویر و غیره را انجام میدهد.
________________________________________
وسایل و موارد مورد نیاز
• برنامههای «GordianKnot.RipPack» و «GordianKnot.SystemPack»
• حدود 7 گیگابایت فضای خالی برروی هارد دیسك (برای انتقال یك DVD با حجم 4.7 گیگابایت)
• یك DVD درایو و یك فیلم DVD
• زمان (عمل تبدیل عملی زمان بر و طولانی است.)
• یك تكه كاغذ برای یادداشت.
________________________________________
دریافت برنامهها
برای اجرای مراحلی كه در زیر میآید به 2 مجموعه برنامه Gordian Knot احتیاج داریم.
1. GordianKnot.RipPack ( با حجم 8.2 مگ)
2. GordianKnot.SystemPack ( با حجم 5.8 مگ)
ابتدا RipPack را نصب كنید و سپس SystemPack (یا CodecPack) را نصب نمایید. توجه كنید كه هر كدام از این مجموعههای نصب خود برنامههای نصب دیگری را اجرا میكنند، توصیه میكنم تمامی آنها را نصب نمایید.
حال از منوی استارت كامپیوتر خود به قسمت Programs رفته و از شاخه جدید تشكیل شده Gordian Knot و زیر شاخه Apps برنامه Nandub را اجرا كنید. دوباره به منوی استارت و شاخه Gordian Knot رفته و در زیر شاخه Apps برنامه VirtualDubMod را نیز اجرا كنید. سپس این دو برنامه را ببندید. بدین طریق این دو برنامه راه اندازی اولیه میشوند و آماده شروع كار شدهاند.
________________________________________
شروع تبدیل
پس از اینكه تمامی برنامههای موجود در Gordian Knot نصب شدند باید از منوی Start كامپیوتر خود برنامه Gordian Knot را اجرا كنید.
محیط برنامه Gordian Knot در اولین بار اجرا
هنگامی كه برای اولین بار برنامه را اجرا میكنید، ممكن است محیط شلوغ و مملو از تنظیمات آن برای شما قدری ترسناك به نظر برسد، اما ما تنها با تعدادی از این مقادیر كار میكنیم و به تدریج با اكثر امكانات آن آشنا میشویم.
در هنگام اولین اجرا، رنگی بودن یكی از زبانههای آن توجه را به خود جلب میكند. این بدان معناست كه باید به این قسمت رفته و مسیر برنامههای نصب شده با Gordian Knot را مشخص كنیم.
برای اینكه این برنامه بطور خودكار تمامی مسیرها را تشخیص دهد كافی است یكبار برنامه را بسته و دوباره آن را اجرا كنید.
پس از اجرای مجدد برنامه Gordian Knot اگر به زبانه Program Paths برویم، تمامی كادرها مسیر درست فایلها را مشخص نمودهاند. و نیازی به تغییر دیگری احساس نمیشود.
از این پس، هیچگاه در طول عمل تبدیل برنامه Gordian Knot را نبندید، زیرا این عمل باعث از دست رفتن تنظیمات اكثر مراحل قبلی انجام شده میگردد.
مراحل تبدیل ما به ترتیب از زبانه اول برنامه آغاز میشود.
________________________________________
1- شكستن قفل DVD و انتقال آن به هارد دیسك
یكی از دشوارترین اعمال در تبدیل دیویدی، شكستن قفل آن و انتقال فایلهای آن به هارد دیسك خودتان است. با كمك یكی از برنامههای موجود در Gordian Knot به نام DVD Decrypter به شكستن قفل DVD میپردازیم.
به عنوان یك نكته و فوت كوزهگری به شما توصیه میكنم هنگامی كه دیویدی را در درایو قرار دادید، قبل از انجام عملیات انتقال به هارد دیسك با برنامه پخش كننده دیویدی خود (كه بهترین آنها PowerDVD است.) آن را پخش كنید و صبر كنید تا فیلم اصلی شروع گردد (زیرا ممكن است ابتدا تبلیغات و هشدارهای قانونی نمایش داده شود). و سپس فیلم را متوقف (Pause) كرده و بدون بستن برنامه پخش، عمل انتقال را انجام دهید. این عمل باعث میشود كه اگر دیویدی شما دارای قفل بوده باشد، این قفل ابتدا توسط برنامه پخش كننده شما باز شده، سپس با برنامه DVDDecrypter عمل انتقال به سادگی صورت پذیرد.
برای این كار به زبانه اول«Ripping» رفته و از آنجا با انتخاب دكمه (DVDDecrypter) برنامه DVDDecrypter را اجرا كنید.
برنامه DVDDecrypter سه حالت اجرا دارد:
1. حالت فایل، كه به شما امكان انتخاب فایلهای VOB موجود و انتقال آنها بر روی هارد دیسك را میدهد.
2. حالت IFO، كه با انتخاب یك IFO خود برنامه با توجه به اطلاعات درون IFO، فایلهای مناسب را انتخاب میكند.
3. حالت ISO، كه به شما امكان ساخت یك فایل ISO كه در اصل یك Image از كل DVD میباشد میدهد.
برای منظور ما مناسبترین حالت استفاده از حالت IFO میباشد. بنابر این پس از اجرای برنامه با زدن دكمه «I» و یا انتخاب گزینه «IFO» از منوی «Mode» به این حالت میرویم.
