الگوي ارائه خدمات توانبخشي به آسيب ديدگان ناشي از بلاياي طبيعي
بسمه تعالي
الگوي ارائه خدمات توانبخشي به آسيب ديدگان ناشي از بلاياي طبيعي
دكتر محمد كمالي ، استاديار دانشكده علوم توانبخشي دانشگاه علوم پزشكي ايران
محمدرضا مرادي ، كارشناس ارشد فيزيوتراپي ، سازمان بهزيستي كشور
دكتر منوچهر ارجمند حسابي ، معاون دفتر امور برنامه هاي توانبخشي سازمان بهزيستي كشور
مقدمه
انسان از گذشتههاي بسيار دور همواره در بستر پر فراز و نشيب زندگي خود، طعمه حوادث و اتفاقات ناشناخته قرار داشته و قرباني بلاياي متعدد بوده كه او را بصورت موقت يا دائم از نعمت سلامتي و زندگي مستقل محروم و با محدوديتهايي مواجه ساخته است. قهر و خشم طبيعت بصورتهاي گوناگون چون زلزله، سيل، آتشسوزي، طوفان و بسياري از عوامل ديگر سلامت او را تهديد نموده و هر ساله گروههاي كثيري از افراد فعال اجتماع را دچار معضل ميسازد. فقدان اطلاعات و آگاهي عمومي جامعه موجب ميگردد كه پذيرش اين افراد در جامعه و هموار ساختن زمينههاي مساعد و ايجاد بستر مناسب جهت حضور فعال آنها در عرصههاي اجتماعي با مشكلات عديده روبرو گردد. براين اساس ضرورت دارد قبل از بروز حوادث و اتفاقات غيرقابل پيشبيني اطلاعات و آگاهيهاي مورد نياز در راستاي چگونگي مراقبت از خود و ارائه كمكهاي مورد لزوم در اختيار جامعه بويژه افراد مبتلا به ناتواني و معلوليت قرار گرفته تا از اين طريق بتوان ضمن ارائه پيش آگاهي لازم، تمهيدات مورد نظر در راستاي پيشگيري از تشديد معلوليت را در آنان فراهم نمود. لازم به ذكر است كه كشور ايران از نظر جغرافيائي در محلي واقع شده كه در آن گسلهاي فراواني وجود دارد بطوري كه هرازگاه شاهد وقوع زلزلههائي طي سالهاي گذشته بودهايم. شهر تهران نيز در قسمت شمال و جنوب خود بر روي دو گسل بزرگ واقع گرديده كه در پهنه خود داراي شكستگيهاي كوچك فراوان است و در صورت فعاليت اين دو گسل، شهر تهران دچار جابجايي و جنبش خواهد شد. سوابق نشان ميدهد كه اين دو گسل در گذشته موجب بروز زلزلههائي كوچك و بزرگ بوده كه آخرين زلزله ثبت شده در تهران مربوط به حدود 70 سال قبل و با قدرت 8 ريشتر به وقوع پيوسته است.
در اين ميان وضعيت افراد داراي ناتواني و معلوليت ونيز آن دسته از افرادي كه در هنگام وقوع زلزله دچار ناتواني و معلوليت مي گردند مقداري حساستر است. اين گروه از افراد جامعه به واسطه ناتواني خود قدرت برخورد مناسب در هنگام وقوع زلزله را نداشته و ممكن است معلوليت آنان تشديد نيز بيابد. اراين رو ضرورت تدوين الگويي براي چگونگي ارائه خدمات توانبخش به اين دسته از افراد جامعه انكار تاپدير است. متاسفانه تاكنون نه در ساززمان هاي امدادي و نه در سازمان هاي متولي خدمات توانبخشي به اين موضوع انديشيده نشده بود.
پژوهش حاضر به قصد تدوين الگوي ارائه خدمات توانبخشي به هنگام وقوع بلاياي طبيعي انجام گرفته است. آنچه در ادامه مرور خواهد شد در دو بخش كلي به صورت مختصر به موضوع پرداخته است:
اول - اصول پيشگيري از تشديد معلوليت و ناتواني و راهكارهاي مناسب جهت مقابله با بلاياي طبيعي براي افراد داراي ناتواني (قبل، حين و بعد از بروز بحران)
دوم – مديريت و نحوه ارائه خدمات توانبخشي مورد نياز به افراد آسيب ديده ناشي از بلاياي طبيعي
اميد است اين مختصر بتواند راهكارهاي اجرائي مناسبي فراروي دست اندر كاران امور امداد و توانبخشي در سازماندهي خدماتي مناسب و درخور افراد داراي معلوليت و ناتواني در كشور قرار دهد.
قسمت اول
الف. اصول آمادگي در مقابل بلاياي طبيعي
با توجه به نقش اساسي و مهمي كه اطلاعرساني و ارائه آگاهيهاي لازم در اجتماع ميتواند از يك سو درارتقاء بخشيدن به سطح دانش و بينش جامعه هدف و از سوي ديگر در راستاي پيشگيري و ممانعت از بروز برخي مشكلات و معضلات مربوطه مفيد و مؤثر باشد بنابراين ضرورت دارد در خصوص حوادث و بلاياي طبيعي كه زمان وقوع آن قابل پيشبيني نيست از قبل راهكارها و شيوههاي مناسب برخورد با آن بصورت ساده و روشن، با استفاده و بهرهگيري از امكانات و منابع موجود اجتماعي در اختيار افراد بويژه معلولان و خانوادههاي آنان قرار گيرد تا در زمان وقوع، ضمن اتخاذ روش صحيح مقابله، از بروز نقص و يا تشديد معلوليت در خود و اطرافيان جلوگيري گردد. ارائه آموزشهاي مربوطه ميتواند بصورت زير طراحي شود:
1-ـ آموزش و آماده نمودن جامعه (افراد ناتوان)
در ارتباط با ارائه اطلاعات و آموزشهاي لازم و آمادهسازي جامعه بويژه افراد ناتوان (معلول) براي خورد و مقابله با بلاياي طبيعي و يا ساير حوادث، سازمانها و ارگانهاي ذيربط مانند سازمان بهزيستي كشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، سازمان آموزش و پرورش كودكان استثنايي، هلالاحمر، بنياد امور جانبازان و... كه به نوعي با پديده معلوليت و افراد معلول در ارتباط مستقيم هستند، بهترين نقش را ميتوانند در اين خصوص داشته باشند. اين سازمانها ميتوانند با برنامهريزي دقيق و هماهنگ و با استفاده از تسهيلات و امكانات موجود در جامعه و با اتخاذ روشها و تدابير خاص (انتشار جز وات و كتب آگاه كننده، پخش برنامههاي راديويي و تلويزيوني، انتشار مطالب و اطلاعات لازم از طريق نشريات و...) زمينههاي لازم را در خصوص دستيابي به اهداف مورد نظر مهيا نمايند. برخي از راهكارهايي كه ميتواند مورد استفاده قرار گيرند عبارتند از:
1ـ1 برنامهريزي و تدوين طرحي جامع و مناسب جهت جمعآوري اطلاعات مورد نياز در خصوصامكانات موجود در جامعه و تمهيدات لازم در زمينه چگونگي بر قراري ارتباط سريع و آسان با افراد ناتوان (مشخصات كامل محل سكونت و نوع محدوديت فرد ناتوان و ...) و همچنينپيشبيني لازم در خصوص در دسترس بودن خدمات مورد لزوم در مواقع بروز بحران براي اينگونه افراد
2ـ1 با توجه به اين كه برخي از حوادث را ميتوان به طريقي از قبل پيشبيني كرد ضرورت دارد با استفاده از امكانات موجود در جامعه ضمن همكاري با سازمانها و نهادهاي مرتبط مانندصداوسيما نسبت به انعكاس اطلاعات و آگاهيهاي مورد نياز بصورت مختلف و تاكيد بر رعايتنكات ايمني، معرفي پناهگاههاي امن جهت اسكان و انتقال افراد، پخش بروشورهاي حاوينكات ضروري و ساير روشهاي مورد نياز جهت مطلع نمودن افراد در مواردي كه بحران ايجاد ميگردد اقدام نمود.
3-1 بهرهگيري از شيوههاي موثر و مورد اعتماد در راستاي انتقال افراد مبتلا به ناتواني و اقدامات سريع و بموقع جهت درمان آنان كه در اين زمينه ميتوان با بهرهگيري از وسايل ارتباطي مانند، ماهواره، تكنولوژي ارتباطات سيار، شبكههاي ارتباطي و خبري در اماكن و مواضعي كه امكان برقراري ارتباط موجود است پرسنل تخصصي را در چگونگي ياري رساندن به مصدومان كمك كرد.
4-1 بهرهگيري از افراد متخصص و كار آزموده در كمك به تشخيص، ارزيابي، جمعآوري اطلاعات لازم فراهم نمودن لوازم مورد نياز فرد ناتوان از اهميت خاص برخوردار است. (در دسترسبودن لوازم ضروري و مورد نياز زندگي بايد هميشه تحت نظارت و كنترل باشد). برنامهريزي و كنترل اطلاعات ذيربط ميتواند در راستاي ارائه اين گونه خدمات در مواقع بحران براي افراد ناتوان مفيد واقع گردد.
5-1 سازمانهايي كه مستقيم مسئوليت ارائه خدمات به معلولان را عهدهدار هستند ضرورت دارد با تدوين برنامههاي خاص آموزشي، اطلاعات و آموزشهاي مورد نياز و ضروري را در اختيار عموم جامعه بويژه سازمانهاي ياري رسان در سطح جامعه قرار دهند.
6-1 مناسب سازي و رفع موانع ترددي به منظور دسترسي سريع و آسان افراد ناتوان به امكانات مورد نياز زندگي پس از بروز بلاياي طبيعي بايد پيشبيني و كنترل گردد.
7-1 طراحي و اجراي مانورهاي نمايشي و آزمايشي در خصوص آماده سازي چگونگي برخورد منطقي با اينگونهبلايا و ارزيابي از روشهاي تمرينيجهتآگاهياز ميزانآمادگيجامعهدرهنگام بحران ضروري است.
2-آموزش به گروههاي امداد رسان
با توجه به اين كه حدود 10 درصد از افراد جامعه بر اثر عوامل گوناگون (ارثي - محيطي) به نوعي با ناتواني و محدوديت جسمي و يا ذهني مواجه هستند و در مقايسه با افراد عادي با مشكلات و معضلات عديده روبرو ميباشند بنابراين در مقابل حوادث و بلايا، آسيبپذيري بيشتري خواهند داشت. لذا ضرورت دارد آموزشهاي ويژهاي متناسب با نوع اختلالات افراد ناتوان به گروههاي امداد رسان با هدف پيشگيري از ايجاد معلوليت در مجروحين و مصدومان و ممانعت از تشديد ناتواني در افراد معلول ارائه شود. در راستاي دستيابي به اين اهداف لازم است با تدوين برنامهاي مدون و فراگير در خصوص حضور فعال نيروهاي امداد رسان و دريافت آموزشهاي علمي و عملي، آنان را جهت اجراي عمليات نجات و انتقال مجروحين و مصدومان از محل حادثه با توجه به حفظ رعايت مسائل بهداشتي و ايمني ياري نمود.
شرح وظايف كلي گروههاي امداد رسان:
- حضور سريع و بموقع در محل خدمت خود و يا هر محل ديگري كه از قبل براي حضور وي در هنگام بحران پيشبيني شده است.
- از سلامت خود و اطرافيان خود اطمينان حاصل نمايد.
- وضعيتمنطقهتحتپوششخود را بررسيكرده و براساساطلاعاتموجوداقداماتموردلزومرا انجامدهد.
- مكان و نحوه تماس مستقيم خود را با مسئولين مربوطه در هنگام نياز كاملاپ شناساييكند.
- نسبت به شرح وظايف خود آگاه بوده و دستورالعملهاي مربوطه را مرور و كنترل نمايد.
- از كنجكاوي در مواردي كه مربوط به وظايف او نيست جدا خودداري نمايد.
- از گسترش شايعاتبياساس و يااطلاعاتمحرمانه كهموجبتخريب روحيه افراد ميگردد خودداري نمايد.
- در صورت مشاهده هرگونه موارد مشكوك مراتب را سريع به مسئولين مربوطه اطلاع دهد.
- در برخورد با نمايندگان رسانههاي عمومي مطالبي را مطرح نمايد كه مورد تائيد مسئولين بوده و از هرگونه اظهار نظر شخصي پرهيز نمايد.
- در انجام فعاليتها براساس شرح وظايف خود اقدام كرده و از انجام مواردي كه مسئوليت آن به او محول نشده است خودداري كند.
- ارتباط خود را به صورت مستمر با مسئولين مربوطه حفظ نمايد.
- از مداخله دادن افراد داوطلب آموزش نديده در امور مربوطه خودداري كرده و تنها از افرادي كه آموزشهاي لازم را ديدهاندو دارايكارتشناساييمعتبر هستند بعنوان همكار در انجام امور استفاده نمايد.
- در پايان هر مرحله از عمليات (ترجيحا بصورت روزانه) گزارش كاملي از فعاليت خود را تهيه و به مسئولين مربوطه انعكاس دهد.
اصول امداد رساني به افراد داراي ناتواني در هنگام بروز بحران (بلاياي طبيعي)
1ـ معرفي مستمر اماكن امن و پناهگاههاي قابل اطمينان جهت آگاهي جامعه (افراد ناتوان) وحضورآنها در اين اماكن (نصب علائم راهنمايي كننده جهت مشخص شدن محل پناهگاه در معابر الزامي است).
2ـ ارائه اطلاعات لازم در مورد افراد ناتوان شامل (آدرس محل سكونت، ميزان ناتواني و ساير موارد مورد نياز به گروههاي امداد رسان و پرسنل ويژه نجات جهت انتقال سريع مصدومان به مناطق امن.
3ـ شناسايي دقيق محل سكونت افراد ناتوان و انجام تمهيدات لازم براي انتقال آنان به پناهگاه ضمن رعايت اصول ايمني و پزشكي.
4ـ حفظ آرامش كامل و برخورداري از صبر و حوصله در گروههاي امداد رسان و ايجاد هماهنگي لازم در انتقال افراد به مناطق امن.
5ـ رعايت اصول بهداشتي و ارائه كمكهاي اوليه به مصدومان در خصوص پيشگيري از تشديد جراحت يا نقص توسط گروههاي امداد رسان.
6ـ ارائه آموزشهاي مورد نياز به افرادي كه در پناهگاه اسكان يافتهاند. (مسئولين مربوط موظفند ضمن برقراري آرامش در پناهگاه روشهاي مناسب در خصوص ايجاد نظم و ارتباط در افراد را مهيا سازند).
7ـ تنظيم كارت شناسايي موقت و درج مشخصات كامل افراد ناتوان (نام، سن، جنس، نوع ناتواني و ساير موارد مربوطه) و نصب آن برروي لباس فرد جهت تسهيل در ارائه خدمات مورد نياز.
8ـ پيشبيني و تهيه لوازم مصرفي اضافي جهت افراد ناتوان و حتي حيوانات خدماتي در صورت وجود داشتن مانند (سگ راهنما).
9ـ شناسايي سريع افراد ناتوان در داخل پناهگاه و توجه مسئولين ذيربط نسبت به برخورد منطقي با اينگونه افراد متناسب با نوع ناتواني آنها.
10ـ تماس با سرويسهاي محلي مخصوص افراد ناتوان جهت تامين نيروي كمكي خاص براي اين گونه افراد در راستاي تهيه وسايل كمكي ويژه ناتوانان.
11ـ معاينه مستمر افراد ناتوان توسط پزشك و تامين داروهاي مورد نياز آنان با توجه به نوع ناتواني.
12ـ كنترل تسهيلات مربوط به پناهگاه توسط مسئولين ذيربط شامل:
ـ محل ورودي پناهگاه بايد كامل مشخص و قابل دسترس بوده و اطلاعات معمولي در ارتباط با پناهگاه روي آن نصب شده باشد. ـ كنترل ميزان غذا، آب، دارو و... متناسب با تعداد افراد درون پناهگاه
ـ نظارت مستمر بر افراد با ناتوانيهاي شديد و تأمين نيازهاي ضروري آنها
ـ حفظ آرامش و جلوگيري از هرگونه برخورد و تشديد شدن وضعيت درون پناهگاه
ـ بهرهگيرياز افراد فاقد نقص و ناتوانيدرخصوصارائه خدمات به ناتوانان ضمن نظارت كامل بر عملكرد آنان
ـ اطمينان خاطر از اين كه آدرس پناهگاه به طور روشن و واضع در اطراف محل پناهگاه نصب شده باشد.
ـ سرويسهاي بهداشتي درون پناهگاه از هر نظر قابل استفاده براي افراد ناتوان باشد.
ـ استفادهاز وسايل سادهكمكيبراياستفاده افراد ناتوان بصورت موقت تا رسيدن وسايل اساسي مورد نياز.
ـ اعلام اطلاعات مربوط به پناهگاه و دستورات مربوطه بصورت سمعي و بصري و نصب نوشتاري آن بر روي تابلو جهت استفاده افراد با هر گونه ناتواني
13ـ مسئولين ذيربط در درون پناهگاه بايد بدانند كه:
ـ برخي از ناتوانيها ممكن است در فرد ناتوان حالت مسموميت ايجاد كند.
ـ برخي از افراد داراي ناتواني در شرايط خاص از خود رفتارهايي را نشان ميدهند كه طبيعي نيست لذا هنگام مشاهده چنين رفتارهايي بايد واكنش مناسبي را از خود بروز دهند.
ـ محل تردد افراد ناتوان بايد فاقد هرگونه مانعي باشد.
- با افراد ناتوان با توجه به نوع ناتواني آنان برخورد مناسب داشته باشند.