برنامه DVDDecrypter در حالت IFO
در كادر سمت راست میتوانید تعداد PGC های موجود در DVD را ببینید، با انتخاب طولانیترین آن (از بین PGCها آن را انتخاب كنید كه به طول فیلم كه بر روی قاب آن نوشته شده نزدیكتر باشد، مثلا روی قاب یك DVD نوشته شده است 1:44:20 یعنی فیلم یك ساعت و 44 دقیقه و 20 ثانیه طول دارد. پس در این مثال ما باید طبق شكل فوق PGC دوم را انتخاب كنیم.) («PGC»ها را میتوان تركهای كامل تصویری نامید. تعدد آنها در یك دیویدی، نشان دهنده تعدد فیلم در آن دیویدی است.)
حال باید محل ضبط شدن فایلها بر روی هارد را مشخص كرد. در قسمت «Destination» میتوانید با زدن دكمه محلی را انتخاب كنید كه فضای كافی داشته باشد. میزان فضای مورد نیاز برای ضبط PGC انتخابی شما در قسمت پایین و سمت راست برنامه مشخص شده است.
اكنون با زدن دكمه بزرگ تبدیل عملیات انتقال و رمز گشایی بطور خودكار انجام میشود. بسته به طول فیلم این عمل ممكن است تا 30 دقیقه به طول انجامد.
پس از اتمام عمل انتقال میتوانید برنامه پخش DVD و برنامه DVDDecrypter را ببندید.
اگر عمل انقال درست انجام شده باشد، از اكنون به بعد دیگر به DVD و DVD درایو احتیاجی نیست و تمامی اعمال تبدیل از روی فایلهای منتقل شده به هارد دیسك انجام میشود.
________________________________________
2- تبدیل با DVD2AVI
پس از انجام عمل انتقال و بستن برنامه DVDDecrypter به GordianKnot بازمیگردیم. هنوز میبایست در زبانه اول برنامه قرارداشته باشیم.
با انتخاب دكمه DVD2AVI را اجرا میكنیم.
تنظیمات ویدیویی
از منوی فایل گزینه «Open» را انتخاب كرده و محلی را كه فایلهای DVD را ذخیره كردیم (در مرحله قبل) انتخاب كرده و اولین فایل VOB را انتخاب میكنیم. (معمولا فایلی كه بصورت VTS_01_1.VOBمیباشد.)
كادری باز میشود كه بطور خودكار تمامی VOB های موجود را لیست كرده است. اگر این انتخاب اتوماتیك درست است با زدن دكمه «OK» آنها را باز میكنیم.
برنامه DVD2AVI بعد از بازكردن اولین فایل بطور خودكار بقیه VOBها را به لیست اضافه میكند.
اكنون برنامه DVD2AVI فایلهای دیویدی شما را باز میكند. شما میتوانید با جلو و عقب بردن زبانه برنامه در طول فیلم جابجا شوید.
اگر در این مرحله مشكلی وجود داشت و یا با جابجا كردن زبانه (Slider) هیچ تصویری دیده نشد، مشكلی در مرحله انتقال وجود داشته و باید مرحله 1 را مجددا و بدقت انجام داد.
با جابجا كردن زبانه میتوان فیلم را مرور كرد.
قسمت زیر بسیار مهم است و توجه بالایی میطلبد.
مطمئن شوید كه در منوی «Video» گزینه «Field Operation» بر روی «None» قرار گرفته است.
حال كلید «F5» را فشار دهید، با اینكار پیشنمایشی از فیلم در حال پخش خواهید دید. و پنجرهای در كنار DVD2AVI ظاهر میشود كه مشخصات فیلم را نشان میدهد. اعداد و ارقام این پنجره نقش مهمی در تهیه فیلم با كیفت بازی میكند. این پنجره را جابجا كنید تا بتوانید تمام محتویات آن را ببینید. اجازه دهید فیلم به مدت حدود 10 ثانیه پخش گردد تا مشخصات بدست آمده دقیق باشد.
با فشار F5 پنجره Information ظاهر میشود.
به مشخصات نشان داده شده در پنجره Information دقت كنید.
در مثال ما:
نسبت طول به عرض 4:3
تعداد فریم بر ثانیه: 29.970
نوع ویدیو: NTSC
نوع فریم: Interlaced
مثالی دیگر: در تصویر فوق مشخصات فیلم دیگری را میبینید كه
نسبت طول به عرض 16:9
تعداد فریم بر ثانیه: 25
نوع ویدیو: Pal
نوع فریم: Interlaced
حال از تكه كاغذی كه برای یادداشت در نظر گرفتهبودیم استفاده میكنیم و قسمت «Video Type» و «Aspect Ratio» را در آن یادداشت میكنیم.
قسمت «Video Type» معمولا «Pal» یا «NTSC» خواهد بود و
قسمت «Aspect Ratio» معمولا «4:3» یا «16:9» خواهد بود.
اگر «تعداد فریم بر ثانیه (Frame Rate)» برابر 25 فریم بود، معمولا فیلم شما Pal خواهد بود، حال به قسمت «نوع فریم (Frame Type)» نگاه كنید. اگر این قسمت «Interlaced» را نشان میداد، مجددا دكمه «F5» را فشار دهید و به دقت به فیلم نگاه كنید، اگر خطهای سیاه افقی در تصویر مشاهده كردید (به عكس زیر رجوع شود) باید از منوی «Video» گزینه «Field Operation» را بر روی «Swap Field Order» قرار دهید و مجدد با فشار F5 فیلم را پخش كنید. اگر خطوط سیاه از بین رفته بود به نتیجه مطلوب رسیدهایم. بر روی كاغذ چیزی نمینویسیم.