14ـ برنامهريزي دقيق و منسجم براي تعيين كارشناسان و متخصصين مربوط به انواع معلوليتها بصورت سيار و يا مستقر در اماكن امن و پناهگاهها در خصوص اين كه هنگامبرخوردبا فرد معلول و يا انتقال فرد ناتوان به درون پناهگاه اقدامات ضروري و اوليه در راستاي ارائه خدمات مربوط به آنها را مهيا نمايند.
15- اقدام به انتقال سريع و بموقع افرادي كه نياز به دريافت خدمت درماني بصورت اورژانس دارند به اماكن درماني تخصصي پيشبيني شده.
16- با توجه به اهميت موضوع و حساسيت قضيه لازم است كليه نكات مورد نظر و ضروري بصورت كتابچه و جزوهاي تهيه و در اختيار كليه افراد بويژه افراد مبتلا به ناتواني قرار گيرد تا در هنگام برخورد با بحران از آمادگي كامل بهرهمند باشند.
3 - هماهنگي و تبادل اطلاعات در راستاي بهبود بخشي كيفي خدمات
يكي ديگر از راهكارهاي اساسي در آماده ساختن جامعه در مقابله با بلاياي طبيعي ايجاد هماهنگي و تبادل نظر با ساير سازمانها بويژه ارگانهاي ذيربط ميباشد. از طريق ايجاد نشستهاي كارشناسي، گفتگو و تبادل افكار ميتوان ضمن بهرهگيري از نظرات و تجربيات آنان از يك سو به راهكارهاي اصولي مقابله آشنا شد و از سوي ديگر از ميزان امكانات و تسهيلات موجود نيز مطلع گرديد تا بتوان در مواقع لزوم از آن براي رسيدن به اهداف مورد نظر بهره جست: بعضي از سازمانها و ارگانهايي كه ميتوانند در اين خصوص مدنظر قرار گيرند عبارتند از:
- وزارت كشور
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
- سازمان هلال احمر
- صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران
- بنياد امور جانبازان
- سازمان آموزش و پرورش كودكان استثنايي
- كميته امداد امام خميني(ره)
- سازمان بهزيستي كشور
مطمئنا ايجاد يك كميته كشوري براي هماهنگي و سازماندهي خدمات توانبخشي در هنگام بلاياي طبيعي ميتواند بسيار مؤثر و راهگشا باشد.
ب - پيشگيري از بروز آسيب و نحوه كمكرساني به آسيب ديدگان (ضايعات نخاعي)
با توجه به نقش و اهميتي كه سيستم اعصاب مركزي در ساختار فيزيكي بدن انسان دارد و در حقيقت كليه فعاليتهاي انسان از طريق اعصاب حسي و حركتي كه از اعصاب مركزي منشعب ميگردند صورت ميپذيرد، براي مراقبت و ممانعت از آسيبپذيري اين بخش لازم است اهميت خاص قائل بود. انسان با توجه به وضعيت فيزيكي خود، در مقابل حوادث و بلاياي غيرمنتظره بسيار آسيبپذير و حساس بوده و مورد آسيب جدي قرار ميگيرد.
با اين وجود با اتخاذ تدابيري خاص ميتوان در بسياري مواقع از ايجاد نقص و يا تشديد آن جلوگيري كرد. اطلاعات و آمارهاي گوناگون نشان دهنده اين واقعيت تلخ است كه اكثر آسيبهاي وارده ارتوپديكي بويژه در نواحي ستون فقرات كه اكثر در زمان حمل مجروح از محل حادثه ايجاد شده است متاسفانه بر اثر عدم آگاهي، اطلاع و همچنين برخورد ناصحيح به وقوع پيوسته است كه منجر به آسيبهاي جزئي يا كلي به طناب نخاعي و ايجاد نقص و اختلال دائمي در مصدومان گرديده بنابراين ضرورت دارد اطلاعات و آگاهيهاي لازم به جامعه براي پيشگيري از بروز مصدوميت و راههاي مناسب برخورد با اين پديده انتشار يابد. راهكارهاي اساسي كه ميتواند در اين خصوص موثر باشد حول دو محور اساسي تقسيمبندي ميگردد:
آگاهسازي عمومي جامعه در ارتباط با مراقبت از خود:
- پيش از مواجه شدن با حوادث و بلايا لازم است خدمات آموزشي به آحاد جامعه در خصوص چگونگي مقابله با حوادث ارائه شود. كليه سازمانها و ارگانهاي ذيربط ميتوانند با تدوين مطالب مورد نياز و انتشار آن از طريق امكانات موجود اجتماعي مانند (صدا و سيما، روزنامهها، نشريات و ....) بينش و نگرش عمومي جامعه را نسبت به اين موضوع ارتقاء داده تا در زمان بروز حادثه آمادگي لازم در جامعه ايجاد گردد. در زير به برخي راهكارها كه ميتواند براي پيشگيري از تشديد صدمات در افراد بكار گرفته گونه، اشاره ميشود:
1ـ آسانترين روش خروج سريع از ساختمان تمرين گردد.
2ـ از قرار دادن لوازم و اشياء غير ضروري در معابر خروجي خودداري گردد.
3ـ وسائل درون خانه بنحوي طراحي شود كه در هنگام بروز حادثه مانع از خروج فرد از ساختمان نگردد.
4ـ وسايل مورد نياز و ضروري از قبيل وسايل كمكهاي اوليه، داروهاي مورد نياز (در صورت مصرف) و ساير موارد منطبق با شرايط فرد از قبل آماده و در محل امن و قابل دسترس قرار گيرد.
5ـ در صورتي كه فرد ناتوان نيازمند دريافت خدمات ويژهاي ميباشد مراتب روي كارتي درج و در محلي قابل رؤيت جهت استفاده امدادگران قرار گيرد.
6ـ در خصوص شناسايي اماكن امن و محل پناهگاههاي محل زندگي تحقيق نمايند.
7ـ در هنگام خارج شدن از محل حادثه نكات ايمني رعايت گردد.
8ـ اماكن امن موجود در ساختمان را شناسايي كرده تا مواقع نياز به آن پناه برند.
9ـ در صورت آسيبديدگي با هر وسيلهاي كه ميتوانند گروه امداد را از محل خود مطلع نمايند.
10ـ در صورت مصدوميت، قبل از خارج شدن از محل حادثه مامورين نجات را از نوع آسيب و محل آن مطلع نموده و سعي شود تمامي نكات ايمني و بهداشتي در اين رابطه توسط آنها اعمال گردد.
11ـ در هنگام ترك محل حادثه لازم است نسبت به محل وسائل مورد نياز ضروري خود اطمينان حاصل نمايند.
آگاهسازي مامورين نجات در خصوص چگونگي برخورد با مصدوم
با توجه به اين كه مصدومان معمولا از وجود درد در محل آسيب شكايت داشته و اغلب اوقات وجود علائمي مانند تورم، كبودي، كوفتگي، خونريزي و حتي شكستگي استخوانها نيز در بدن فرد مصدوم مشاهده ميگردد لذا لازم است براي ممانعت از تشديد آسيب و ايجاد نقايص جبرانناپذير كه ميتواند در صورت وقوع، فرد را بصورت موقت يا دائم از فعاليتهاي روزمره زندگي بازداشته و وي را به فردي منفعل و غيرفعال تبديل كند، از حركت دادن و جابجاكردن آن بدون حضور امدادگران آموزش ديده خودداري نمود و بلافاصله مراتب را با امدادگران در ميان گذاشت.
وجود يك يا چند علائم از علامتهاي زير ميتواند به منزله علائم هشدار دهنده باشد:
- تورم غيرطبيعي در محل آسيب
- خون مردگي در سطح بدن
- غيرطبيعي بودن وضعيت ظاهري اندامهاي بدن
- كوتاه شدن اندامها
- عدم هشياري فرد مصدوم
- كاهش و يا فقدان كامل عملكرد اندامها بعلت درد
- احساس درد شديد در نواحي آسيب ديده هنگام لمس كردن و يا فشار دادن
- وجود صداهاي غيرطبيعي در استخوانها
- چرخش غيرطبيعي اندامها
- خونريزي شديد در بدن
- وجود شوك در شخص مصدوم
- ساير موارد مشكوك ديگر
گروههاي امداد رسان بايد در صورت مشاهده يك يا چند مورد از علائم فوق در مصدوم اقدامات احتياطي لازم را در خصوص حمل او مدنظر قرار دهند.
نكات قابل رعايت توسط گروه امدادگر
1ـ در هنگام برخورد و مشاهده با مصدوم در محل حادثه لازم است ضمن خونسردي كامل از هر گونه حركت و جابجاكردن بيمورد فرد جدا" خودداري گردد. چنان كه فرد آسيب ديده از نواحي حساس بدن دچار آسيب و شكستگي شده باشد هر گونه تحركي ميتواند منجر به تشديد آسيب در او گردد.
2ـ گروههاي امداد رسان لازم است به سرعت و با رعايت احتياط معاينات سطحي از تمامي اعضاي بدن فرد مصدوم بعمل آورده و قسمتهاي آسيب ديده را (با توجه به علائم ذكر شده) دقيق شناسايي نمايند.
3ـ در صورتي كه در اندامهاي فرد مصدوم علائمي كه نشان دهنده وجود شكستگي است رؤيت شد ضرورت دارد. با رعايت كامل نكات ايمني و با استفاده از تجهيزاتي ارتوپديكي مانند اسپيلنت، آتل و يا هر وسيلهاي كه بتواند عضو شكسته را ثابت نمايد نسبت به بيتحرك نمودن آن اقدام نمود. تصاوير شماره 48-11 و 48-14 نحوه اجراي كار را نشان ميدهد.
4ـ در صورتي كه در نواحي بسيار حساس مانندكردن و يا ستون فقرات كه محل عبور طناب نخاعي است علائم مربوط به آسيب ديدگي ديده شد اولين اقدام براي كمكرساني به مصدوم ثابت كردن و ممانعت از تحرك در آن بخش است. در مورد آسيب در ناحيه گر دن چنان كه در شكل مشاهده ميگردد ميتوان با استفاده از يك كلار گر دن نسبت ثابت كردن وضعيت گر دن استفاده كرد. در صورتي كه وسيله و تجهيزات ارتوپديكي در اين خصوص در دسترس نيست ميتوان از طريق بستن و يا با تمهيدات ديگري از حركت دادن گر دن فرد مصدوم جدا خودداري كرد. تصاوير شماره 48-3، 48-5، 48-6 نحوه اجراي كار را نشان ميدهد. همچنين در صورتي كه فرد مصدوم از ناحيه كمر احساس درد مينمايد و يا آثار و شواهد مصدوميت در ناحيه كمري وي مشاهده ميگردد بايد مصدوم را از هرگونه حركت باز داشت و با استفاده از برا نكارد و يا وسيلهاي كه سطح محكم دارد فرد را با احتياط روي آن منتقل و او را به نزديكترين پناهگاه و يا اماكن درماني هدايت نمود.
5ـ با توجه به اين كه برخي شكستگيها فاقد هرگونه علائم است چنانچه در هنگام حمل فرد مصدوم
علائم شوك در وي مشاهده شد بايد دقت كرد كه در اين مواقع احتمال وجود شكستگي وجود دارد.
6ـ در صورتي كه فرد مصدوم از ناحيه گر دن دچار آسيب شده است بايد توجه داشت كه راه تنفسي او بازباشد و تنفس او دچار اختلال نگردد.
7ـ حفظ خونسردي و تلقين آرامش به فرد مصدوم نقش بسيار مهمي در خصوص تسهيل روند ارائه كمكرساني ايفا مينمايد.
8ـ چنان كه در فعاليت و حركات مربوطه به اندامهاي تحتاني و يا اندام فوقاني اختلالاتي مشاهده ميگردد و در اين اعضا علائم شكستگي وجود ندارد بايد احتمال داد كه ستون فقرات و يا طناب نخاعي فرد آسيب ديده و عصبهاي حسي در اين اندامها دچار مشكل شده است لذا ضرورت دارد نسبت به مراقبت از ستون فقرات فرد مصدوم اقدام عاجل معمول داشت.
9ـ گروه كمكرسان لازم است گزارش مختصري از مشخصات كامل فرد مصدوم، نوع مصدوميت او و همچنين اقدامات بعمل آمده اوليه در وي را روي كارتي درج و در محل قابل رؤيت قرار داده تا گروههاي بعدي بدانند چه كارهايي انجام شده و چه اقداماتي ديگري بايد انجام گردد.
مطالبي كه در اين بخش ذكر شد چگونگي ارائه روشهاي مناسب كمكرساني به افراد مصدوم در محل حادثه توسط گروه امداد بود. به لحاظ اهميت موضوع ضرورت دارد. مطالب آموزشي مورد نظر به گونه شفاف و روشن و با توجه به نوع آسيب در جزوهاي مصور و به صورت عام (غير تخصصي) و تخصصي تهيه و در اختيار اقشار مختلف جامعه قرار گيرد. همان گونه كه اشاره شد صداوسيما و رسانهايگروهيميتوانند نقشارزندهايدر ارتقاءسطحآگاهيوبينش عموميافراد چه قبلاز وقوعحادثهو چهبعدازآنعهدهدار باشند.
2 - نحوه امداد رساني به افرادي كه داراي ناتواني هستند
الف) افراد مبتلا به ناتواني حركتي
تعريف ناتواني حركتي: هرگاه بر اثر عواملي سيستمهاي حركتي بدن دچار نوعي اختلال و نقص گرديده و فرد از لحاظ حركت و جابجايي دچار مشكل شود ناتواني حركتي ايجاد گرديده است. اين اختلالات ميتواند جنبه فيزيولوژيكي و يا نورولوژيكي داشته باشد.
1ـ آماده نمودن افراد مبتلا به ناتواني حركتي در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ وسايل كمكي لازم را در محل مناسب، امن و در دسترس نگهداري كنند.
ـ تمرينات لازم را جهت استفاده از راههاي خروج از ساختمان بصورت عادي و اضطراري را انجام دهند.
ـ وسايل كمك كننده حركتي خود را مانند (عصا، چوبهاي زير بغل، واكر، صندلي چرخدار و...) را همواره نزديك خود قرار دهند تا در موقع لزوم قابل دسترس و استفاده باشد.
ـ قرار دادن لوازم منزل در محل سكونت طوري طراحي گردد كه منجر به بسته شدن راههاي خروجي نشود و در هنگام بروز بحران آسيبرسان نباشد.
ـ چنان كه مقدور است يك دستگاه صندلي چرخدار سبك را همواره در محل زندگي خود داشته باشند.
ـ لوازم و وسايل كمكهاي اوليه را در كيسهاي قرار داده و در قسمتي از وسيله كمكي حركتي خود نصب نمايند.
ـ يك جفت دستكش مناسب را در لوازم خود داشته باشند تا در هنگام جابجايي و يا هنگام استفاده از صندلي چرخدار مورد استفاده قرار گيرد.
ـ طراحي و پيشبيني دستگاه هشدار دهنده كه در صورت عدم توانايي فرد مبتلا به ناتواني حركتي، محل آگاه نمودن گروه امداد از موقعيت او بايد مد نظر قرار گيرد.
ـ اگر از صندلي چرخدار برقي جهت تردد استفاده ميكنند لازم است كه نسبت به تهيه باتري اضافياقدام نموده و در ارتباط با چگونگي شارژ كردن آن اطلاعات كافي را بدست آورند.
- در صورت لزوم وجود يك عدد راديو جيبي جهت شنيدن پيامهاي اضطراري بايد پيشبيني گردد.
- به پيامهايي كه از طريق گروههاي نجات دهنده پخش ميگردد دقيق گوش داده و در حد امكان عملگردد.
ـ چنانچه از صندلي چرخدار جهت تردد استفاده مينمايند سعي شود لاستيك چرخهاي آن را از نوعتوپر باشد و چنانچه تهيه آن امكانپذير نيست وسايل و لوازم پنجرگيري را همراه داشته باشند.
ـ چنانچه براي خروج از ساختمان نميتوانند از پله استفاده نمايند سعي كنند روشهاي جابجايي و حملكردن صحيح خود را براي ديگران تشريح كنند. زيرا مواقعي فرا ميرسد كه نميتوان با استفادهاز صندلي چرخدار از محل خارج شد و نياز است كه بدون استفاده از آن تحرك نمايد.
ـ هنگام حمل و جابجايي فرد توسط ديگران سعي شود موارد ايمني يادآوري گردد و آنها را از محلهاي آسيبپذير بدن خود آگاه نمايد.
ـ مشخصات كامل فرد را همراه با نوع ناتواني و نكات ضروري در كارتي درج و در محل قابل رؤيت و در دسترس قرار گيرد.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني حركتي
ـ شناسايي سريع و بموقع فرد در محل حادثه
ـ ايجاد آرامش و اقدامات بموقع جهت انتقال فرد از محل حادثه
ـ مشورت با فرد مبتلا به ناتواني حركتي در راستاي يافتن وسايل ضروري مورد نياز او
ـ در هنگام خارج كردن فرد مبتلا به ناتواني حركتي وسايل كمك توانبخشي او نيز همراه وي منتقل گردد.
ـ هنگام خارج كردن فرد نكات ايمني جهت جلوگيري از تشديد اختلال رعايت گردد.
ـ معابر خروجي ساختمان در صورت امكان جهت انتقال فرد هموار گردد.
ـ انتقال سريع فرد به پناهگاه و يا محل امن
ـ با توجه به اين كه فرد ممكن است متناسب با نوع اختلال در بعضي از اندامها فاقد حس باشد لازم است پس از خروج وي تمامي نقاط بدنش كاملا مورد بازبيني قرار گيرد.
ـ بايد طوري عمل شود كه فرد مبتلا به ناتواني حركتي در هيچ حالتي از وسيله كمكي خود جدا نشود.