در غیر این «Field Operation» را بر روی «None» قرار دهید و بر روی كاغذ خود بنویسید: «Deinterlace شود»
وجود خطهای افقی در تصویر نشانگر «Interlaced» بودن تصویر است.
تصویر «Deinterlaced» شده.
با قرار دادن «Field Operation» بر روی «Swap Field Order» عمل «Deinterlace» انجام میشود.
اگر تعداد فریم بر ثانیه 20 فریم بود، فیلم شما «Pal» است و شما اشتباها آن را بر روی «Forced Film» قرار دادهاید. اكنون باید «Field Operation» را بر روی «None» قرار دهید و مرحله قبل را انجام دهید. (فیلم 25 فریم Pal)
اگر تعداد فریم بر ثانیه 29.970 فریم بود، و اگر پنجره اطلاعات نوع ویدیو را «Film 95%» یا بالاتر و یا حتی «Film» نشان داد، «Field Operation» را بر روی «Forced Film» قرار دهید.
در غیر این صورت، یعنی اگر درصد Film كمتر از 95% بود و یا از نوع «NTSC» بود، بر روی كاغذ خود بنویسید: «فیلتر IVTC»
اگر تعداد فریم بر ثانیه 23.976 فریم بود، فیلم شما از نوع «NTSC» میباشد ولی شما «Field Operation» را بر روی «Forced Film» قرار دادهاید، اگر پنجره اطلاعات نوع ویدیو را «Film 95%» یا بالاتر و یا «Film» نشان میدهد نتیجه مطلوب حاصل شده است.
در غیر این صورت، یعنی اگر درصد از «95%» كمتر بوده و یا نوع ویدیو «NTSC» بود، «Field Operation» را بر روی «None» قرار دهید و بر روی كاغذ خود بنویسید: «فیلتر IVTC»
توجه كنید كه در صورتی كه فیلم شما از نوع «NTSC» باشد، در هنگام نمایش در «DVD2AVI» خطوط افقی دیده میشوند و با این برنامه قابل رفع شدن نیستند، برای رفع این خطوط از فیلتر «InVerse TeleCine» یا «فیلتر IVTC» در مرحله بعد استفاده خواهیم كرد.
تنظیمات صوتی
به منوی «Audio» بروید و از آنجا گزینه «Track Number» را بر روی «Track 1» قرار دهید. (این گزینه نشان میدهد كه ترك صوتی اول فیلم استخراج شود. اگر میخواهید ترك صوتی دیگری استخراج شود، آن ترك را انتخاب كنید. شما میتوانید با برنامه پخش كننده دیویدی تركهای مختلف را آزمایش كنید كه هر كدام چه زبانی هستند و چه نوع كیفیتی بدست میدهند)
ترك مورد نظر برای استخراج صوتی را انتخاب كنید.
تنظیمات دیگر منوی Audio
این تنظیمات را همانطور كه در شكلها نشان داده شده است انجام دهید.
«Output Method را بر روی Demux All Tracks قرار دهید.»
با اینكار تمامی تركها، چه MPA باشند و چه AC3 استخراج میشوند.
«48 به 44.1 را Off قرار دهید»
«نرمال سازی (Normalization) تیك خورده نباشد.»
از این قسمت برای ثابت نگهداشتن ولوم و سطح صوت در مقدار ثابت استفاده میشود.
تنظیمات دیگر منوی Video
این تنظیمات را همانطور كه در شكلها نشان داده شده است انجام دهید.
«iDCT Algorithm را بر روی 32bit SSE MMX قرار دهید.»
«Color Space را بر روی YUV قرار دهید.»
اگر این گزینه بر روی RGB قرار گیرد، سرعت تبدیل بسیار كند میشود.
«تبدیل YUV به RGB را بر روی PC Scale قرار دهید.»
«مطمئن باشید Luminance Filter تیك نخورده است.»
این قسمت برای تنظیم نور و رنگ به كار میرود.
«مطمئن شوید قسمت Clip & Resize تیك خورده نباشد.»
این قسمت برای كوچك كردن و حذف حواشی تصاویر به كار میرود.
ضبط پروژه و اتمام كار
حال با انتخاب گزینه «Save Project» از منوی فایل پروژه را ضبط میكنیم.
پروژه را ضبط میكنیم.
عمل ضبط پروژه ممكن است تا 5 دقیقه به طول بیانجامد (بسته به طول فیلم و سرعت كامپیوتر)
پس از اتمام كار برنامه «DVD2AVI» را ببندید و به «Gordian Knot» باز گردید.
در برنامه DVD2AVI شما میتوانید تنها قسمتی از دیویدی را انتخاب كنید و آن قسمت را تبدیل كنید. این كار با كمك دكمههای كناری برنامه انجام میشود.
قسمت آبی رنگ محل انتخاب شده از فیلم را نشان میدهد.
دكمههای و نیز برای انتخاب كردن قسمتی از دیویدی به كار میروند.