ـ كارشناسان وظيفه دارند خصوصيات فرد مبتلا به ناتواني حركتي را كاملا براي افراد عادي و حاضر در پناهگاه تشريح نمايند.
ـ تهيه گزارش مختصري از وضعيت فرد شامل (مشخصات كامل، سن، جنس، نوع ناتواني، نيازهاي ضروري و...) و نصب آن در محل قابل رؤيت.
ـ قراردادن وسايل كمكي وي در محل قابل دسترس او.
ـ معرفي فرد مبتلا به ناتواني حركتي به افراد ذيربط و آماده سازي و برنامهريزي لازم جهت ارائه خدمات مورد نياز و ويژه براي او.
ـ انتقال تمامي اطلاعات به فرد مبتلا به ناتواني حركتي در راستاي وضعيت محيطي، محل اسكان و نحوه دسترسي آسان به اين مكانها و استفاده از تسهيلات مربوطه
ـ آماده كردن وسايل كمك حركتي جهت تردد فرد مبتلا به ناتواني حركتي كه با توجه به نوع اختلال لازم است وسايل ذيل در دسترس باشد:
- صندلي چرخدار بزرگسال
- صندلي چرخدار اطفال
- واكر
- آلبو كراچ
- چوب زير بغل
- سطح شيبدار قابل حمل
- صندلي حمام
- تخت انتقال
- صندلي توالت
- كيفهاي يك بار مصرف
- وسايل كمكي مورد نياز
- ساير وسايل مورد نياز
ـ با توجه به اين كه افراد مبتلا به ناتواني جسمي حركتي بويژه افرادي از ناحيه مهرهها دچار ضايعه هستند آمادگي لازم جهت آسيبپذيري و ابتلا به زخم بستر را دارند ضروري است كه مراقبت خاص از آنها بعمل آيد و نكات بهداشتي در آنها كاملا رعايت گرديده و روشهاي مناسب ممانعت از بروز آن نيز به اطرافيان فرد ارائه گردد.
در صورتي كه فرد مبتلا به ناتواني حركتي جهت تحرك و تردد از صندلي چرخدار استفاده مينمايد ضرورت دارد نكات زير مورد توجه قرار گيرد:
ـ با توجه به اين كه قسمتهايي از صندلي چرخدار براي بلندكردن از استحكام كافي برخوردار نيست و نقاطي هم وجود دارد كه از يكديگر جدا ميشود لذا جهت بلندكردن صندلي سوال كرد كه آيا هنگام بلندكردن از آن قسمت استحكام كافي وجود دارد يا خير
ـ براي حمل و نقل فردي كه از صندلي چرخدار استفاده ميكند هميشه در زمينه چگونگي حمل صحيح با او مشورت شود.
ـ صندليهاي در چرخدار دو دسته ترمز در دو طرف خود دارند. زماني كه صندلي چرخدار را در محلي بصورت ثابت قرار مگيرد از ترمزهاي آن حتما" استفاده نمايند.
ـ هنگامي كه در اثر حمل صندلي چرخدار، افراد نيازمند تعويض جاي خود هستند بايد دقت شود كه اين جابجايي و تغيير حتما" در سطح مسطح صورت گيرد.
ـ پس از حمل و نقل فرد مبتلا به ناتواني جسمي توسط صندلي چرخدار لازم است مواردي كه توسط وي تذكر داده ميشود بدقت عمل گردد و وي به محل امني راهنمائي شود.
ـ با توجه به سنگين بودن وزن صندلي چرخدار حدود 10 تا 20 كيلوگرم لازم است جهت بلند كردن و جابجا كردن آن از دو نفر استفاده گردد.
ـ جهت حمل و نقل فرد مبتلا به ناتواني جسمي حركتي بوسيله صندلي چرخدار در پلهها بايد حتما" از وجود دو نفر بنحوي استفاده گردد كه يك نفر جلوي صندلي و نفر دوم پشت صندلي را گرفته و حمل او بطريقي صورت گيرد كه هر دو چرخ بزرگ صندلي همزمان روي لبه پلهها قرار گيرد.
- پيشبينيوسائليدكيموردنياز ناتوانانجسميحركتيدر درونپناهگاهبايدمدنظر مسئولينذيربط باشد.
- معاينهمستمر پزشكاز وضعيت جسميناتوانانجسميحركتيدرون پناهگاه و ثبت آن در پرونده مربوطه
- انتقال سريع موارد مشكوك و يا اورژانسي به اماكن درماني تخصصي پيشبيني شده (موارد اپيدمي و...)
ب ـ امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني گفتاري
تعريف ناتواني گفتاري: به نقايصي اطلاق ميگردد كه هنگام توليد و كاربرد زبان شفاهي بوجود ميآيد و شامل ناتوانيهايي است كه فرد در ايجاد صوت، توليد اصوات گفتاري، ارائه گفتار با آن مواجه هستند.
1ـ آماده نمودن فرد مبتلا به ناتواني گفتاري در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ تمرينات لازم جهت استفاده از راههاي خروج سريع و بموقع از محل سكونت در مواقع ضروري
ـ دانستن آدرس دقيق پناهگاههاي امن (نزديكترين پناهگاه)
ـ آموزش به فرد براي قرار دادن وسايل منزل به طريقي كه در هنگام وقوع بلاياي غير طبيعي مانع از بستن معابر خروجي گردد.
ـ وسايل كمكي و مورد نياز ضروري در محلي امن و قابل دسترس قرار گيرد.
ـ مشخصات كامل خود را همراه با نوع ناتواني و نكات ضروري مورد نياز را در كارتي درج و همواره نزد خود داشته باشد.
ـ وسايل كمك ارتباطي خود را همراه داشته و يا در محل قابل دسترس قرار داده و وسايل مربوط به شارژ كردن آن را تهيه نمايد.
ـ داشتن كاغذ و ابزار نوشتاري، تخته كلمات يا حروف، پيامهاي ضروري از قبل تهيه شده را آماده داشته باشد تا در موارد ضروري بتواند از آن استفاده نمايد.
ـ مشخص گرديد چنان كه وسيله ارتباطي در اختيار ندارد و يا قابل استفاده نيست چگونه بايد با او ارتباط برقرار گردد.
- طراحي و ساخت دستگاه هشدار دهنده جهت مشخصكردن محل و موقعيت فرد ناتوان به گروه نجات دهنده نيز بايد مدنظر قرار گيرد.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني گفتاري
ـ شناسايي سريع و بموقع موقعيت فرد مبتلا به ناتواني گفتاري در محل حادثه
ـ حفظ آرامش و اقدامات فوري در راستاي انتقال وي از محل با رعايت نكات ضروري و ايمني با توجه به اين كه فرد مبتلا به ناتواني گفتاري امكان دارد از نقاط ديگري نيز مورد آسيب قرار گرفته باشد ضروري است هنگام انتقال او كليه اصول ايمني رعايت گردد.
- نظر خواهي از فرد مبتلا به ناتواني گفتاري در خصوص يافتن وسايل ضروري و مورد نياز او.
ـ كليه وسايل كمكي (كمك در گفتار) در هنگام انتقال با وي همراه باشد.
ـ تهيه وسايل مربوط به كمك در گفتار شامل كاغذ و وسايل نوشتاري، تخته كلمات يا حروف و... در اختيار فرد مبتلا به ناتواني گفتاري جهت برقراري ارتباط قرار گيرد.
ـ رعايت كليه نكات ايمني در هنگام خروج فرد از محل حادثه الزامي است.
ـ ثبت گزارش مختصري از وضعيت فرد مبتلا به ناتواني گفتاري (مشخصات كامل فرد، سن، جنس، نوع ناتواني، نيازهاي ضروري و...) و نصب آن در محل نزديك به او و قابل رؤيت براي ديگران
ـ انتقال سريع ولي به پناهگاه و يا محل امن
ـ قرار دادن وسايل كمكي مورد نياز وي در كنار او يا در محلي قابل دسترس
ـ معرفي فرد مبتلا به ناتواني گفتاري به افراد ذيربط و آماده سازي و برنامه ريزي در خصوص ارائه خدمات مورد نياز و ويژه
ـ انتقال تمامي اطلاعات و مشخصات و موقعيت محلي به فرد مبتلا به ناتواني گفتاري و نحوه دسترسي و استفاده از تسهيلات مربوطه
ـ افراد متخصص و ذيربط ضرورت دارد افراد عادي حاضر در محل پناهگاه را با خصوصيات فرد مبتلا به ناتواني گفتاري و مشكلات وي و همچنين نحوه برخورد منطقي با اين پديده را تشريح نمايند.
- وسايل كمك گفتاري مرتبط با افراد با ناتواني گفتاري عبارتند از:
- كاغذ و قلم
- تخته كلمات
- حنجره مصنوعي
- دستگاه شارژر
- ساير وسايل مورد نياز
ج ـ امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني شنوايي
ناتواني شنوايي كلا به دو گروه ميگردد ناشنوا ـ كمشنوا
تعريف ناشنوا: ناشنوا به فردي اطلاق ميگردد كه اختلال شنوايي او از روند پردازش موفقيتآميزاطلاعات كلامي كه از طريق شنيدن بدست ميآيد چه با سمعك يا بدون آن جلوگيري ميكند.
تعريف كم شنوا: كم شنوا فردي است كه بطور كلي با بهرهگيري از وسايل كمك شنوايي بتواند از باقيمانده شنوايي خود در پردازش و فرايند سازي اطلاعاتي كه از طريق شنيدن بدست ميآورد استفاده كند.
1ـ آماده نمودن فرد مبتلا به ناتواني شنيداري در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ تمرين و استفاده مكرر از راههاي خروج سريع و اضطراري محل سكونت
ـ آگاهي با امكان امن و پناهگاههاي اطراف محل سكونت
ـ قرار دادن وسايل كمكي و ضروري در محلي امن و قابل دسترس جهت استفاده بموقع
ـ آگاهي داشتن از نحوه قرار دادن وسايل منزل به طريقي كه در هنگام بروز حوادث مانع از مسدود شدن معابر خروجي نگردد.
ـ مشخصات كامل خود را همراه با نوع ناتواني و ديگر نكات ضروري مورد نياز را در كارتي درج كرده و نزد خود نگهداري نمايد.
ـ وسايل كمك شنوايي اضافي خود را همراه داشته و يا در محل قابل دسترس قرار دهد.
ـ پيشبيني وسايل يدكي مربوط به وسيله كمك توانبخشي (سمعك و باطري سمعك و ...)
ـ داشتن كاغذ و وسيله نوشتاري جهت برقراري ارتباط و انعكاس نظرات به ديگران در صورت خرابي دستگاه ارتباطي
ـ مشخص گردد چنانچه وسيله ارتباطي همراه ندارد و يا قابل استفاده نبود چگونه ديگران بايد با او ارتباط برقرار كنند.
ـ طراحي و ساخت دستگاه هشدار دهنده جهت مشخص كردن محل و موقعيت فرد مبتلا به اختلالات شنيداري به گروه نجات دهنده بايد مدنظر قرار داشته باشد.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به اختلالات شنيداري
ـ شناسايي بموقع و تشخيص محل حضور فرد مبتلا در مكان وقوع حادثه
ـ اقدامات مربوط به خروج فرد از محل ضمن داشتن آرامش و خونسردي و رعايت مسائل ايمني با توجه به اين كه امكان دارد فرد مبتلا به اختلالات شنيداري از نقاط ديگري نيز مورد آسيب قرار گرفته باشد ضروري است هنگام انتقال فرد كليه اصول ايمني مد نظر قرار گيرد.
ـ مشورت با فرد مبتلا به اختلالات شنيداري در خصوص يافتن محل وسايل كمكي مربوط به او
ـ كليه وسايل مربوط به شنوايي و ساير وسائل ضروري همراه فرد از محل خارج گردد.
ـ ثبت گزارش مختصري از وضعيت فرد (مشخصات كامل، سن، جنس، نوع ناتواني، نيازهاي ضروري و...) و نصب آن در محلي نزديك و قابل رؤيت
ـ انتقال سريع فرد مبتلا به اختلالات شنيداري به محل امن يا پناهگاه
ـ قراردادن كليه وسايل كمكي مربوط به شخص مبتلا به اختلالات شنيداري در محل قابل دسترس و استفاده وي
ـ معرفي فرد مبتلا به اختلالات شنيداري به متخصصين ذيربط در راستاي آماده كردن و برنامهريزي خدمات مورد نياز او
ـ انتقال تمامي اطلاعات محلي به فرد مبتلا به اختلالات شنيداري و نحوه دسترسي آسان به تسهيلات مربوطه (اين اطلاعات بصورت نوشتاري روي تابلويي درج گردد).
ـ در اختيار قرار دادن وسايل كمك شنيداري (سمعك، باطري، شارژر و...) و تمهيدات لازم جهت برقراري ارتباط فرد با ديگران
ـ كارشناسان و افراد مطلع ضرورت دارد افراد عادي حاضر در پناهگاه را با شرايط و موقعيت فرد مبتلا به اختلالات شنيداري، نيازها و مشكلات مربوط به او آشنا كرده و چگونگي برخورد منطقي با فرد ناتوان را تشريح نمايند.
ـ وسايل كمك شنوايي مرتبط با افراد با اختلال شنوايي عبارتند از:
- سمعك
- باطري سمعك
- شارژر
- وسايل يدكي مربوطه
- ساير وسايل مورد نياز
د ـ امداد رساني به افراد مبتلا به اختلال بينايي
تعريف: در بخش اختلالات بينايي تقسيم بندي زير مدنظر قرار دارد:
نابينا: نابينا به فردي اطلاق ميگردد كه ميزان بينايي او در چشم بهتر و حتي با استفاده از وسايل كمكي (عينك) 200 20 و يا كمتر بوده و ناچار است براي خواندن مطالب از بر يل و يا با استفاده از روشهاي ديگر (سمعي) بهرهگيري نمايد.
نيمه بينا: به فردي گفته ميشود كه ميزان بينايي او در چشم بهتر و به كمك استفاده از وسايل كمكي بين 70 20 تا 200 20 باشد و براي خواندن مطالب از طريق بزرگ نمايي و يا كتب با خطوط درشت استفاده كند.
1ـ آماده نمودن فرد مبتلا به ناتواني و اختلال بينايي در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ انجام تمرينات لازم و ارزيابي جهت خروج سريع و بموقع از محل، ضمن رعايت اصول ايمني
ـ آشنايي با محل پناهگاه، محل امن و يا محل استقرار نيروهاي كمكي
ـ ارائه آموزش به فرد مبتلا به اختلالات بينايي در خصوص جلوگيري از مسدودشدن راههاي خروجي ساختمان بويژه منزل
ـ پيشبيني و جمعآوري وسايل كمكي مورد نياز و قرار دادن آن در محل قابل دسترس و مشخص
ـ ضروري است مشخصات كامل فرد مبتلا به اختلالات بينايي همراه با نوع ناتواني، وسايل مورد نياز و ضروري و همچنين نكات ايمني در كارتي درج و همواره در دسترس قرار داشته باشد. وجود چنين اطلاعاتي ميتواند در هنگام بروز بلايا بسيار مورد استفاده قرار گيرد.
ـ پيشبيني دستگاه هشدار دهنده و در اختيار قرار دادن آن براي فرد با اختلال بينايي ميتواند گروه امداد
را در يافتن وي كمك نمايد (آموزش استفاده صحيح از اين دستگاه به وي ضروري است)
ـ فرد مبتلا به اختلالات بينايي بايد بداند كه وسايل كمك ارتباطي خود را همراه با ملزومات آن هميشه در نزد خود و محل مشخص قرار داده تا در هنگام نياز در دسترس باشد.
ـ فرد مبتلا به اختلالات بينايي بايد مشخص نمايد كه چنانچه وسايل ارتباطي همراه ندارد چگونه ميتوان با وي ارتباط برقرار كرد.
2ـ نحوه امداد رساني به فرد مبتلا به اختلالات بينايي
- شناسايي سريع و بموقع موقعيت فرد در محل حادثه
- مامورين نجات بايد ضمن داشتن آرامش نسبت به خروج سريع وي از محل با در نظر داشتن كليهنكات ايمني اقدام نمايند. با توجه به اين كه فرد مبتلا به ناتواني بينايي امكان دارد از نقاط ديگري نيز آسيب ديده باشد ضروري در هنگام انتقال وي به محل امن كليه نكات و اصول ايمني رعايت گردد.
- در هنگام خارج كردن فرد مبتلا به اختلالات بينايي از محل حادثه سعي شود در خصوص چگونگي انتقال و لوازم مورد نياز او نظر فرد نيز خواسته شده و با او مشورت گردد.
- گروه نجات لازم است نسبت به يافتن تمامي لوازم كمكي او در محل حادثه اقدام نمايد.
- ثبت گزارشي از وضعيت فرد مبتلا به اختلالات بينايي (مشخصات كامل فرد، سن، جنس، نوع ناتواني نيازهاي ضروري و....) و نصب آن در نزديك فرد و قابل رؤيت براي ديگران
- انتقال سريع وي به محل امن يا پناهگاه
- قراردادن وسايل كمكي مورد نياز در كنار او و يا در محلي قابل دسترس
- معرفي فرد مبتلا به اختلالات بينايي به افراد و مراجع ذيربط و آماده سازي و برنامهريزي در راستاي ارائه خدمات مورد نياز
- انتقال تمامي اطلاعات و مشخصات و موقعيت محل به وي و نحوه دسترسي و استفاده از تسهيلات مربوطه بصورت كلامي و يا متناسب با ديد فرد بصورت بر يل يا خطوط درشت
ه') امداد رساني به افراد مبتلا به اختلالات ذهني
تعريف ناتواني ذهني: عقب ماندگي ذهني (ناتواني ذهني) سطحي از عملكرد هوش عمومي است كه ميزان آن به مقدار زياد از حد متوسط كمتر بوده بطوري كه منجر به نقايصي در رفتار سازش فرد گرديده و در جريان رشد خود را نشان ميدهد.
ناتوانان ذهني را به چهار گروه تقسيمبندي مينمايند:
1ـ ناتوانان ذهني آموزشپذير به گروهي اطلاق ميگردد كه توان هوشي آنها بين 50 تا 70 است و ميتوانند در شرايط خاص مطالب و آموزشهاي كلاسي را فراگيرند.
2ـ ناتوانان ذهني تربيتپذير به افرادي اطلاق ميگردد كه توان هوشي آنها بين 35 تا 50 است اين گروه قادرند مطالب و آموزشهاي ساده را فراگيرند.
3ـ ناتوانان ذهني شديد به گروهي گفته ميشود كه توان هوشي آنها بين 25 تا 35 است و قادرند بصورت شرطي و در حد بسيار ساده مواردي را بياموزند.
4ـ ناتوانان ذهني عميق اين گروه كه داراي بهره هوشي زير 25 هستند اكثر به مشكلات جسمي و ذهني بسيار شديد مبتلا بوده و قادر به دريافت آموزش نيستند.
در خصوص ارائه آموزشهاي مقابله با بلايا به افراد ناتوان ذهني با توجه به آسيبپذيربودن آنها بجز گروه آموزشپذير كه با تمرين و تكرار ميتوان مسائل را >بصورت ساده براي آنها تشريح نمود ولي بهتر است كلاپ آموزشهاي مورد نياز در اختيار خانواده آنان نيز قرار گرفته تا با توجه به موارد گفته شد خانواده مسائل و مراقبتهاي مربوطه را در مورد فرد ناتوان ذهني اعمال كند. بر اين اساس ميتواند موارد زير را در ارتباط با آمادهسازي اين گروه چنين بيان كرد:
1ـ آماده نمودن خانواده داراي فرزند ناتوان ذهني در ارتباط با برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
- ارائه آموزشهاي لازم براي مقابله با بلاياي طبيعي به خانواده داراي فرد ناتوان ذهني جهت برخورد منطقي با اين پديده
- تمرينو استفادهاز روشهايمناسبجهتخروجفرد ناتوانذهنياز محلسكونتبا مشاركتاعضاء خانواده
- انتقال اطلاعات و آموزشها به فرد ناتوان ذهني در حدي كه قابل درك براي او است
- آگاهي و اطلاع از اماكن امن و محل پناهگاههاي معرفي شده (نزديكترين پناهگاه به محل سكونت)
- آموزش به خانواده در خصوص قرار دادن صحيح وسايل زندگي بنحوي كه در زمان بروز حادثه وسايل راههاي خروجي ساختمان را مسدود نسازند.
- وسايل كمكي و ضروري مربوط به فرد ناتوان ذهني (داروها در صورت نياز و ساير وسايل مربوطه ....)
در محلي قابل تشخيص و امن نگهداري گردد تا در صورت لزوم به سهولت قابل دسترسي باشد.
- مشخصات كامل فرد ناتوان ذهني شامل (نام و نام خانوادگي، سن، جنس، نوع، معلوليت، مشكلات و
توجهات پزشكي و بهداشتي مورد لزوم) در روي كارت درج و در كنار وسايل ضروري نگهداري گردد.
- خانواده بايد بداند كه هنگام بروز حادثه لازم است تمامي وسايل ضروري فرد ناتوان ذهني كه از قبل آماده شده را با خود از محل حادثه خارج نمايند.
- چنان فرد ناتوان ذهني علاوه بر مشكل ذهني از لحاظ جسمي نيز داراي مشكل باشد لازم است در ارتباط با وسايل كمك توانبخشي وي اقدامات ذيربط معمول گردد.
- با توجه به اين كه در بعضي موارد افراد مبتلا به ناتواني ذهني در كنار اين نقيصه با مسائل ديگري از قبيل بيقراري و صرع مبتلا هستند لذا نكات اساسي و ضروري در ارتباط با برخورد منطقي با آن بايد حتم در كارت مشخصات فرد قيد گردد.
- در صورتي كه فرد ناتوان ذهني از لحاظ بهرههوشي قادر است مسائل محيطي را نسبت درك نمايد ميتوان با برنامهريزي صحيح، آموزشها را بصورت بسيار ساده، قابل فهم و با استفاده از روش تكرار و تمرين به وي آموزش داد.
- اعضاي خانواده ميتوانند آموزشهاي دريافتي را بصورت بسيار روان و با انجام تمرينات در اختيار فرزند ناتوان ذهني خود قرار دهند.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني ذهني
- تشخيص دقيق و سريع فرد مبتلا به ناتوان ذهني در محل حادثه و اقدامات لازم جهت خروج وي از محل با رعايت مسائل ايمني
- با توجه به اين كه امكان دارد فرد مبتلا به ناتوان ذهني بر اثر حادثه از مناطق ديگربدنمورد آسيب قرار گرفته باشد گروهامداد و نجاتلازماست هنگام خارجكردن وي موارد احتياط را مدنظر داشتهباشند.(عدم رعايتاين نكاتميتواند منجر به ايجاد نقايص جسميبويژهضايعه در ستونفقراتومسائلجانبيآن گردد).
- توصيههائي كه از طرف خانواده و يا احتمالا از طريق فرد مبتلا به ناتوان ذهني ارائه ميگردد مورد دقت قرار گيرد.
- گروه نجات لازم است تمامي وسايل كمكي مربوط به فرد مبتلا به ناتوان ذهني را در هنگام خارجكردن او از محلانتقالدهد و در صورت مشاهده كارت شناسايي مربوط به فرد آن را در محلي قابل رؤيتنصب نمايد.
- مقدمات مربوط به انتقال سريع و بموقع وي به محلي امن و يا پناهگاه انجام گيرد.
- قراردادنتماميوسايلكمكيمربوط به فردمبتلا بهناتوانذهنيدر كنار او و يا درمحليكه قابل رؤيت باشد.
- ثبت گزارشي مختصر از وضعيت فرد مبتلا به ناتوان ذهني شامل (مشخصات كامل سن، جنس، نوع
ناتواني،نيازهايضروري و ساير موارديكه بايدمدنظر قرار داشتهباشد) و نصبآن در محلي قابلديد و رؤيت
- معرفي فرد مبتلا به ناتوان ذهني به افراد متخصص و ذيربط و ارائه كليه اطلاعات اوليه درباره وي در خصوص آمادهكردن و برنامهريزي خدمات مورد نياز وي - انتقال تمامي اطلاعات مربوط به محل و موقعيت مكاني و نحوه دسترسي آسان به تسهيلات موجود (اين اطلاعات ميتواند بصورت نوشتاري در محل كه قابل رؤيت باشد نصب گردد)
- اقدامات لازم جهت قراردادن و يا آماده نمودن وسايل كمكي مورد نياز (پزشكي، بهداشتي و...) فرد مبتلا به ناتوان ذهني و در اختيار قراردادن آن جهت استفاده وي.
- گروه امداد و يا افراد ذيربط در پناهگاه لازم است توصيههاي پزشكي و يا بهداشتي كه از طرف خانواده در خصوص چگونگي ارائه خدمات مورد نياز فرد مبتلا به ناتوان ذهني ارائه ميگردد را مدنظر قرار دهند.
- در صورتي كه فرد ناتوان ذهني با معلوليتهاي جانبي نيز مواجه است لازم است در خصوص تأمين لوازم و وسايل كمكي او اقدامات لازم معمول گردد.
- افراد ذيربط و متخصص ضروري است افراد عادي حاضر در محل امن يا پناهگاه را با شرايط و موقعيت فرد مبتلا به ناتوان ذهني و خانواده او (مشكلات مرتبط با نقايص وي) آشنا سازند.
- با توجه به اين كه افراد ناتوان ذهني ممكن است در ارتباط با محيط جديد و يا افرادي كه براي آنان شناخته شده نيستند واكنش منفي نشان دهند لازم است شرايط ويژه آنان براي ديگران تشريح گرديده و اقدامات خاص در راستاي آرامكردن وي معمول گردد.
و) امداد رساني به افراد سالمند
سالمندي پديدهاي است كه ميتوان آن را مرحلهاي از سير طبيعي زندگي انسان محسوب كرد و فرآيندي است كه براي تمامي افراد پيش آمده و گريزي از آن نيست. همان گونه كه انسان در تمامي مراحل عمر خود نيازمند مراقبتهاي بهداشتي خاص است لذا در سالمندي نيز از اين قاعده مستثني نيست. سالمندان بعنوان گروهي از جامعه و خصوص يك گروه آسيبپذير در هنگام بروز بلاياي طبيعي بايد مورد حمايت و مراقبتهاي خاص واقع گردند.
1 - آماده نمودن سالمندان در رابطه با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي
- تمرينات لازم را جهت استفاده از راههاي خروجي ساختمان بصورت عادي و اضطراري انجام دهد.
- وسايل ضروري خود را در محلي مناسب و قابل دسترس قرار دهد
- وسايل كمك كننده حركتي خود را از قبيل عصا و ساير موارد مشابه همواره در محل امن و قابل دسترس باشد تا در صورت نياز مورد استفاده قرار گيرد.
- لوازم منزل به طريقي قرار گيرند كه در هنگام خروج فرد سالمند از منزل موجب مسدود شدن راههاي
خروجي نگردد.
- چنانچهامكانپذير استنسبتبه تهيه يك دستگاهراديو جيبيجهتشنيدنپيامهايضرورياقدام گردد.
- در صورتامكاننسبت بهتهيه يك دستگاه صندلي چرخدار سبك جهت خروج فردي از پيشبيني گردد.
- در صورتي كه فردي لذا از نظر شنيداري و ديداري با مشكل مواجه است لازم است وسايل مربوطه كمك شنيداري را در محلي امن و قابل دسترس قرار دهد تا در صورت وقوع حادثه همراه خود از محل سكونت خارج نمايد. پيشبيني لوازم جانبي اين وسايل (باطري سمعك و...) نيز بايد مدنظر قرار گيرد.
- مشخصات كامل فرد سالمند همراه با نوع بيماري و داروي مصرفي او (در صورت مصرف كردن دارو) در كارتي درج و در محلي قابل رؤيت قرار گيرد.
- در صورتي كه فرد سالمند به لحاظ عارضه و بيماري از داروي خاص استفاده مينمايد و يا داراي رژيم غذايي خاص هست ضرورت دارد داروهاي خود را در محلي قابل رؤيت قرار گيرد و گروه امداد رسان را از نوع بيماري، داروي مصرفي خود و ساير موارد آگاه سازد.
- به پيامهايي كه از طريق مسئولين مربوطه و يا گروههاي امداد رسان جهت آگاه كردن افراد پخش ميگردد توجه خاص نمايد.
- هنگام حمل و جابجاكردن فرد سالمند ضرورت دارد نكات ايمني كاملا رعايت گردد.
- چنانچه فرد سالمند با ساير اعضاي خانواده خود زندگي ميكند لازم است آموزشهاي مورد لزوم جهت مراقبت از سالمند به اعضاي خانواده نيز انتقال يابد.
2 - نحوه امداد رساني به افراد سالمند
- شناسايي سريع و انتقال فرد سالمند از محل حادثه
- ايجاد آرامش و رفع هرگونه اضطراب و نگراني در فرد سالمند
- مشورت كردن با فرد سالمند در خصوص يافتن وسايل ضروري او
- مطالعهدقيقكارتمشخصات(در صورتبودن)و آگاهييافتناز وضعيتعموميو نكاتضروريفرد سالمند
- در هنگام انتقال فرد سالمند از محل تمامي وسايل ضروري و مورد نياز همراه وي خارج گردد.
- هنگام خروج فرد سالمند توسط گروه امداد رسان ضرورت دارد نكات ايمني كاملا رعايت گردد.
- به هشدارها و ساير نكاتي كه توسط فرد سالمند ارائه ميگردد توجه خاص گردد
- معابر خروجي ساختمان در صورت مسدود بودن جهت خروج فرد سالمند هموار گردد
- در صورتي كه فرد سالمند در نواحي بدن اظهار ناراحتي مينمايد ابتدا تمام اعضاي بدن او بسرعت بازديد گرديده و در صورت مشاهده و هرگونه آثار زخم و يا شكستگي اقدامات لازم در خصوص پانسمان و يا پيشگيري از تشديد آن معمول گردد.
- گروه امداد رسان وظيفه دارد خصوصيات و ويژگيهاي فرد سالمند را براي افراد عادي درون پناهگاه توضيح داده و در صورت امكان از كمك آنان در خصوص مراقبت و نگهداري فرد سالمند بهرهمند گردد.
- قراردادن وسايل مورد نياز فرد سالمند در كنار او ضروري است.
- در صورتي كه سالمند از داروي خاصي استفاده مينمايد و يا رژيم غذايي خاصي دارد مراتب به اطلاع مسئولين درون پناهگاه يا مركز درماني رسانده شود.
- ايجاد آرامش و بهداشت رواني در فردي از هنگام امكان در محل پناهگاه و اقدامات لازم در خصوص يافتن بستگان وي
- تهيه گزارش مختصر از وضعيت عمومي فرد سالمند و نيازهاي ضروري او و انعكاس آن به مسئولين پناهگاه و يا مركز درماني.
ز) امداد رساني به بيماران رواني مزمن
يكي ديگر از گروههاي آسيبپذير در هنگام وقوع بلاياي طبيعي افراد مبتلا به بيمارهاي مزمن رواني ميباشد كه ضرورت دارد در ارتباط يا مراقبت از اين گروه و ارائه آموزشهاي لازم نيز اقدامات اساسي صورت گيرد. 1 - آماده نمودن بيماران رواني مزمن در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي
در خصوص برنامهريزي آموزش جهت افراد رواني مزمن با توجه به اين كه اين گونه افراد به دليل نوع بيماري داراي خصوصيات و رفتارهاي خاص بوده بنظر نميرسد كه در مقابل با بلاياي طبيعي و حوادث قادر به بروز واكنش و عكسالعمل مفيد و موثر باشند لذا ضرورت دارد آموزشهاي مورد نياز به خانواده آنان انتقال يابد تا در صورت نياز بتوانند اقدامات مربوطه جهت نجات و ممانعت از آسيب به فردبيماررواني انجام پذيرد. براين اساسميتوانموارد زير را در خصوصآمادهسازيوآگاهنمودناينگروهچنين عنوان نمود:
- ارائه آموزشهاي مورد نياز براي مقابله با بلاياي طبيعي به خانواده فرد مبتلا به بيماري رواني مزمن جهت اتخاذ عكسالعمل مناسب.
- تمرين و اتخاذ روشهاي مناسب جهت خروج فرد بيمار رواني از محل سكونت با مشاركت اعضاي خانواده - انتقال اطلاعات و آموزشها توسط خانواده به بيماران رواني در حدي كه براي آنان قابل فهم و عمل باشد.
- آگاهي يافتن از اماكن امن و محل پناهگاههاي معرفي شود (نزديكترين پناهگاه به محل سكونت)
- ارائه آموزشهاي لازم در خصوص قراردادن صحيح وسايل زندگي در محلي كه در زمان روز حادثه منجر به مسدود شدن راههاي خروجي ساختمان نگردد.
- وسايل ضروري و مورد نياز فرد بيمار رواني در محلي امن و قابل رؤيت و دسترس باشد
- مشخصات و خصوصيات كامل فرد بيمار رواني روي كارتي درج و در كنار وسايل مورد نياز وي قرار گيرد. اين مشخصات ميتواند شامل (نام و نام خانوادگي، سن، جنس، نوع بيماري، مشكلات، توصيههاي بهداشتي پزشكي و...) باشد.
- خانواده بايد بياموزد كه هنگام بروز بلاياي طبيعي تمامي وسايل مورد نياز فرد بيمار رواني كه از قبل در محلي جمع آوري شده است را با خود از محل سكونت خارج نمايد.
2 - نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به بيماري رواني مزمن
- اقدامات سريع و دقيق در خصوص يافتن محل فرد بيمار رواني در محل حادثه و اتخاذ راهكارهاي مناسب جهت انتقال وي از محل با رعايت مسائل ايمني
- با توجه به اين كه فرد بيمار رواني امكان دارد در اثر حادثه از مناطق ديگر بدن نيز دچار آسيب شدهباشد، گروه امداد لازم است جهت خروج او از محل تمامي موارد احتياطي را رعايت نمايند (عدم اين نكات ميتواند منجر به ايجاد نواقص جسمي گردد)
- توصيههايي كه از طرف خانواده و يا فرد بيمار رواني ارائه ميگردد كاملا مدنظر گروههاي امداد قرار گيرد.
- تمامي وسايل ضروري و مورد نياز فرد مبتلا به بيماري رواني با وي از محل خارج گردد
- اقداماتلازمدر خصوصانتقالسريعفرد بيمارروانيبهمحلامن و يا در صورتلزوممركزدرمانيانجام گيرد.
- در صورتي كه فرد بيمار رواني از داروي خاصي استفاده مينمايد مراتب ضمن درج در گزارش به اطلاع مسئولين پناهگاه و يا مراكز درماني رسانده شود.
- گروه امداد با توجه به خصوصيت خاصي كه افراد بيمار رواني داشته و احتمال بروز رفتارهاي نامطلوب در آنها ديده ميشود لازم است وضعيت او را به اطلاع افراد عادي درون پناهگاه برسانند.
- اقدامات لازم جهت آماده نمودن و يا قراردادن كليه وسايل كمكي و درماني فرد بيمار رواني ضروري است.
- گروههاي امداد و يا افراد ذيربط درون محل امن لازم است توصيههايي كه از طرف خانواده و يا احتمالا فرد مبتلا به بيماري رواني ارائه ميگردد مورد نظر قرار دهند.