________________________________________
3- محاسبات با Gordian Knot
برنامه «Gordian Knot» این امكان را به شما میدهد كه تغییراتی را كه در تنظیمات آن برای یك فیلم انجام میدهید ضبط كنید تا بعدا بتوانید از آن استفاده كنید. برای اینكار در قسمت پایین و سمت راست برنامه و لیستی كه وجود دارد یكی از خانهها را انتخاب كنید و با دكه «Rename» نام آن را به نام فیلم تغییر دهید. (در این مثال ما فیلم «Wassabi» را تبدیل كردهایم.)
برای ضبط تنظیمات، یكی از گزینهها را به نام فیلم «Rename» كنید.
اكنون در گوشه سمت چپ صفحه برنامه، دكمه «Open» را زده و فایلی را كه در مرحله قبل و در برنامه «DVD2AVI» تشكیل دادید باز كنید.
فایلی را كه در مرحله 2 ساختهاید باز كنید.
خود برنامه بطور خودكار مشخصات فیلم از قبیل تعداد فریمها و فریم بر ثانیه فیلم را وارد میكند.
این تنظیمات بطور خودكار وارد میشوند.
به این تنظیمات كاری نداشته باشید.
پنجره پیشنمایش برنامه باز میشود و شما میتوانید فیلم را درون آن ببینید.
پنجره پیشنمایش را هیچگاه نبندید.
با كمك «Slider» این پنجره، فیلم را جابجا كنید و تا محل شروع آرم پایانی فیلم ببرید. (محلی كه مشخصات بازیگران و سازندگان نمایش داده میشود). حال دكمه «Ser Credit Start» را بزنید.
دكمه «Set Credit Start» را در ابتدای آرم پایانی فیلم فشار دهید.
بدین ترتیب برنامه «Gordian Knot» میتواند آرم پایانی را با كیفیت كمتر و به روشی مخصوص فشرده كند كه هم حجم فیلم را پایین آورده و هم باعث بالاتر رفتن كیفیت فیلم اصلی میشود.
حال از منوی View، گزینه «Resized» را انتخاب كنید.
فعلا با این پنجره كاری نداریم، با این حال هیچگاه آن را نبسته و به پنجره اصلی «Gordian Knot» باز میگردیم.
تنظیمات سرعت و حجم
حال به زبانه دوم برنامه رفته و تنظیمات مربوط به سرعت و حجم فایل را تعیین میكنیم.
قسمت «Codec» نوع فشرده ساز را مشخص میكند. این قسمت را بر روی «DivX 5» قرار دهید.
Codec را بر روی DivX 5 قرار دهید.
DivX نوعی فشردهساز ویدیویی است (همانند Mpeg معمولی) كه از نوع Mpeg-4 میباشد. این فشردهساز كه تكنولوژی بسیار جدیدی است، میتواند فیلمها و تصاویر متحرك را با كیفیت بسیار عالی و با حجم بسیار كم (در مقابل انواع دیگر) ذخیره كند.
در قسمت «Total Size» میتوان حجم فایل نهایی پس از تبدیل را تعیین كرد و برنامه بطور خودكار دیگر تنظیمات مورد نیاز برای تبدیل را انجام میدهد.
اگر بخواهیم فایل تبدیلی در یك CD به حجم 700 مگابایت قرار گیرد باید از كادر موجود در قسمت « 1CD = » عدد 700 را انتخاب كرده و سپس دكمه «1CD» را انتخاب كنید. (در CDهای معمولی 680 مگابایت را میتوان ذخیره كرد. اگر میخواهید از سیدی های معمولی استفاده كنید از لیست گزینه «680» را انتخاب كنید.)
حجم فایل نهایی را مشخص كنید.
در قسمت راست آن نیز حجم فایل نهایی به مگابایت و كیلوبایت مشخص میشود.
در صورت تمایل، میتوان در این قسمت حجمی دلخواه برای فایل مشخص كرد. (این قسمت برای مواردی به كار میرود كه فایل تبدیلی حجمی برابر یك سیدی كامل نداشته و میخواهیم حجم بسیار كمتر از یك سیدی را انتخاب كنیم و یا میخواهیم حجمی دلخواه به فایل نهایی نسبت دهیم.)
حجم دقیق فایل را میتوان بصورت دستی وارد نمود.
افزودن فایلهای صوتی به فیلم
پس از تنظیم حجم فایل باید ترك صوتی مورد نظر را به فیلم افزود. برای این كار در قسمت «Audio A» با زدن دكمه «Select» و انتخاب فایل صوتی كه در مرحله 1 بوجود آمده است، حجم آن در قسمت «Size» وارد میشود.
ترك صوتی را انتخاب كنید.
حجم فایل صوتی بطور خودكار وارد میشود.
این عدد را میتوان بصورت دستی نیز وارد كرد.
اگر چندین فایل صوتی در مرحله 1 تولید شده است، میتوانید بر اساس نام فایل تصمیم بگیرید كه كدامیك را انتخاب كنید، در مورد مثال ما 2 فایل صوتی با پسونهای AC3 تشكیل شده.
این فایلها با نامهای زیر بوجود آمده اند
Wassabi AC3 T01 2_0ch 192Kbps DELAY -66ms.AC3 كه نشان میدهد فایل با فرمت «AC3» و «ترك اول T01» و «2 كانال 2ch» است.