- با توجه به اين كه حضور فرد مبتلا به بيماري رواني در محل جديد و قرارگرفتن وي در اين موقعيت در او ايجاد تنش و يا بروز رفتارهاي غيرمعمول مينمايد لذا ضرورت دارد در خصوص ايجاد آرامش در وي اقدام لازم معمول گردد.
قسمت دوم
مديريت و نحوه ارائه خدمات توانبخشي موردنيازبه افراد آسيب ديده ناشي از بلاياي طبيعي
يكي از مهمترين و اصوليترين راهكارها و اقدامات در اختيار داشتن برنامهاي منسجم و روشن در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي با حوادث پيش بيني نشده (بالاي طبيعي) و نظارت كامل در خصوص مقابله و آماده نمودن جامعه با اين گونه حوادث است. بطور كلي در راستاي مديريت نحوه ارائه خدمات توانبخشي به افراد آسيب ديده و راهكارهاي مقابله با اين گونه حوادث لازم است اهداف زير مدنظر قرار گيرد.
اهداف كلي
كاهش و يا به حداقل رساندن معلوليت و ناتوانيهاي ناشي از بلاياي طبيعي و ارائه مطلوب خدمات مورد نياز به افراد آسيب ديده
اهداف اختصاصي
- تسهيل در بازگشت پذيري سريع اوضاع به حالت اوليه و عادي و ارائه خدمات مطلوب توانبخشي به معلولان و ناتوانان پس از وقوع حادثه
- توجه به تمامي جنبههاي پيشگيري، كاهش معلوليت، مقابله با بحران، ارائه خدمات توانبخشي و بازسازي امكانات در مراحل مختلف.
- قبل از وقوع بلاياي طبيعي
- آموزش به آحاد جامعه
- شناسايي امكانات و تسهيلات موجود در اجتماع
- هماهنگي و تبادل نظر با سازمانها و ارگانهاي جامعه
- پيشبينياوليهاز ميزانآسيبوارد شده در جامعه و برنامهريزي در خصوص نيازهاي افراد آسيبديده
- تدوين و شناسايي و راهكارهاي مناسب در خصوص اقدامات حمايتي از مناطقآسيب ديده
- شناسايي و پيش بيني اماكن و پناهگاههاي موجود جهت انتقال مجروحين و مصدومان
- جمعآوري آمار دقيقمعلولينو مشخصات كاملآنها جهتشناساييبه موقعوانتقالآناناز محلحادثه
- پس از وقوع بلاياي طبيعي
- ارزيابي سريع و اوليه از ميزان خسارات و ضايعات به افراد آسيب ديده.
- شناسايي و بررسي تعداد افرادي كه بر اثر حادثه دچار نقص يا معلوليت شدهاند.
- اتخاذ روشهاي صحيح و مناسب جهت انتقال افراد به مناطق امن
- بررسي اوليه از وضعيت معلولان در منطقه
- ارائه خدمات مورد نياز و ضروري به مصدومان و معلولان
پيش بيني تشكيلات منظم
براي نظارت و اجرايي دقيق عمليات امداد رساني به مصدومان و مجروحين حوادث ايجاب مينمايد تشكيلاتي ايجاد و براساس شرح وظايف تعيين شده اقدامات لازم را معمول نمايد اين تشكيلات ميتواند بصورت كميته نظارت بر اجراي عمليات طراحي گردد.
اعضاي كميته نظارت بر اجراي عمليات
اين كميته كه رياست آن بعهده سازمان بهزيستي كشور خواهد بود متشكل از نمايندگان سازمانهايي چون
- وزارت كشور
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
- سازمان هلال احمر
- بسيار امور جانبازان
- كميته امداد حضرت امام (ره)
- سازمان آموزش و پرورش استثنايي كشور
- صدا و سيما
- ساير ارگانهاي مرتبط با موضوع
ميباشد و مسئوليت توزيع برنامهها و روشهايي متناسب اجرائي و همچنين نظارت بر روند ارائه خدمات را در سطوح پائينتر را خواهد داشت. مواردي كه ميتواند توسط اين كميته مورد بررسي و نظارت قرار گيرد عبارت است از:
- تعيين محل امن براي تجمع اعضاي كميته و تبادل نظر در راستاي انجام وظايف محوله
- پيش بيني و تدارك تجهيزات و وسايل مورد نياز ردههاي پايينتر عملياتي
- جمع آوري اطلاعات مورد نياز در خصوص منطقه تحت پوشش شامل:
- مسائل جمعيت شناسي
- موقعيت جغرافيائي
- امكانات موجود محلي
- دريافت فرامين و دستورات از سطوح بالاتر و انعكاس آن به ردههاي پايين
وظايف كميته نظارت بر اجراي عمليات
كميته نظارت بر اجراي عمليات ميتواند بصورت تيمهاي خاص تقسيمبندي و وظايف محوله توسط آنها اجرا شود.
- تداركات - آمار اطلاعات - آموزش
- تجهيزات - پژوهش - بهداشت رواني
- ترابري - پايش - توانبخشي
- ارتباطات - ارتباطات بين بخشي - ارزيابي توانبخشي
- ارجاع به مراكز ذيربط
- تيم پشتيباني
اين تيم را افرادي تشكيل ميدهند كه وظيفه اصلي آنها پشتيباني و حمايت از ساير تيمها بوده تا ضمن فراهم نمودن تسهيلات لازم بستر مناسب را جهت ارائه خدمات مطلوب به افراد آسيب ديده مهيا گردد. ضرورت دارد اعضاي تيم پشتيباني با وضعيت منطقه آشنايي كامل داشته و با داشتن توانايي و كارآمد بودن تجربه لازم را نيز در اين زمينه دارا باشند.
بديهي است آشنا بودن با وضعيت منطقه و خصوصيات اجتماعي آن و همچنين داشتن تجربه و تخصص لازم از عوامل اساسي و مهم در پيشبرد اهداف اين تيم ميباشد.
- تيمهاي ارزيابي
اين تيم از افرادي تشكيل ميگردد كه آموزشهاي لازم را در اين زمينه دريافت كردهاند و وظيفه اصلي اين تيم بازديد و ارزيابي سريع از محل آسيب ديده و بررسي ميزان ضايعات و خسارات وارده و خدمات مورد نياز به جامعه خواهد بود.
- خصوصيات تيم ارزيابي
- آشنا بودن با وضعيت منطقه و خصوصيات جمعيتي آن شامل (زبان، عقايد، آداب و رسوم و...)
- داشتن تجربه و تخصص نسبي با خصوصيات معلولان و مسائل مرتبط با توانبخشي.
- برخورداري از خصوصيات شخصي مانند صبر، آرامش، اعتماد نفس، سلامت جسم و روان، توانايي و كارآمد بودن در انجام امور محوله.
- داشتن مهارتهاي كافي در خصوصي تجزيه و تحليل اوضاع و تشخيص موقعيتها و اتخاذ روشهاي مناسب ارائه خدمات مورد نظر...
- وظايف تيم ارزيابي
- تعيين محل امن جهت تجمع اعضاي تيم و تبادل نظر براي انجام امور محوله
- پيشبيني و تدارك تجهيزات و وسايل مورد نياز اعضاي تيم.
- آگاهي داشتن از خصوصيات و مشخصات كامل منطقه تحت پوشش شامل
- اطلاعات جمعيت شناسي (تعداد جمعيت تحت پوشش، توزيع سني، توزيع جنسي، خصوصيات اجتماعي، فرهنگي و ...)
- اطلاعات مربوط به معلولان (تعداد معلولان منطقه، توزيع سني آنها، نوع معلوليت، نيازها، آدرس كامل محل سكونت آنها و ...)
- خصوصيات جغرافيائي و نقشههاي ترددي منطقه
- داشتن آگاهي از مناطق امن، مراكز درماني سيار و ...
- آگاهي داشتن از منابع و امكانات محلي كه بتواند تيمهاي ارزياب را در مواقع لزوم ياري نمايد.
- هماهنگي و تبادل اطلاعات با ارگانها و نهادهاي موجود در منطقه تحت پوشش
- انعكاس اطلاعات به مقامات بالاتر
بطور كامل وظيفه تشكيلات ايجاد شده (ستاد برنامهريزي و سازماندهي عمليات، كميته نظارت بر اجراي عمليات و نيم ارزيابي) را ميتوان حول محورهاي زير تقسيمبندي كرد:
قبل از وقوع بحران
- تهيه برنامههاي مديريتي و اجرائي در هنگام بحراني بودن وضعيت
- تهيه روشهاي اجرائي وضعيت اضطراري در سطوح مختلف
- توزيع برنامهها و روشهاي اجرائي در بين سطوح مختلف
- طراحي دورههاي آموزشي مورد لزوم با هدف آگاهسازي جامعه (افراد عادي و معلولان)
- پيشبيني بودجه مربوط به اجراي عمليات
- مشخص كردن اماكن امن و پناهگاههاي مورد نياز
- هماهنگي و ارتباط بين بخشي با ساير ارگانها
بعد از وقوع بحران
- اعلام آمادهباش كامل به عوامل اجرائي
- نظارت مستمر و كامل بر حضور نيروهاي اجرائي در منطقه
- برنامهريزي در راستاي ارزيابي كامل ميزان بحران و اتخاذ راهكارهاي مناسب ارائه خدمات
- ايجاد جلسات مستمر روزانه و بررسي كامل وضعيت
- ارتباط مستمر با كليه واحدهاي اجرائي و جمع آوري اطلاعات مورد نياز
- ارزيابي اطلاعات بدست آمده و انعكاس آن به مقامات بالاتر
- شناسايي محل زندگي معلولان و راهكارهاي مناسب انتقال سريع آنان به مناطق امن.
- هدايت كردن نيروهاي اجرائي و امداد رسان با توجه به اطلاعات دريافتي
- ايجاد هماهنگي در نحوه ارائه خدمات در منطقه با هدف:
- كنترل چگونگي ارائه خدمات به معلولان
- نظارت بر وضعيت تغذيه معلولان
- نظارت بر روند ارائه خدمات درماني و بهداشتي و وسايل كمكتوانبخشي
- نظارت بر روند ارائه خدمات توانبخشي به معلولان
- ايجاد بهداشت رواني در بين معلولان و خانوادهاي آنان
- ارزيابي و كنترل شرايط معلولان
- اتخاذ روشهاي مناسب جهت ممانعت از تشديد معلوليت
- اتخاذ روشهاي مناسب جهت جلوگيري از ايجاد نقص و معلوليت
- نظارت بر تهيه و توزيع تجهيزات و وسايل كمك توانبخشي به معلولان
- ايجاد هماهنگي بين بخشي و درون بخشي در جهت ارائه خدمات
- انتقال اخبار و اطلاعات بصورت مستمر به مراجع بالاتر
- كنترلدقيق آمار معلولان در مناطق امن واقداماتمناسبجهتشناساييبموقعمعلوليندر منطقه
پس از بازگشت آرامش و عادي شدن نسبي اوضاع
- ارزيابي كلي خدمات ارائه شده به معلولان براساس اطلاعات قبلي
- بازسازي و آماده نمودن روند ارائه خدمات توانبخشي به سطح قبل از بحران
- جمعآوري اطلاعات لازم در خصوص تعداد معلولان (كساني كه قبل از وقوع معلول بودهاند و افرادي كه پس از وقوع حادثه دچار معلوليت و ناتواني شدهاند)
- تيم تخصصي
اعضاي اين تيم در حقيقت از اصليترين رده كميته اجراي عمليات محسوب ميگردند و وظيفه اساسي و مهم آنها مرتبط با ارزيابي تخصصي و تشخيص نيازهاي توانبخشي افراد آسيب ديده است. اهتمام و كوشش اين گروه در راستاي ارائه خدمات سريع و بموقع ارجاع افراد آسيب ديده به مراكز درماني تخصصي ميتواند نقش اساسي در زمينه پيشگيري از وقوع معلوليت و ناتواني را در افراد آسيبديده ايفا نمايد.
بديهي است آشنا بودن با وضعيت منطقه و خصوصيات اجتماعي آن و همچنين داشتن تجربه و تخصص لازم از عوامل اساسي و مهم در پيشبرد اهداف اين تيم ميباشد.
الگوي ارائه خدمات توانبخشي به آسيب ديدگان ناشي از بلاياي طبيعي
دكتر محمد كمالي ، استاديار دانشكده علوم توانبخشي دانشگاه علوم پزشكي ايران
محمدرضا مرادي ، كارشناس ارشد فيزيوتراپي ، سازمان بهزيستي كشور
دكتر منوچهر ارجمند حسابي ، معاون دفتر امور برنامه هاي توانبخشي سازمان بهزيستي كشور
مقدمه
انسان از گذشتههاي بسيار دور همواره در بستر پر فراز و نشيب زندگي خود، طعمه حوادث و اتفاقات ناشناخته قرار داشته و قرباني بلاياي متعدد بوده كه او را بصورت موقت يا دائم از نعمت سلامتي و زندگي مستقل محروم و با محدوديتهايي مواجه ساخته است. قهر و خشم طبيعت بصورتهاي گوناگون چون زلزله، سيل، آتشسوزي، طوفان و بسياري از عوامل ديگر سلامت او را تهديد نموده و هر ساله گروههاي كثيري از افراد فعال اجتماع را دچار معضل ميسازد. فقدان اطلاعات و آگاهي عمومي جامعه موجب ميگردد كه پذيرش اين افراد در جامعه و هموار ساختن زمينههاي مساعد و ايجاد بستر مناسب جهت حضور فعال آنها در عرصههاي اجتماعي با مشكلات عديده روبرو گردد. براين اساس ضرورت دارد قبل از بروز حوادث و اتفاقات غيرقابل پيشبيني اطلاعات و آگاهيهاي مورد نياز در راستاي چگونگي مراقبت از خود و ارائه كمكهاي مورد لزوم در اختيار جامعه بويژه افراد مبتلا به ناتواني و معلوليت قرار گرفته تا از اين طريق بتوان ضمن ارائه پيش آگاهي لازم، تمهيدات مورد نظر در راستاي پيشگيري از تشديد معلوليت را در آنان فراهم نمود. لازم به ذكر است كه كشور ايران از نظر جغرافيائي در محلي واقع شده كه در آن گسلهاي فراواني وجود دارد بطوري كه هرازگاه شاهد وقوع زلزلههائي طي سالهاي گذشته بودهايم. شهر تهران نيز در قسمت شمال و جنوب خود بر روي دو گسل بزرگ واقع گرديده كه در پهنه خود داراي شكستگيهاي كوچك فراوان است و در صورت فعاليت اين دو گسل، شهر تهران دچار جابجايي و جنبش خواهد شد. سوابق نشان ميدهد كه اين دو گسل در گذشته موجب بروز زلزلههائي كوچك و بزرگ بوده كه آخرين زلزله ثبت شده در تهران مربوط به حدود 70 سال قبل و با قدرت 8 ريشتر به وقوع پيوسته است.
در اين ميان وضعيت افراد داراي ناتواني و معلوليت ونيز آن دسته از افرادي كه در هنگام وقوع زلزله دچار ناتواني و معلوليت مي گردند مقداري حساستر است. اين گروه از افراد جامعه به واسطه ناتواني خود قدرت برخورد مناسب در هنگام وقوع زلزله را نداشته و ممكن است معلوليت آنان تشديد نيز بيابد. اراين رو ضرورت تدوين الگويي براي چگونگي ارائه خدمات توانبخش به اين دسته از افراد جامعه انكار تاپدير است. متاسفانه تاكنون نه در ساززمان هاي امدادي و نه در سازمان هاي متولي خدمات توانبخشي به اين موضوع انديشيده نشده بود.
پژوهش حاضر به قصد تدوين الگوي ارائه خدمات توانبخشي به هنگام وقوع بلاياي طبيعي انجام گرفته است. آنچه در ادامه مرور خواهد شد در دو بخش كلي به صورت مختصر به موضوع پرداخته است:
اول - اصول پيشگيري از تشديد معلوليت و ناتواني و راهكارهاي مناسب جهت مقابله با بلاياي طبيعي براي افراد داراي ناتواني (قبل، حين و بعد از بروز بحران)
دوم – مديريت و نحوه ارائه خدمات توانبخشي مورد نياز به افراد آسيب ديده ناشي از بلاياي طبيعي
اميد است اين مختصر بتواند راهكارهاي اجرائي مناسبي فراروي دست اندر كاران امور امداد و توانبخشي در سازماندهي خدماتي مناسب و درخور افراد داراي معلوليت و ناتواني در كشور قرار دهد.
قسمت اول
الف. اصول آمادگي در مقابل بلاياي طبيعي
با توجه به نقش اساسي و مهمي كه اطلاعرساني و ارائه آگاهيهاي لازم در اجتماع ميتواند از يك سو درارتقاء بخشيدن به سطح دانش و بينش جامعه هدف و از سوي ديگر در راستاي پيشگيري و ممانعت از بروز برخي مشكلات و معضلات مربوطه مفيد و مؤثر باشد بنابراين ضرورت دارد در خصوص حوادث و بلاياي طبيعي كه زمان وقوع آن قابل پيشبيني نيست از قبل راهكارها و شيوههاي مناسب برخورد با آن بصورت ساده و روشن، با استفاده و بهرهگيري از امكانات و منابع موجود اجتماعي در اختيار افراد بويژه معلولان و خانوادههاي آنان قرار گيرد تا در زمان وقوع، ضمن اتخاذ روش صحيح مقابله، از بروز نقص و يا تشديد معلوليت در خود و اطرافيان جلوگيري گردد. ارائه آموزشهاي مربوطه ميتواند بصورت زير طراحي شود:
1-ـ آموزش و آماده نمودن جامعه (افراد ناتوان)
در ارتباط با ارائه اطلاعات و آموزشهاي لازم و آمادهسازي جامعه بويژه افراد ناتوان (معلول) براي خورد و مقابله با بلاياي طبيعي و يا ساير حوادث، سازمانها و ارگانهاي ذيربط مانند سازمان بهزيستي كشور، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، سازمان آموزش و پرورش كودكان استثنايي، هلالاحمر، بنياد امور جانبازان و... كه به نوعي با پديده معلوليت و افراد معلول در ارتباط مستقيم هستند، بهترين نقش را ميتوانند در اين خصوص داشته باشند. اين سازمانها ميتوانند با برنامهريزي دقيق و هماهنگ و با استفاده از تسهيلات و امكانات موجود در جامعه و با اتخاذ روشها و تدابير خاص (انتشار جز وات و كتب آگاه كننده، پخش برنامههاي راديويي و تلويزيوني، انتشار مطالب و اطلاعات لازم از طريق نشريات و...) زمينههاي لازم را در خصوص دستيابي به اهداف مورد نظر مهيا نمايند. برخي از راهكارهايي كه ميتواند مورد استفاده قرار گيرند عبارتند از:
1ـ1 برنامهريزي و تدوين طرحي جامع و مناسب جهت جمعآوري اطلاعات مورد نياز در خصوصامكانات موجود در جامعه و تمهيدات لازم در زمينه چگونگي بر قراري ارتباط سريع و آسان با افراد ناتوان (مشخصات كامل محل سكونت و نوع محدوديت فرد ناتوان و ...) و همچنينپيشبيني لازم در خصوص در دسترس بودن خدمات مورد لزوم در مواقع بروز بحران براي اينگونه افراد
2ـ1 با توجه به اين كه برخي از حوادث را ميتوان به طريقي از قبل پيشبيني كرد ضرورت دارد با استفاده از امكانات موجود در جامعه ضمن همكاري با سازمانها و نهادهاي مرتبط مانندصداوسيما نسبت به انعكاس اطلاعات و آگاهيهاي مورد نياز بصورت مختلف و تاكيد بر رعايتنكات ايمني، معرفي پناهگاههاي امن جهت اسكان و انتقال افراد، پخش بروشورهاي حاوينكات ضروري و ساير روشهاي مورد نياز جهت مطلع نمودن افراد در مواردي كه بحران ايجاد ميگردد اقدام نمود.
3-1 بهرهگيري از شيوههاي موثر و مورد اعتماد در راستاي انتقال افراد مبتلا به ناتواني و اقدامات سريع و بموقع جهت درمان آنان كه در اين زمينه ميتوان با بهرهگيري از وسايل ارتباطي مانند، ماهواره، تكنولوژي ارتباطات سيار، شبكههاي ارتباطي و خبري در اماكن و مواضعي كه امكان برقراري ارتباط موجود است پرسنل تخصصي را در چگونگي ياري رساندن به مصدومان كمك كرد.
4-1 بهرهگيري از افراد متخصص و كار آزموده در كمك به تشخيص، ارزيابي، جمعآوري اطلاعات لازم فراهم نمودن لوازم مورد نياز فرد ناتوان از اهميت خاص برخوردار است. (در دسترسبودن لوازم ضروري و مورد نياز زندگي بايد هميشه تحت نظارت و كنترل باشد). برنامهريزي و كنترل اطلاعات ذيربط ميتواند در راستاي ارائه اين گونه خدمات در مواقع بحران براي افراد ناتوان مفيد واقع گردد.
5-1 سازمانهايي كه مستقيم مسئوليت ارائه خدمات به معلولان را عهدهدار هستند ضرورت دارد با تدوين برنامههاي خاص آموزشي، اطلاعات و آموزشهاي مورد نياز و ضروري را در اختيار عموم جامعه بويژه سازمانهاي ياري رسان در سطح جامعه قرار دهند.
6-1 مناسب سازي و رفع موانع ترددي به منظور دسترسي سريع و آسان افراد ناتوان به امكانات مورد نياز زندگي پس از بروز بلاياي طبيعي بايد پيشبيني و كنترل گردد.
7-1 طراحي و اجراي مانورهاي نمايشي و آزمايشي در خصوص آماده سازي چگونگي برخورد منطقي با اينگونهبلايا و ارزيابي از روشهاي تمرينيجهتآگاهياز ميزانآمادگيجامعهدرهنگام بحران ضروري است.
2-آموزش به گروههاي امداد رسان
با توجه به اين كه حدود 10 درصد از افراد جامعه بر اثر عوامل گوناگون (ارثي - محيطي) به نوعي با ناتواني و محدوديت جسمي و يا ذهني مواجه هستند و در مقايسه با افراد عادي با مشكلات و معضلات عديده روبرو ميباشند بنابراين در مقابل حوادث و بلايا، آسيبپذيري بيشتري خواهند داشت. لذا ضرورت دارد آموزشهاي ويژهاي متناسب با نوع اختلالات افراد ناتوان به گروههاي امداد رسان با هدف پيشگيري از ايجاد معلوليت در مجروحين و مصدومان و ممانعت از تشديد ناتواني در افراد معلول ارائه شود. در راستاي دستيابي به اين اهداف لازم است با تدوين برنامهاي مدون و فراگير در خصوص حضور فعال نيروهاي امداد رسان و دريافت آموزشهاي علمي و عملي، آنان را جهت اجراي عمليات نجات و انتقال مجروحين و مصدومان از محل حادثه با توجه به حفظ رعايت مسائل بهداشتي و ايمني ياري نمود.
شرح وظايف كلي گروههاي امداد رسان:
- حضور سريع و بموقع در محل خدمت خود و يا هر محل ديگري كه از قبل براي حضور وي در هنگام بحران پيشبيني شده است.
- از سلامت خود و اطرافيان خود اطمينان حاصل نمايد.
- وضعيتمنطقهتحتپوششخود را بررسيكرده و براساساطلاعاتموجوداقداماتموردلزومرا انجامدهد.
- مكان و نحوه تماس مستقيم خود را با مسئولين مربوطه در هنگام نياز كاملاپ شناساييكند.
- نسبت به شرح وظايف خود آگاه بوده و دستورالعملهاي مربوطه را مرور و كنترل نمايد.
- از كنجكاوي در مواردي كه مربوط به وظايف او نيست جدا خودداري نمايد.
- از گسترش شايعاتبياساس و يااطلاعاتمحرمانه كهموجبتخريب روحيه افراد ميگردد خودداري نمايد.
- در صورت مشاهده هرگونه موارد مشكوك مراتب را سريع به مسئولين مربوطه اطلاع دهد.
- در برخورد با نمايندگان رسانههاي عمومي مطالبي را مطرح نمايد كه مورد تائيد مسئولين بوده و از هرگونه اظهار نظر شخصي پرهيز نمايد.
- در انجام فعاليتها براساس شرح وظايف خود اقدام كرده و از انجام مواردي كه مسئوليت آن به او محول نشده است خودداري كند.
- ارتباط خود را به صورت مستمر با مسئولين مربوطه حفظ نمايد.
- از مداخله دادن افراد داوطلب آموزش نديده در امور مربوطه خودداري كرده و تنها از افرادي كه آموزشهاي لازم را ديدهاندو دارايكارتشناساييمعتبر هستند بعنوان همكار در انجام امور استفاده نمايد.
- در پايان هر مرحله از عمليات (ترجيحا بصورت روزانه) گزارش كاملي از فعاليت خود را تهيه و به مسئولين مربوطه انعكاس دهد.
اصول امداد رساني به افراد داراي ناتواني در هنگام بروز بحران (بلاياي طبيعي)
1ـ معرفي مستمر اماكن امن و پناهگاههاي قابل اطمينان جهت آگاهي جامعه (افراد ناتوان) وحضورآنها در اين اماكن (نصب علائم راهنمايي كننده جهت مشخص شدن محل پناهگاه در معابر الزامي است).
2ـ ارائه اطلاعات لازم در مورد افراد ناتوان شامل (آدرس محل سكونت، ميزان ناتواني و ساير موارد مورد نياز به گروههاي امداد رسان و پرسنل ويژه نجات جهت انتقال سريع مصدومان به مناطق امن.
3ـ شناسايي دقيق محل سكونت افراد ناتوان و انجام تمهيدات لازم براي انتقال آنان به پناهگاه ضمن رعايت اصول ايمني و پزشكي.
4ـ حفظ آرامش كامل و برخورداري از صبر و حوصله در گروههاي امداد رسان و ايجاد هماهنگي لازم در انتقال افراد به مناطق امن.
5ـ رعايت اصول بهداشتي و ارائه كمكهاي اوليه به مصدومان در خصوص پيشگيري از تشديد جراحت يا نقص توسط گروههاي امداد رسان.
6ـ ارائه آموزشهاي مورد نياز به افرادي كه در پناهگاه اسكان يافتهاند. (مسئولين مربوط موظفند ضمن برقراري آرامش در پناهگاه روشهاي مناسب در خصوص ايجاد نظم و ارتباط در افراد را مهيا سازند).
7ـ تنظيم كارت شناسايي موقت و درج مشخصات كامل افراد ناتوان (نام، سن، جنس، نوع ناتواني و ساير موارد مربوطه) و نصب آن برروي لباس فرد جهت تسهيل در ارائه خدمات مورد نياز.
8ـ پيشبيني و تهيه لوازم مصرفي اضافي جهت افراد ناتوان و حتي حيوانات خدماتي در صورت وجود داشتن مانند (سگ راهنما).
9ـ شناسايي سريع افراد ناتوان در داخل پناهگاه و توجه مسئولين ذيربط نسبت به برخورد منطقي با اينگونه افراد متناسب با نوع ناتواني آنها.
10ـ تماس با سرويسهاي محلي مخصوص افراد ناتوان جهت تامين نيروي كمكي خاص براي اين گونه افراد در راستاي تهيه وسايل كمكي ويژه ناتوانان.
11ـ معاينه مستمر افراد ناتوان توسط پزشك و تامين داروهاي مورد نياز آنان با توجه به نوع ناتواني.
12ـ كنترل تسهيلات مربوط به پناهگاه توسط مسئولين ذيربط شامل:
ـ محل ورودي پناهگاه بايد كامل مشخص و قابل دسترس بوده و اطلاعات معمولي در ارتباط با پناهگاه روي آن نصب شده باشد. ـ كنترل ميزان غذا، آب، دارو و... متناسب با تعداد افراد درون پناهگاه
ـ نظارت مستمر بر افراد با ناتوانيهاي شديد و تأمين نيازهاي ضروري آنها
ـ حفظ آرامش و جلوگيري از هرگونه برخورد و تشديد شدن وضعيت درون پناهگاه
ـ بهرهگيرياز افراد فاقد نقص و ناتوانيدرخصوصارائه خدمات به ناتوانان ضمن نظارت كامل بر عملكرد آنان
ـ اطمينان خاطر از اين كه آدرس پناهگاه به طور روشن و واضع در اطراف محل پناهگاه نصب شده باشد.
ـ سرويسهاي بهداشتي درون پناهگاه از هر نظر قابل استفاده براي افراد ناتوان باشد.
ـ استفادهاز وسايل سادهكمكيبراياستفاده افراد ناتوان بصورت موقت تا رسيدن وسايل اساسي مورد نياز.
ـ اعلام اطلاعات مربوط به پناهگاه و دستورات مربوطه بصورت سمعي و بصري و نصب نوشتاري آن بر روي تابلو جهت استفاده افراد با هر گونه ناتواني
13ـ مسئولين ذيربط در درون پناهگاه بايد بدانند كه:
ـ برخي از ناتوانيها ممكن است در فرد ناتوان حالت مسموميت ايجاد كند.
ـ برخي از افراد داراي ناتواني در شرايط خاص از خود رفتارهايي را نشان ميدهند كه طبيعي نيست لذا هنگام مشاهده چنين رفتارهايي بايد واكنش مناسبي را از خود بروز دهند.
ـ محل تردد افراد ناتوان بايد فاقد هرگونه مانعي باشد.
- با افراد ناتوان با توجه به نوع ناتواني آنان برخورد مناسب داشته باشند.
14ـ برنامهريزي دقيق و منسجم براي تعيين كارشناسان و متخصصين مربوط به انواع معلوليتها بصورت سيار و يا مستقر در اماكن امن و پناهگاهها در خصوص اين كه هنگامبرخوردبا فرد معلول و يا انتقال فرد ناتوان به درون پناهگاه اقدامات ضروري و اوليه در راستاي ارائه خدمات مربوط به آنها را مهيا نمايند.
15- اقدام به انتقال سريع و بموقع افرادي كه نياز به دريافت خدمت درماني بصورت اورژانس دارند به اماكن درماني تخصصي پيشبيني شده.
16- با توجه به اهميت موضوع و حساسيت قضيه لازم است كليه نكات مورد نظر و ضروري بصورت كتابچه و جزوهاي تهيه و در اختيار كليه افراد بويژه افراد مبتلا به ناتواني قرار گيرد تا در هنگام برخورد با بحران از آمادگي كامل بهرهمند باشند.
3 - هماهنگي و تبادل اطلاعات در راستاي بهبود بخشي كيفي خدمات
يكي ديگر از راهكارهاي اساسي در آماده ساختن جامعه در مقابله با بلاياي طبيعي ايجاد هماهنگي و تبادل نظر با ساير سازمانها بويژه ارگانهاي ذيربط ميباشد. از طريق ايجاد نشستهاي كارشناسي، گفتگو و تبادل افكار ميتوان ضمن بهرهگيري از نظرات و تجربيات آنان از يك سو به راهكارهاي اصولي مقابله آشنا شد و از سوي ديگر از ميزان امكانات و تسهيلات موجود نيز مطلع گرديد تا بتوان در مواقع لزوم از آن براي رسيدن به اهداف مورد نظر بهره جست: بعضي از سازمانها و ارگانهايي كه ميتوانند در اين خصوص مدنظر قرار گيرند عبارتند از:
- وزارت كشور
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
- سازمان هلال احمر
- صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران
- بنياد امور جانبازان
- سازمان آموزش و پرورش كودكان استثنايي
- كميته امداد امام خميني(ره)
- سازمان بهزيستي كشور
مطمئنا ايجاد يك كميته كشوري براي هماهنگي و سازماندهي خدمات توانبخشي در هنگام بلاياي طبيعي ميتواند بسيار مؤثر و راهگشا باشد.
ب - پيشگيري از بروز آسيب و نحوه كمكرساني به آسيب ديدگان (ضايعات نخاعي)
با توجه به نقش و اهميتي كه سيستم اعصاب مركزي در ساختار فيزيكي بدن انسان دارد و در حقيقت كليه فعاليتهاي انسان از طريق اعصاب حسي و حركتي كه از اعصاب مركزي منشعب ميگردند صورت ميپذيرد، براي مراقبت و ممانعت از آسيبپذيري اين بخش لازم است اهميت خاص قائل بود. انسان با توجه به وضعيت فيزيكي خود، در مقابل حوادث و بلاياي غيرمنتظره بسيار آسيبپذير و حساس بوده و مورد آسيب جدي قرار ميگيرد.
با اين وجود با اتخاذ تدابيري خاص ميتوان در بسياري مواقع از ايجاد نقص و يا تشديد آن جلوگيري كرد. اطلاعات و آمارهاي گوناگون نشان دهنده اين واقعيت تلخ است كه اكثر آسيبهاي وارده ارتوپديكي بويژه در نواحي ستون فقرات كه اكثر در زمان حمل مجروح از محل حادثه ايجاد شده است متاسفانه بر اثر عدم آگاهي، اطلاع و همچنين برخورد ناصحيح به وقوع پيوسته است كه منجر به آسيبهاي جزئي يا كلي به طناب نخاعي و ايجاد نقص و اختلال دائمي در مصدومان گرديده بنابراين ضرورت دارد اطلاعات و آگاهيهاي لازم به جامعه براي پيشگيري از بروز مصدوميت و راههاي مناسب برخورد با اين پديده انتشار يابد. راهكارهاي اساسي كه ميتواند در اين خصوص موثر باشد حول دو محور اساسي تقسيمبندي ميگردد:
آگاهسازي عمومي جامعه در ارتباط با مراقبت از خود:
- پيش از مواجه شدن با حوادث و بلايا لازم است خدمات آموزشي به آحاد جامعه در خصوص چگونگي مقابله با حوادث ارائه شود. كليه سازمانها و ارگانهاي ذيربط ميتوانند با تدوين مطالب مورد نياز و انتشار آن از طريق امكانات موجود اجتماعي مانند (صدا و سيما، روزنامهها، نشريات و ....) بينش و نگرش عمومي جامعه را نسبت به اين موضوع ارتقاء داده تا در زمان بروز حادثه آمادگي لازم در جامعه ايجاد گردد. در زير به برخي راهكارها كه ميتواند براي پيشگيري از تشديد صدمات در افراد بكار گرفته گونه، اشاره ميشود:
1ـ آسانترين روش خروج سريع از ساختمان تمرين گردد.
2ـ از قرار دادن لوازم و اشياء غير ضروري در معابر خروجي خودداري گردد.
3ـ وسائل درون خانه بنحوي طراحي شود كه در هنگام بروز حادثه مانع از خروج فرد از ساختمان نگردد.
4ـ وسايل مورد نياز و ضروري از قبيل وسايل كمكهاي اوليه، داروهاي مورد نياز (در صورت مصرف) و ساير موارد منطبق با شرايط فرد از قبل آماده و در محل امن و قابل دسترس قرار گيرد.
5ـ در صورتي كه فرد ناتوان نيازمند دريافت خدمات ويژهاي ميباشد مراتب روي كارتي درج و در محلي قابل رؤيت جهت استفاده امدادگران قرار گيرد.
6ـ در خصوص شناسايي اماكن امن و محل پناهگاههاي محل زندگي تحقيق نمايند.
7ـ در هنگام خارج شدن از محل حادثه نكات ايمني رعايت گردد.