Wassabi AC3 T02 6_0ch 192Kbps DELAY -66ms.AC3 و نشان میدهد فایل با فرمت «AC3» و «ترك دوم T02» و «6 كانال 6ch» است.
به علت اینكه ما در هنگام تبدیل نیازی به فایل دالبی 6 كاناله نداریم (البته میتوان فایلهای صوتی دالبی نیز به فیلم خود بیافزاییم ولی در اینجا از آن صرف نظر كردهایم) فایل اول كه 2 كاناله و استریو است را انتخاب میكنیم.
برای ترك صوتی خروجی از صدای فشرده شده با فرمت MP3 استفاده میكنیم. این فرمت در اكثر كامپیوترها بدون مشكل قابل پخش خواهد بود.
گزینه سوم «1x vbr-mp3» را انتخاب كنید.
توجه كنید كه «Calculate Frame Overhead» حتما تیك خورده باشد.
اگر فایل دیگری برای قرار دادن بر روی CD مد نظر دارید، آن را در قسمت «File» اضافه نمایید و یا حجم تقریبی آن را وارد نمایید تا برنامه «Gordian Knot» بتواند نرخ بیت مناسب برای فایل را محاسبه كند.
مقداری كه شما در این قسمت وارد مینمایید از حجم فایل نهایی كه در ابتدای این بخش وارد كردیم (ما در اینجا یك سیدی 700 مگابایتی را انتخاب كردیم) كسر شده و مقدار باقیمانده به عنوان حجم فایل خروجی در نظر گرفته میشود.
فایلهای دیگر را اضافه نمایید.
________________________________________
4- تنظیمات كیفیت تصویر
در این قسمت به زبانه سوم «Gordian Knot» به نام «Resolution» رفته و تنظیمات مربوط به طول و عرض تصویر، نسبت تصویر و نوع سیستم تصویری (Pal یا NTSC) را انجام میدهیم.
در سمت چپ و قسمت «Input Resolution»، بر اساس نوشتههای روی كاغذ یادداشت، تصمیم گرفته و یكی از گزینههای «Pal» یا «NTSC» را انتخاب میكنیم. (در مرحله 2 و در هنگام كار با برنامه «DVD2AVI» مشخصات فیلم در قسمت «Video Type» را بر روی كاغذ یادداشت كردهبودیم.)
بر اساس نتیجه مرحله 2، یكی از گزینهها را انتخاب میكنیم.
در قسمت «Input Pixel Aspect Ratio» نیز بر اساس مشخصات مرحله 2 یكی از گزینههای «4:3» یا «16:9» را انتخاب میكنیم.
بر اساس نتیجه مرحله 2، یكی از گزینهها را انتخاب میكنیم.
حال با فشردن دكمه «Auto Crop» برنامه بطور اتوماتیك حاشیههای سیاه رنگ كنار فیلم را بریده و اندازه آن را تنظیم میكند.
دكمه «Auto Crop» را بزنید.
با زدن دكمه «Auto Crop» حاشیههای سیاه فیلم از بین میرود.
اكنون باید گزینه «Pixel» فعال شده باشد.
به كنارههای تصویر نگاه كنید، ممكن است هنوز مقداری از خطوط سیاه رنگ كنار تصویر باقی باشد. با كمك دكمههای سمت راست صفحه میتوان این خطوط را از بین برد.
با كم و زیاد كردن طول و عرض تصویر سعی كنید خطوط سیاه كاملا از بین بروند.
با كمك فلشهای بالا و پایین، سعی كنید خط سیاه حاشیه در كنارههای تصویر بطور كامل از بین برود.
به كمك زبانه موجود در پایین صفحه میتوان اندازه تصویر خروجی را تغییر داد. سعی كنید اندازه طول تصویر (Width) را حدود 640 پیكسل انتخاب كنید.
با جابجا كردن زبانه متحرك میتوانید طول و عرض تصویر خروجی را تغییر دهید.
سعیكنید طول را حدود 640 پیكسل نگه دارید.
سعی كنید با تغییر طول و عرض تصویر خروجی، نسبت «بیت÷(پیكسل×فریم)» برای یك فیلم تك CD حدود 0.17 به بالا و برای یك فیلم با حجم 2 CD حدود 0.25 باشد. (این مقادیر حدودی است و ممكن است مقادیر كمتر یا بیشتر از این حالت گردد.)
نشانگر نسبت را حدود 0.17 برای فیلمهای با حجم یك سیدی
و 0.25 برای فیلمهای با حجم دو سیدی نگاه دارید.
در هنگام تغییر اندازه سعی كنید مقدار «Aspect Error» از میزان 3 درصد تجاوز نكند. و نیز نسبت تغییر طول و تغییر عرض نیز از 100% فراتر نروند.
در صورتی كه یكی از این درصدها از مقادیر گفته شده بیشتر شوند، آن كادر به رنگ قرمز در میآید كه نشان دهنده مقدار نامناسب میباشد. اگر چنین حالتی رخ داد، سعی كنید با كوچك و بزرگ كردن تصویر به كمك زبانه متحرك (Slider) و یا زیاد كردن حجم فایل (مرحله 3)، آن را از بین ببرید.
گاهی اوقات با قراردادن قسمت «Crop» در حالت «Smart Crop All» این اشكالات بطور خودكار از بین میروند.
«H-Zoom» و «W-Zoom» نباید بیشتر از 100% شود
و نیز «Aspect Error» نباید بیش از 3% گردد.
خطای ناشی از زیاد بودن «H-Zoom»
________________________________________
5- فیلترها
به پنجره پیشنمایش باز گردید و دكمه «Save & Encode» را فشار دهید. ممكن است لازم باشد پنجره اصلی «Gordian Knot» را قدری جابجا كنید تا پنجره پیشنمایش دیده شود.
پنجره پیشنمایش را فعال كنید. و دكمه «Save & Encode» را فشار دهید.
پنجره دیگری باز میشود به نام «Save .avs»، در این پنجره فیلترهای مختلف قابل تنظیم هستند.
تنظیمات فیلترها
در قسمت «Resizing» سمت چپ و بالای صفحه فقط میبایست گزینه اول انتخاب باشد، به هیچ وجه این قسمت را تغییر ندهید.
این قسمت را هیچگاه تغییر ندهید.
گزینه اول بطور پیش فرض انتخاب شده است.
در قسمت «Resize Filter»، میتوان روش تغییر اندازه دادن فیلم را مشخص كرد.
شما میتوانید از بین این شش گزینه یكی را انتخاب كنید. به ترتیب ماتترین تصویر و كمترین حجم را «Bilinear» و شفافترین تصویر و بیشترین حجم را «Lanczos» ارایه میكنند. برنامه بطور خودكار، بر اساس حجم فایل انتخابی شما، یكی از گزینهها را انتخاب كرده است. میتوانید از انتخاب پیشفرض استفاده كنید و یا آن را تغییر دهید.
در غالب اوقات انتخاب موردی كه كیفیت مناسب و حجم معقول را ارایه دهد مورد نظر ماست، پس میتوان گزینه سوم «Neutral Bicubic» را انتخاب كرد. در اكثر موارد ما از این گزینه برای فشرده كردن فیلمها استفاده میكنیم و كیفیت خوبی نیز بدست میآید.
گزینه «Neutral Bicubic» كیفیت خوب و حجم مناسبی را ارایه میكند.
در قسمت «Noise Filter» میتوان فیلتر كاهش نویز را به كار برد. سعی كنید تنها در صورتی كه فیلمی كه تبدیل میكنید دارای نویز بسیار زیاد است از این فیلتر استفاده كنید. (معمولا فیلمهای DVD دارای نویز زیاد نمیباشد.) این فیلتر بسیار كند است و زمان محاسباتی زیادی برای تبدیل طلب میكند.
بنابر این در حالت عادی بهتر است گزینه اول (None) انتخاب گردد.
میزان حذف نویز را مشخص كنید.
در قسمت «Field Operation» بایستی با استفاده از اطلاعاتی كه در مرحله 2 بر روی كاغذ یادداشت كردیم، استفاده كنیم.
اگر بر روی كاغذ نوشتهبودیم «Deinterlace شود» یكی از گزینههای دوم تا ششم را انتخاب كنید. سریعترین حالت گزینه دوم یا «Seperate Field» است. از نظر كیفیت هم بهترین «TomsMoComp» میباشد ولی بسیار كندتر از بقیه است.
در اكثر مواقع گزینه دوم به نظر سریع و مناسب میرسد. با اینحال شما میتوانید با انتخاب هر كدام از آنها و آزمایش كیفیت خروجی، بهترین گزینه را انتخاب كنید.
برای آزمایش كیفیت فایل خروجی میتوان با فشردن دكمه «Preview» پیشنمایشی از آنچه تولید خواهد شد را ببینید. (ممكن است سرعت نمایش كندتر از فیلم واقعی باشد، اما این مورد پس از تبدیل از بین خواهد رفت).
اگر بر روی كاغذ نوشته بودیم «فیلتر IVTC»، بایستی از فیلتر «Inverse Telecine» استفاده كنیم، توجه كنید كه این گزینه تنها برای فیلمهای «NTSC» به كار میرود و برای فیلمهای «Pal» باید یكی از گزینههای قبلی را انتخاب كرد.
اگر هم بر روی كاغذ موارد بالا نوشته نشده باشد، بدین معنی است كه با فیلم غیر «Interlaced» مواجه هستیم، پس گزینه اول یا «None» را انتخاب میكنیم.
بر اساس مواردی كه در مرحله 2 بر روی كاغذ نوشتهبودیم، یكی از گزینهها را انتخاب میكنیم.
در قسمت «Trim»، مشخص میكنیم كه تنها فیلم فشرده شود یا آرم پایانی فیلم و یا هر دو فشرده شوند.
همانطور كه در ابتدای بخش 3 گفته شد، در هنگامی كه در پنجره پیشنمایش قراردارید، با جابجا كردن فیلم و بردن آن به ابتدای شروع آرم پایانی فیلم، و زدن دكمه «Set Credits Start» محل شروع آرم را مشخص میكنیم.
اگر همه گزینههای این قسمت فعال نیستند، با زدن دكمه «Cancel» در پنجره «Save .avs» به پنجره پیشنمایش باز گردید و اعمال فوق (انتخاب قسمت آرم فیلم) را مجدد انجام دهید.
با انتخاب گزینه اول (No Trim)، فیلم از ابتدا فشرده شده و آرم پایانی هم در ادامه آن و با همان روش فشرده میشود.