8ـ اماكن امن موجود در ساختمان را شناسايي كرده تا مواقع نياز به آن پناه برند.
9ـ در صورت آسيبديدگي با هر وسيلهاي كه ميتوانند گروه امداد را از محل خود مطلع نمايند.
10ـ در صورت مصدوميت، قبل از خارج شدن از محل حادثه مامورين نجات را از نوع آسيب و محل آن مطلع نموده و سعي شود تمامي نكات ايمني و بهداشتي در اين رابطه توسط آنها اعمال گردد.
11ـ در هنگام ترك محل حادثه لازم است نسبت به محل وسائل مورد نياز ضروري خود اطمينان حاصل نمايند.
آگاهسازي مامورين نجات در خصوص چگونگي برخورد با مصدوم
با توجه به اين كه مصدومان معمولا از وجود درد در محل آسيب شكايت داشته و اغلب اوقات وجود علائمي مانند تورم، كبودي، كوفتگي، خونريزي و حتي شكستگي استخوانها نيز در بدن فرد مصدوم مشاهده ميگردد لذا لازم است براي ممانعت از تشديد آسيب و ايجاد نقايص جبرانناپذير كه ميتواند در صورت وقوع، فرد را بصورت موقت يا دائم از فعاليتهاي روزمره زندگي بازداشته و وي را به فردي منفعل و غيرفعال تبديل كند، از حركت دادن و جابجاكردن آن بدون حضور امدادگران آموزش ديده خودداري نمود و بلافاصله مراتب را با امدادگران در ميان گذاشت.
وجود يك يا چند علائم از علامتهاي زير ميتواند به منزله علائم هشدار دهنده باشد:
- تورم غيرطبيعي در محل آسيب
- خون مردگي در سطح بدن
- غيرطبيعي بودن وضعيت ظاهري اندامهاي بدن
- كوتاه شدن اندامها
- عدم هشياري فرد مصدوم
- كاهش و يا فقدان كامل عملكرد اندامها بعلت درد
- احساس درد شديد در نواحي آسيب ديده هنگام لمس كردن و يا فشار دادن
- وجود صداهاي غيرطبيعي در استخوانها
- چرخش غيرطبيعي اندامها
- خونريزي شديد در بدن
- وجود شوك در شخص مصدوم
- ساير موارد مشكوك ديگر
گروههاي امداد رسان بايد در صورت مشاهده يك يا چند مورد از علائم فوق در مصدوم اقدامات احتياطي لازم را در خصوص حمل او مدنظر قرار دهند.
نكات قابل رعايت توسط گروه امدادگر
1ـ در هنگام برخورد و مشاهده با مصدوم در محل حادثه لازم است ضمن خونسردي كامل از هر گونه حركت و جابجاكردن بيمورد فرد جدا" خودداري گردد. چنان كه فرد آسيب ديده از نواحي حساس بدن دچار آسيب و شكستگي شده باشد هر گونه تحركي ميتواند منجر به تشديد آسيب در او گردد.
2ـ گروههاي امداد رسان لازم است به سرعت و با رعايت احتياط معاينات سطحي از تمامي اعضاي بدن فرد مصدوم بعمل آورده و قسمتهاي آسيب ديده را (با توجه به علائم ذكر شده) دقيق شناسايي نمايند.
3ـ در صورتي كه در اندامهاي فرد مصدوم علائمي كه نشان دهنده وجود شكستگي است رؤيت شد ضرورت دارد. با رعايت كامل نكات ايمني و با استفاده از تجهيزاتي ارتوپديكي مانند اسپيلنت، آتل و يا هر وسيلهاي كه بتواند عضو شكسته را ثابت نمايد نسبت به بيتحرك نمودن آن اقدام نمود. تصاوير شماره 48-11 و 48-14 نحوه اجراي كار را نشان ميدهد.
4ـ در صورتي كه در نواحي بسيار حساس مانندكردن و يا ستون فقرات كه محل عبور طناب نخاعي است علائم مربوط به آسيب ديدگي ديده شد اولين اقدام براي كمكرساني به مصدوم ثابت كردن و ممانعت از تحرك در آن بخش است. در مورد آسيب در ناحيه گر دن چنان كه در شكل مشاهده ميگردد ميتوان با استفاده از يك كلار گر دن نسبت ثابت كردن وضعيت گر دن استفاده كرد. در صورتي كه وسيله و تجهيزات ارتوپديكي در اين خصوص در دسترس نيست ميتوان از طريق بستن و يا با تمهيدات ديگري از حركت دادن گر دن فرد مصدوم جدا خودداري كرد. تصاوير شماره 48-3، 48-5، 48-6 نحوه اجراي كار را نشان ميدهد. همچنين در صورتي كه فرد مصدوم از ناحيه كمر احساس درد مينمايد و يا آثار و شواهد مصدوميت در ناحيه كمري وي مشاهده ميگردد بايد مصدوم را از هرگونه حركت باز داشت و با استفاده از برا نكارد و يا وسيلهاي كه سطح محكم دارد فرد را با احتياط روي آن منتقل و او را به نزديكترين پناهگاه و يا اماكن درماني هدايت نمود.
5ـ با توجه به اين كه برخي شكستگيها فاقد هرگونه علائم است چنانچه در هنگام حمل فرد مصدوم
علائم شوك در وي مشاهده شد بايد دقت كرد كه در اين مواقع احتمال وجود شكستگي وجود دارد.
6ـ در صورتي كه فرد مصدوم از ناحيه گر دن دچار آسيب شده است بايد توجه داشت كه راه تنفسي او بازباشد و تنفس او دچار اختلال نگردد.
7ـ حفظ خونسردي و تلقين آرامش به فرد مصدوم نقش بسيار مهمي در خصوص تسهيل روند ارائه كمكرساني ايفا مينمايد.
8ـ چنان كه در فعاليت و حركات مربوطه به اندامهاي تحتاني و يا اندام فوقاني اختلالاتي مشاهده ميگردد و در اين اعضا علائم شكستگي وجود ندارد بايد احتمال داد كه ستون فقرات و يا طناب نخاعي فرد آسيب ديده و عصبهاي حسي در اين اندامها دچار مشكل شده است لذا ضرورت دارد نسبت به مراقبت از ستون فقرات فرد مصدوم اقدام عاجل معمول داشت.
9ـ گروه كمكرسان لازم است گزارش مختصري از مشخصات كامل فرد مصدوم، نوع مصدوميت او و همچنين اقدامات بعمل آمده اوليه در وي را روي كارتي درج و در محل قابل رؤيت قرار داده تا گروههاي بعدي بدانند چه كارهايي انجام شده و چه اقداماتي ديگري بايد انجام گردد.
مطالبي كه در اين بخش ذكر شد چگونگي ارائه روشهاي مناسب كمكرساني به افراد مصدوم در محل حادثه توسط گروه امداد بود. به لحاظ اهميت موضوع ضرورت دارد. مطالب آموزشي مورد نظر به گونه شفاف و روشن و با توجه به نوع آسيب در جزوهاي مصور و به صورت عام (غير تخصصي) و تخصصي تهيه و در اختيار اقشار مختلف جامعه قرار گيرد. همان گونه كه اشاره شد صداوسيما و رسانهايگروهيميتوانند نقشارزندهايدر ارتقاءسطحآگاهيوبينش عموميافراد چه قبلاز وقوعحادثهو چهبعدازآنعهدهدار باشند.
2 - نحوه امداد رساني به افرادي كه داراي ناتواني هستند
الف) افراد مبتلا به ناتواني حركتي
تعريف ناتواني حركتي: هرگاه بر اثر عواملي سيستمهاي حركتي بدن دچار نوعي اختلال و نقص گرديده و فرد از لحاظ حركت و جابجايي دچار مشكل شود ناتواني حركتي ايجاد گرديده است. اين اختلالات ميتواند جنبه فيزيولوژيكي و يا نورولوژيكي داشته باشد.
1ـ آماده نمودن افراد مبتلا به ناتواني حركتي در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ وسايل كمكي لازم را در محل مناسب، امن و در دسترس نگهداري كنند.
ـ تمرينات لازم را جهت استفاده از راههاي خروج از ساختمان بصورت عادي و اضطراري را انجام دهند.
ـ وسايل كمك كننده حركتي خود را مانند (عصا، چوبهاي زير بغل، واكر، صندلي چرخدار و...) را همواره نزديك خود قرار دهند تا در موقع لزوم قابل دسترس و استفاده باشد.
ـ قرار دادن لوازم منزل در محل سكونت طوري طراحي گردد كه منجر به بسته شدن راههاي خروجي نشود و در هنگام بروز بحران آسيبرسان نباشد.
ـ چنان كه مقدور است يك دستگاه صندلي چرخدار سبك را همواره در محل زندگي خود داشته باشند.
ـ لوازم و وسايل كمكهاي اوليه را در كيسهاي قرار داده و در قسمتي از وسيله كمكي حركتي خود نصب نمايند.
ـ يك جفت دستكش مناسب را در لوازم خود داشته باشند تا در هنگام جابجايي و يا هنگام استفاده از صندلي چرخدار مورد استفاده قرار گيرد.
ـ طراحي و پيشبيني دستگاه هشدار دهنده كه در صورت عدم توانايي فرد مبتلا به ناتواني حركتي، محل آگاه نمودن گروه امداد از موقعيت او بايد مد نظر قرار گيرد.
ـ اگر از صندلي چرخدار برقي جهت تردد استفاده ميكنند لازم است كه نسبت به تهيه باتري اضافياقدام نموده و در ارتباط با چگونگي شارژ كردن آن اطلاعات كافي را بدست آورند.
- در صورت لزوم وجود يك عدد راديو جيبي جهت شنيدن پيامهاي اضطراري بايد پيشبيني گردد.
- به پيامهايي كه از طريق گروههاي نجات دهنده پخش ميگردد دقيق گوش داده و در حد امكان عملگردد.
ـ چنانچه از صندلي چرخدار جهت تردد استفاده مينمايند سعي شود لاستيك چرخهاي آن را از نوعتوپر باشد و چنانچه تهيه آن امكانپذير نيست وسايل و لوازم پنجرگيري را همراه داشته باشند.
ـ چنانچه براي خروج از ساختمان نميتوانند از پله استفاده نمايند سعي كنند روشهاي جابجايي و حملكردن صحيح خود را براي ديگران تشريح كنند. زيرا مواقعي فرا ميرسد كه نميتوان با استفادهاز صندلي چرخدار از محل خارج شد و نياز است كه بدون استفاده از آن تحرك نمايد.
ـ هنگام حمل و جابجايي فرد توسط ديگران سعي شود موارد ايمني يادآوري گردد و آنها را از محلهاي آسيبپذير بدن خود آگاه نمايد.
ـ مشخصات كامل فرد را همراه با نوع ناتواني و نكات ضروري در كارتي درج و در محل قابل رؤيت و در دسترس قرار گيرد.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني حركتي
ـ شناسايي سريع و بموقع فرد در محل حادثه
ـ ايجاد آرامش و اقدامات بموقع جهت انتقال فرد از محل حادثه
ـ مشورت با فرد مبتلا به ناتواني حركتي در راستاي يافتن وسايل ضروري مورد نياز او
ـ در هنگام خارج كردن فرد مبتلا به ناتواني حركتي وسايل كمك توانبخشي او نيز همراه وي منتقل گردد.
ـ هنگام خارج كردن فرد نكات ايمني جهت جلوگيري از تشديد اختلال رعايت گردد.
ـ معابر خروجي ساختمان در صورت امكان جهت انتقال فرد هموار گردد.
ـ انتقال سريع فرد به پناهگاه و يا محل امن
ـ با توجه به اين كه فرد ممكن است متناسب با نوع اختلال در بعضي از اندامها فاقد حس باشد لازم است پس از خروج وي تمامي نقاط بدنش كاملا مورد بازبيني قرار گيرد.
ـ بايد طوري عمل شود كه فرد مبتلا به ناتواني حركتي در هيچ حالتي از وسيله كمكي خود جدا نشود.
ـ كارشناسان وظيفه دارند خصوصيات فرد مبتلا به ناتواني حركتي را كاملا براي افراد عادي و حاضر در پناهگاه تشريح نمايند.
ـ تهيه گزارش مختصري از وضعيت فرد شامل (مشخصات كامل، سن، جنس، نوع ناتواني، نيازهاي ضروري و...) و نصب آن در محل قابل رؤيت.
ـ قراردادن وسايل كمكي وي در محل قابل دسترس او.
ـ معرفي فرد مبتلا به ناتواني حركتي به افراد ذيربط و آماده سازي و برنامهريزي لازم جهت ارائه خدمات مورد نياز و ويژه براي او.
ـ انتقال تمامي اطلاعات به فرد مبتلا به ناتواني حركتي در راستاي وضعيت محيطي، محل اسكان و نحوه دسترسي آسان به اين مكانها و استفاده از تسهيلات مربوطه
ـ آماده كردن وسايل كمك حركتي جهت تردد فرد مبتلا به ناتواني حركتي كه با توجه به نوع اختلال لازم است وسايل ذيل در دسترس باشد:
- صندلي چرخدار بزرگسال
- صندلي چرخدار اطفال
- واكر
- آلبو كراچ
- چوب زير بغل
- سطح شيبدار قابل حمل
- صندلي حمام
- تخت انتقال
- صندلي توالت
- كيفهاي يك بار مصرف
- وسايل كمكي مورد نياز
- ساير وسايل مورد نياز
ـ با توجه به اين كه افراد مبتلا به ناتواني جسمي حركتي بويژه افرادي از ناحيه مهرهها دچار ضايعه هستند آمادگي لازم جهت آسيبپذيري و ابتلا به زخم بستر را دارند ضروري است كه مراقبت خاص از آنها بعمل آيد و نكات بهداشتي در آنها كاملا رعايت گرديده و روشهاي مناسب ممانعت از بروز آن نيز به اطرافيان فرد ارائه گردد.
در صورتي كه فرد مبتلا به ناتواني حركتي جهت تحرك و تردد از صندلي چرخدار استفاده مينمايد ضرورت دارد نكات زير مورد توجه قرار گيرد:
ـ با توجه به اين كه قسمتهايي از صندلي چرخدار براي بلندكردن از استحكام كافي برخوردار نيست و نقاطي هم وجود دارد كه از يكديگر جدا ميشود لذا جهت بلندكردن صندلي سوال كرد كه آيا هنگام بلندكردن از آن قسمت استحكام كافي وجود دارد يا خير
ـ براي حمل و نقل فردي كه از صندلي چرخدار استفاده ميكند هميشه در زمينه چگونگي حمل صحيح با او مشورت شود.
ـ صندليهاي در چرخدار دو دسته ترمز در دو طرف خود دارند. زماني كه صندلي چرخدار را در محلي بصورت ثابت قرار مگيرد از ترمزهاي آن حتما" استفاده نمايند.
ـ هنگامي كه در اثر حمل صندلي چرخدار، افراد نيازمند تعويض جاي خود هستند بايد دقت شود كه اين جابجايي و تغيير حتما" در سطح مسطح صورت گيرد.
ـ پس از حمل و نقل فرد مبتلا به ناتواني جسمي توسط صندلي چرخدار لازم است مواردي كه توسط وي تذكر داده ميشود بدقت عمل گردد و وي به محل امني راهنمائي شود.
ـ با توجه به سنگين بودن وزن صندلي چرخدار حدود 10 تا 20 كيلوگرم لازم است جهت بلند كردن و جابجا كردن آن از دو نفر استفاده گردد.
ـ جهت حمل و نقل فرد مبتلا به ناتواني جسمي حركتي بوسيله صندلي چرخدار در پلهها بايد حتما" از وجود دو نفر بنحوي استفاده گردد كه يك نفر جلوي صندلي و نفر دوم پشت صندلي را گرفته و حمل او بطريقي صورت گيرد كه هر دو چرخ بزرگ صندلي همزمان روي لبه پلهها قرار گيرد.
- پيشبينيوسائليدكيموردنياز ناتوانانجسميحركتيدر درونپناهگاهبايدمدنظر مسئولينذيربط باشد.
- معاينهمستمر پزشكاز وضعيت جسميناتوانانجسميحركتيدرون پناهگاه و ثبت آن در پرونده مربوطه
- انتقال سريع موارد مشكوك و يا اورژانسي به اماكن درماني تخصصي پيشبيني شده (موارد اپيدمي و...)
ب ـ امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني گفتاري
تعريف ناتواني گفتاري: به نقايصي اطلاق ميگردد كه هنگام توليد و كاربرد زبان شفاهي بوجود ميآيد و شامل ناتوانيهايي است كه فرد در ايجاد صوت، توليد اصوات گفتاري، ارائه گفتار با آن مواجه هستند.
1ـ آماده نمودن فرد مبتلا به ناتواني گفتاري در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ تمرينات لازم جهت استفاده از راههاي خروج سريع و بموقع از محل سكونت در مواقع ضروري
ـ دانستن آدرس دقيق پناهگاههاي امن (نزديكترين پناهگاه)
ـ آموزش به فرد براي قرار دادن وسايل منزل به طريقي كه در هنگام وقوع بلاياي غير طبيعي مانع از بستن معابر خروجي گردد.
ـ وسايل كمكي و مورد نياز ضروري در محلي امن و قابل دسترس قرار گيرد.
ـ مشخصات كامل خود را همراه با نوع ناتواني و نكات ضروري مورد نياز را در كارتي درج و همواره نزد خود داشته باشد.
ـ وسايل كمك ارتباطي خود را همراه داشته و يا در محل قابل دسترس قرار داده و وسايل مربوط به شارژ كردن آن را تهيه نمايد.
ـ داشتن كاغذ و ابزار نوشتاري، تخته كلمات يا حروف، پيامهاي ضروري از قبل تهيه شده را آماده داشته باشد تا در موارد ضروري بتواند از آن استفاده نمايد.