با انتخاب گزینه دوم (Movie Only)، تنها فیلم فشرده میشود و قسمتی كه به عنوان آرم فیلم مشخص كردهاید، تبدیل نمیشود.
گزینه سوم (Credit Only)، تنها آرم پایانی را فشرده میكند.
گزینه سوم (Both)، فیلم را با كیفیت خوب فشرده كرده و آرم پایانی را با كیفیت كمتر و با كمك نوعی دیگر فشرده سازی، تبدیل كرده و در انتها به یكدیگر خواهد چسباند.
در صورتی كه فیلمی كه تبدیل میكنید، دارای آرم نیست، گزینه اول را انتخاب كنید.
گزینه آخر را انتخاب كنید.
در تمامی مراحل گفته شده فوق میتوانید پس از انجام تغییر، با زدن دكمه «Preview» میتوان پیشنمایشی از آنچه تولید خواهد شد ببینید.
پس از انجام مراحل فوق با دكمه «Save & Encode» را زده و این پروژه را ضبط كرده و آماده مرحله نهایی تبدیل میشویم.
در هنگام ضبط ابتدا از شما نامی برای فیلم اصلی پرسیده میشود و سپس نام آرم پایانی، در هر دو مرحله نام پیشنهادی را بپذیرید و دكمه «Save» را انتخاب كنید.
پروژه تولید شده را ضبط كنید.
________________________________________
6- فشرده سازی
اگر تمامی مراحل فوق را به درستی انجام داده باشید. اكنون باید صفحه كنترل فشرده سازی نشان داده شود.
صفحه كنترل فشرده سازی
در قسمت بالا، بایستی گزینه اول «Multi Passes» انتخاب شده باشد.
با انتخاب این گزینه فیلم یكبار از ابتدا آنالیز شده و روش بهینه فشرده سازی انتخاب میشود (مرحله First Pass). سپس در مرحله دوم (Second Pass) فیلم بصورت كامل فشرده میشود.
گزینه اول «Multi Passes» را انتخاب كنید.
اكنون باید در زبانه دوم «Audio 1» باشیم.
در این قسمت، كیفیت صدا و نوع فشرده سازی را تعیین میكنیم.
تنظیمات كیفیت صوت
در قسمت سمت راست، گزینه سوم «Mp3 128 kBit/sec -average Bitrate» را انتخاب كنید. به این صورت فایل صوتی ورودی كه از نوع «AC3» میباشد و از «DVD» استخراج شده است، به فایل «MP3» تبدیل میشود و سپس به عنوان ترك صوتی، به فیلم اضافه میگردد.
گزینههای «Recalculate Video Bitrate» و «Delete Wave» میبایست تیك خورده باشند.
به زبانه اول «DivX 5» رفته و تنظیمات زیر را انجام میدهیم.
در قسمت «DIVX5 Codec Settings» از لیست «Number of passes» عدد 2 را انتخاب كنید.
در قسمت پایین صفحه، گزینه اول «Re-Calculate Bitrate if needed» حتما تیك خورده باشد.
برای گزینه بعد، مجددا به اطلاعات نوشته شده از مراحل قبل نیاز داریم. در صورتی كه بر روی كاغذ نوشته بودیم «فیلتر IVTC»، میبایست گزینه «IVTC in avs» را علامت بزنیم و در غیر این صورت مطمئن شویم كه این گزینه تیك نخورده باشد.
گزینه «Encode Credits at average quant» را تغییر نمیدهیم و بصورت تیك خورده باقی میگذاریم. (در صورتی كه فیلم، آرم پایانی نداشته باشد و یا گزینه «Trim» از مرحله 5 را بر روی «No trim» و یا «Movie Only» قرار داده باشیم این گزینه فعال نخواهد بود.)
اگر «Append Credits» تیك خورده باشد، آرم پایانی كه بصورت مجزا فشرده شده است به فیلم پایانی چسبیده میشود، در غیر این صورت فیلم و آرم پایانی بصورت دو فایل مجزا تشكیل خواهند شد. (به عنوان پیش فرض این گزینه را تیك بزنید.)
با علامت زدن گزینه «Delete Intermediate Files» فایلهایی كه در حین تبدیل تشكیل میشوند، پس از پایان عمل تبدیل، پاك خواهند شد. بدین وسیله در فضای استفاده شده هارد دیسك هم صرفه جویی میشود. (به عنوان پیش فرض این گزینه را تیك بزنید.)
همه گزینهها به جز گزینه دوم را تیك بزنید.
برای استفاده از «فیلتر IVTC» گزینه دوم را تیك بزنید.
________________________________________
7- انتظار
اكنون مراحل تنظیم به پایان رسیده است.
با زدن دكمه «Add Job to Encoding Queue» تنظیمات را ضبط كرده و آماده شروع تبدیل میگردیم.
سپس كادری ظاهر میشود و از شما در مورد شروع عملیات میپرسد. گزینه «Yes» را انتخاب كنید.
با دادن پاسخ مثبت به این كادر، عملیات شروع میشود.
در برنامه «Gordian Knot» و در قسمت «Queue» عملیات تبدیل به ترتیب نوشتهشده است.
در قسمت «Log» نیز عملیات انجام شده تا كنون نشان داده میشود.
بنابر این، در هر مرحله میتوانید از روند كار اطلاع پیدا كنید.
لیست پایین اعمال انجام شده را نشان میدهد
لیست بالا اعمالی را كه میبایست انجام شوند نشان میدهد.
سرعت عملیات تبدیل، بستگی به سرعت كامپیوتر شما و فیلمی كه تبدیل میكنید، دارد.
عملیات تبدیل از هنگام فشردن دكمه «Add Job to Encoding Queue» با كامپیوتری با مشخصات زیر حدود 4.5 ساعت بوده است.
CPU: AMD Athlon XP 1600.
Ram: 128 MB
VGA: NVidia TNT2 32MB
توجه كنید كه در حین انجام تبدیل برنامههای متفاوتی اجرا میشوند و هر كدام پس از انجام عمل خود بطور خودكار بسته میشوند. هیچگاه پنجرههای باز شده را نبندید. اجازه دهید برنامه بطور خودكار عملیات را انجام دهد.
بهتر است عملیات تبدیل را به عنوان آخرین كار در هنگام شب (كه بعد از آن كسی با كامپیوتر كار نمیكند) انجام دهید.
در صورتی كه گزینه «Shut down Windows when done» در زبانه «Encoder» را تیك زده باشید، كامپیوتر بطور خودكار پس از انجام عملیات خاموش خواهد شد.
اكنون میتوانید نفس راحتی بكشید. از پشت كامپیوتر بلند شوید و از خود با یك فنجان چای پذیرایی كنید. هم چای و هم دیویدی نوش جانتان.
________________________________________
منابع
• «http://www.doom9.org/dvd-basics.htm» راهنماییهای بسیار كامل و جامع در زمینه تبدیلات «DVD»، «DivX»، فرمتهای صوتی و تصویری، ... بهترین سایت در نوع خود
• «http://www.afterdawn.com/articles/archive/gordian_knot_ac3.cfm» راهنمای كامل تبدیل «DVD» به «DivX»
• «http://gordianknot.sourceforge.net/index.php» سایت رسمی برنامه «Gordian Knot»، بهترین برنامه تبدیل
• «http://www.divx-digest.com/» كاملترین سایت در زمینه برنامههای مرتبط با «DVD» و «DivX»، مقالات راهنما و ...
• «http://nickyguides.digital-digest.com/index.htm» مقالات راهنما در زمینه ویدیو، گرافیك و مالتی مدیا
• «http://www.divx.com/support/guides/index.php» راهنمای برنامههای تبدیل از سایت رسمی «DivX»
• «http://www.disctronics.co.uk/technology/dvdintro/dvd_intro.htm» مقالات كامل و فنی در مورد تكنولوژی «DVD»
• «http://www.blackstar.co.uk/help/help_dvd_regions» مناطق مختلف «DVD»
• «http://www.dvddemystified.com/dvdfaq.html» سئوالات متداول در باره «DVD»
• تجربیات شخصی خود
در زمینه منابع ذكر این نكته را لازم دیدم:
1. منابع به ترتیب میزان استفاده از آنان مرتب شدهاند.
2. از منابع تنها به عنوان مراجع آموزشی استفاده شده است و سعی شده است به ترجمه و یا نقل قول از آنها بسنده نشده و پس از آزمایشهای متمادی و آزمودن روشهای مختلف، بهترین و سادهترین راه ارایه شود.
3. تنها در یك مورد (استفاده از نقشه مناطق) از عكس سایت دیگری (با تغییرات) استفاده شده است. تمامی حقوق این عكس متعلق به سایت «http://www.blackstar.co.uk/» میباشد.
________________________________________
پایان
این مجموعه به پایان رسید. میدانم كه بی نقص نیست ولی تا حد امكان سعی كردم تمامی مواردی كه ممكن است در حین تبدیل رخ دهد را مد نظر قرار داده و مطلبی كامل و جامع در این زمینه تهیه كنم. طولانی شدن مطلب نیز به دلیل شرح كامل اكثر گزینههای انتخاب شده و بكار رفته در كار، بوده است.
انگیزه نوشتن این مقاله نیز، احساس نیاز به مرجعی كامل درباره تكنولوژی «DVD» و تبدیل آن به فرمت بحث برانگیز «DivX» به زبان فارسی بوده است.
با اینحال سعی كرهام، مقاله در حد ممكن ساده و همه فهم ارایه شده باشد تا همه از آن استفاده كنند.
انگیزه دیگری كه مرا به نوشتن وامیداشت، امید به استفاده فارسی زبانان و گسترش هرچه بیشتر علم در میان ایرانیان بوده است. و امید دارم كه ایرانی ببینیم آباد و آزاد.
امیدوارم اشكالاتی را كه در این نوشته میبینید (از اشكالات لغوی، نگارشی، مفهومی و غیره)، بدون چشمپوشی به من اطلاع دهید تا بتوانم آنها را برطرف كنم. (نام افرادی كه در این زمینه همكاری كنند در زیر مطلب نوشته میشود.)
در انتها نیز این مجموعه را تقدیم میكنم به همه ایرانیان و دوستان خوبم در سایت ابزارهای فارسی. امید است كه مورد استفاده قرار گیرد.
با احترام
مرتضی ظفری
پاییز 1382
تهران
+ نوشته شده در ساعت توسط احسان خوشخرام
|