ـ مشخص گرديد چنان كه وسيله ارتباطي در اختيار ندارد و يا قابل استفاده نيست چگونه بايد با او ارتباط برقرار گردد.
- طراحي و ساخت دستگاه هشدار دهنده جهت مشخصكردن محل و موقعيت فرد ناتوان به گروه نجات دهنده نيز بايد مدنظر قرار گيرد.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني گفتاري
ـ شناسايي سريع و بموقع موقعيت فرد مبتلا به ناتواني گفتاري در محل حادثه
ـ حفظ آرامش و اقدامات فوري در راستاي انتقال وي از محل با رعايت نكات ضروري و ايمني با توجه به اين كه فرد مبتلا به ناتواني گفتاري امكان دارد از نقاط ديگري نيز مورد آسيب قرار گرفته باشد ضروري است هنگام انتقال او كليه اصول ايمني رعايت گردد.
- نظر خواهي از فرد مبتلا به ناتواني گفتاري در خصوص يافتن وسايل ضروري و مورد نياز او.
ـ كليه وسايل كمكي (كمك در گفتار) در هنگام انتقال با وي همراه باشد.
ـ تهيه وسايل مربوط به كمك در گفتار شامل كاغذ و وسايل نوشتاري، تخته كلمات يا حروف و... در اختيار فرد مبتلا به ناتواني گفتاري جهت برقراري ارتباط قرار گيرد.
ـ رعايت كليه نكات ايمني در هنگام خروج فرد از محل حادثه الزامي است.
ـ ثبت گزارش مختصري از وضعيت فرد مبتلا به ناتواني گفتاري (مشخصات كامل فرد، سن، جنس، نوع ناتواني، نيازهاي ضروري و...) و نصب آن در محل نزديك به او و قابل رؤيت براي ديگران
ـ انتقال سريع ولي به پناهگاه و يا محل امن
ـ قرار دادن وسايل كمكي مورد نياز وي در كنار او يا در محلي قابل دسترس
ـ معرفي فرد مبتلا به ناتواني گفتاري به افراد ذيربط و آماده سازي و برنامه ريزي در خصوص ارائه خدمات مورد نياز و ويژه
ـ انتقال تمامي اطلاعات و مشخصات و موقعيت محلي به فرد مبتلا به ناتواني گفتاري و نحوه دسترسي و استفاده از تسهيلات مربوطه
ـ افراد متخصص و ذيربط ضرورت دارد افراد عادي حاضر در محل پناهگاه را با خصوصيات فرد مبتلا به ناتواني گفتاري و مشكلات وي و همچنين نحوه برخورد منطقي با اين پديده را تشريح نمايند.
- وسايل كمك گفتاري مرتبط با افراد با ناتواني گفتاري عبارتند از:
- كاغذ و قلم
- تخته كلمات
- حنجره مصنوعي
- دستگاه شارژر
- ساير وسايل مورد نياز
ج ـ امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني شنوايي
ناتواني شنوايي كلا به دو گروه ميگردد ناشنوا ـ كمشنوا
تعريف ناشنوا: ناشنوا به فردي اطلاق ميگردد كه اختلال شنوايي او از روند پردازش موفقيتآميزاطلاعات كلامي كه از طريق شنيدن بدست ميآيد چه با سمعك يا بدون آن جلوگيري ميكند.
تعريف كم شنوا: كم شنوا فردي است كه بطور كلي با بهرهگيري از وسايل كمك شنوايي بتواند از باقيمانده شنوايي خود در پردازش و فرايند سازي اطلاعاتي كه از طريق شنيدن بدست ميآورد استفاده كند.
1ـ آماده نمودن فرد مبتلا به ناتواني شنيداري در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ تمرين و استفاده مكرر از راههاي خروج سريع و اضطراري محل سكونت
ـ آگاهي با امكان امن و پناهگاههاي اطراف محل سكونت
ـ قرار دادن وسايل كمكي و ضروري در محلي امن و قابل دسترس جهت استفاده بموقع
ـ آگاهي داشتن از نحوه قرار دادن وسايل منزل به طريقي كه در هنگام بروز حوادث مانع از مسدود شدن معابر خروجي نگردد.
ـ مشخصات كامل خود را همراه با نوع ناتواني و ديگر نكات ضروري مورد نياز را در كارتي درج كرده و نزد خود نگهداري نمايد.
ـ وسايل كمك شنوايي اضافي خود را همراه داشته و يا در محل قابل دسترس قرار دهد.
ـ پيشبيني وسايل يدكي مربوط به وسيله كمك توانبخشي (سمعك و باطري سمعك و ...)
ـ داشتن كاغذ و وسيله نوشتاري جهت برقراري ارتباط و انعكاس نظرات به ديگران در صورت خرابي دستگاه ارتباطي
ـ مشخص گردد چنانچه وسيله ارتباطي همراه ندارد و يا قابل استفاده نبود چگونه ديگران بايد با او ارتباط برقرار كنند.
ـ طراحي و ساخت دستگاه هشدار دهنده جهت مشخص كردن محل و موقعيت فرد مبتلا به اختلالات شنيداري به گروه نجات دهنده بايد مدنظر قرار داشته باشد.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به اختلالات شنيداري
ـ شناسايي بموقع و تشخيص محل حضور فرد مبتلا در مكان وقوع حادثه
ـ اقدامات مربوط به خروج فرد از محل ضمن داشتن آرامش و خونسردي و رعايت مسائل ايمني با توجه به اين كه امكان دارد فرد مبتلا به اختلالات شنيداري از نقاط ديگري نيز مورد آسيب قرار گرفته باشد ضروري است هنگام انتقال فرد كليه اصول ايمني مد نظر قرار گيرد.
ـ مشورت با فرد مبتلا به اختلالات شنيداري در خصوص يافتن محل وسايل كمكي مربوط به او
ـ كليه وسايل مربوط به شنوايي و ساير وسائل ضروري همراه فرد از محل خارج گردد.
ـ ثبت گزارش مختصري از وضعيت فرد (مشخصات كامل، سن، جنس، نوع ناتواني، نيازهاي ضروري و...) و نصب آن در محلي نزديك و قابل رؤيت
ـ انتقال سريع فرد مبتلا به اختلالات شنيداري به محل امن يا پناهگاه
ـ قراردادن كليه وسايل كمكي مربوط به شخص مبتلا به اختلالات شنيداري در محل قابل دسترس و استفاده وي
ـ معرفي فرد مبتلا به اختلالات شنيداري به متخصصين ذيربط در راستاي آماده كردن و برنامهريزي خدمات مورد نياز او
ـ انتقال تمامي اطلاعات محلي به فرد مبتلا به اختلالات شنيداري و نحوه دسترسي آسان به تسهيلات مربوطه (اين اطلاعات بصورت نوشتاري روي تابلويي درج گردد).
ـ در اختيار قرار دادن وسايل كمك شنيداري (سمعك، باطري، شارژر و...) و تمهيدات لازم جهت برقراري ارتباط فرد با ديگران
ـ كارشناسان و افراد مطلع ضرورت دارد افراد عادي حاضر در پناهگاه را با شرايط و موقعيت فرد مبتلا به اختلالات شنيداري، نيازها و مشكلات مربوط به او آشنا كرده و چگونگي برخورد منطقي با فرد ناتوان را تشريح نمايند.
ـ وسايل كمك شنوايي مرتبط با افراد با اختلال شنوايي عبارتند از:
- سمعك
- باطري سمعك
- شارژر
- وسايل يدكي مربوطه
- ساير وسايل مورد نياز
د ـ امداد رساني به افراد مبتلا به اختلال بينايي
تعريف: در بخش اختلالات بينايي تقسيم بندي زير مدنظر قرار دارد:
نابينا: نابينا به فردي اطلاق ميگردد كه ميزان بينايي او در چشم بهتر و حتي با استفاده از وسايل كمكي (عينك) 200 20 و يا كمتر بوده و ناچار است براي خواندن مطالب از بر يل و يا با استفاده از روشهاي ديگر (سمعي) بهرهگيري نمايد.
نيمه بينا: به فردي گفته ميشود كه ميزان بينايي او در چشم بهتر و به كمك استفاده از وسايل كمكي بين 70 20 تا 200 20 باشد و براي خواندن مطالب از طريق بزرگ نمايي و يا كتب با خطوط درشت استفاده كند.
1ـ آماده نمودن فرد مبتلا به ناتواني و اختلال بينايي در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
ـ انجام تمرينات لازم و ارزيابي جهت خروج سريع و بموقع از محل، ضمن رعايت اصول ايمني
ـ آشنايي با محل پناهگاه، محل امن و يا محل استقرار نيروهاي كمكي
ـ ارائه آموزش به فرد مبتلا به اختلالات بينايي در خصوص جلوگيري از مسدودشدن راههاي خروجي ساختمان بويژه منزل
ـ پيشبيني و جمعآوري وسايل كمكي مورد نياز و قرار دادن آن در محل قابل دسترس و مشخص
ـ ضروري است مشخصات كامل فرد مبتلا به اختلالات بينايي همراه با نوع ناتواني، وسايل مورد نياز و ضروري و همچنين نكات ايمني در كارتي درج و همواره در دسترس قرار داشته باشد. وجود چنين اطلاعاتي ميتواند در هنگام بروز بلايا بسيار مورد استفاده قرار گيرد.
ـ پيشبيني دستگاه هشدار دهنده و در اختيار قرار دادن آن براي فرد با اختلال بينايي ميتواند گروه امداد
را در يافتن وي كمك نمايد (آموزش استفاده صحيح از اين دستگاه به وي ضروري است)
ـ فرد مبتلا به اختلالات بينايي بايد بداند كه وسايل كمك ارتباطي خود را همراه با ملزومات آن هميشه در نزد خود و محل مشخص قرار داده تا در هنگام نياز در دسترس باشد.
ـ فرد مبتلا به اختلالات بينايي بايد مشخص نمايد كه چنانچه وسايل ارتباطي همراه ندارد چگونه ميتوان با وي ارتباط برقرار كرد.
2ـ نحوه امداد رساني به فرد مبتلا به اختلالات بينايي
- شناسايي سريع و بموقع موقعيت فرد در محل حادثه
- مامورين نجات بايد ضمن داشتن آرامش نسبت به خروج سريع وي از محل با در نظر داشتن كليهنكات ايمني اقدام نمايند. با توجه به اين كه فرد مبتلا به ناتواني بينايي امكان دارد از نقاط ديگري نيز آسيب ديده باشد ضروري در هنگام انتقال وي به محل امن كليه نكات و اصول ايمني رعايت گردد.
- در هنگام خارج كردن فرد مبتلا به اختلالات بينايي از محل حادثه سعي شود در خصوص چگونگي انتقال و لوازم مورد نياز او نظر فرد نيز خواسته شده و با او مشورت گردد.
- گروه نجات لازم است نسبت به يافتن تمامي لوازم كمكي او در محل حادثه اقدام نمايد.
- ثبت گزارشي از وضعيت فرد مبتلا به اختلالات بينايي (مشخصات كامل فرد، سن، جنس، نوع ناتواني نيازهاي ضروري و....) و نصب آن در نزديك فرد و قابل رؤيت براي ديگران
- انتقال سريع وي به محل امن يا پناهگاه
- قراردادن وسايل كمكي مورد نياز در كنار او و يا در محلي قابل دسترس
- معرفي فرد مبتلا به اختلالات بينايي به افراد و مراجع ذيربط و آماده سازي و برنامهريزي در راستاي ارائه خدمات مورد نياز
- انتقال تمامي اطلاعات و مشخصات و موقعيت محل به وي و نحوه دسترسي و استفاده از تسهيلات مربوطه بصورت كلامي و يا متناسب با ديد فرد بصورت بر يل يا خطوط درشت
ه') امداد رساني به افراد مبتلا به اختلالات ذهني
تعريف ناتواني ذهني: عقب ماندگي ذهني (ناتواني ذهني) سطحي از عملكرد هوش عمومي است كه ميزان آن به مقدار زياد از حد متوسط كمتر بوده بطوري كه منجر به نقايصي در رفتار سازش فرد گرديده و در جريان رشد خود را نشان ميدهد.
ناتوانان ذهني را به چهار گروه تقسيمبندي مينمايند:
1ـ ناتوانان ذهني آموزشپذير به گروهي اطلاق ميگردد كه توان هوشي آنها بين 50 تا 70 است و ميتوانند در شرايط خاص مطالب و آموزشهاي كلاسي را فراگيرند.
2ـ ناتوانان ذهني تربيتپذير به افرادي اطلاق ميگردد كه توان هوشي آنها بين 35 تا 50 است اين گروه قادرند مطالب و آموزشهاي ساده را فراگيرند.
3ـ ناتوانان ذهني شديد به گروهي گفته ميشود كه توان هوشي آنها بين 25 تا 35 است و قادرند بصورت شرطي و در حد بسيار ساده مواردي را بياموزند.
4ـ ناتوانان ذهني عميق اين گروه كه داراي بهره هوشي زير 25 هستند اكثر به مشكلات جسمي و ذهني بسيار شديد مبتلا بوده و قادر به دريافت آموزش نيستند.
در خصوص ارائه آموزشهاي مقابله با بلايا به افراد ناتوان ذهني با توجه به آسيبپذيربودن آنها بجز گروه آموزشپذير كه با تمرين و تكرار ميتوان مسائل را >بصورت ساده براي آنها تشريح نمود ولي بهتر است كلاپ آموزشهاي مورد نياز در اختيار خانواده آنان نيز قرار گرفته تا با توجه به موارد گفته شد خانواده مسائل و مراقبتهاي مربوطه را در مورد فرد ناتوان ذهني اعمال كند. بر اين اساس ميتواند موارد زير را در ارتباط با آمادهسازي اين گروه چنين بيان كرد:
1ـ آماده نمودن خانواده داراي فرزند ناتوان ذهني در ارتباط با برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي (قبل از وقوع)
- ارائه آموزشهاي لازم براي مقابله با بلاياي طبيعي به خانواده داراي فرد ناتوان ذهني جهت برخورد منطقي با اين پديده
- تمرينو استفادهاز روشهايمناسبجهتخروجفرد ناتوانذهنياز محلسكونتبا مشاركتاعضاء خانواده
- انتقال اطلاعات و آموزشها به فرد ناتوان ذهني در حدي كه قابل درك براي او است
- آگاهي و اطلاع از اماكن امن و محل پناهگاههاي معرفي شده (نزديكترين پناهگاه به محل سكونت)
- آموزش به خانواده در خصوص قرار دادن صحيح وسايل زندگي بنحوي كه در زمان بروز حادثه وسايل راههاي خروجي ساختمان را مسدود نسازند.
- وسايل كمكي و ضروري مربوط به فرد ناتوان ذهني (داروها در صورت نياز و ساير وسايل مربوطه ....)
در محلي قابل تشخيص و امن نگهداري گردد تا در صورت لزوم به سهولت قابل دسترسي باشد.
- مشخصات كامل فرد ناتوان ذهني شامل (نام و نام خانوادگي، سن، جنس، نوع، معلوليت، مشكلات و
توجهات پزشكي و بهداشتي مورد لزوم) در روي كارت درج و در كنار وسايل ضروري نگهداري گردد.
- خانواده بايد بداند كه هنگام بروز حادثه لازم است تمامي وسايل ضروري فرد ناتوان ذهني كه از قبل آماده شده را با خود از محل حادثه خارج نمايند.
- چنان فرد ناتوان ذهني علاوه بر مشكل ذهني از لحاظ جسمي نيز داراي مشكل باشد لازم است در ارتباط با وسايل كمك توانبخشي وي اقدامات ذيربط معمول گردد.
- با توجه به اين كه در بعضي موارد افراد مبتلا به ناتواني ذهني در كنار اين نقيصه با مسائل ديگري از قبيل بيقراري و صرع مبتلا هستند لذا نكات اساسي و ضروري در ارتباط با برخورد منطقي با آن بايد حتم در كارت مشخصات فرد قيد گردد.
- در صورتي كه فرد ناتوان ذهني از لحاظ بهرههوشي قادر است مسائل محيطي را نسبت درك نمايد ميتوان با برنامهريزي صحيح، آموزشها را بصورت بسيار ساده، قابل فهم و با استفاده از روش تكرار و تمرين به وي آموزش داد.
- اعضاي خانواده ميتوانند آموزشهاي دريافتي را بصورت بسيار روان و با انجام تمرينات در اختيار فرزند ناتوان ذهني خود قرار دهند.
2ـ نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به ناتواني ذهني
- تشخيص دقيق و سريع فرد مبتلا به ناتوان ذهني در محل حادثه و اقدامات لازم جهت خروج وي از محل با رعايت مسائل ايمني
- با توجه به اين كه امكان دارد فرد مبتلا به ناتوان ذهني بر اثر حادثه از مناطق ديگربدنمورد آسيب قرار گرفته باشد گروهامداد و نجاتلازماست هنگام خارجكردن وي موارد احتياط را مدنظر داشتهباشند.(عدم رعايتاين نكاتميتواند منجر به ايجاد نقايص جسميبويژهضايعه در ستونفقراتومسائلجانبيآن گردد).
- توصيههائي كه از طرف خانواده و يا احتمالا از طريق فرد مبتلا به ناتوان ذهني ارائه ميگردد مورد دقت قرار گيرد.
- گروه نجات لازم است تمامي وسايل كمكي مربوط به فرد مبتلا به ناتوان ذهني را در هنگام خارجكردن او از محلانتقالدهد و در صورت مشاهده كارت شناسايي مربوط به فرد آن را در محلي قابل رؤيتنصب نمايد.
- مقدمات مربوط به انتقال سريع و بموقع وي به محلي امن و يا پناهگاه انجام گيرد.
- قراردادنتماميوسايلكمكيمربوط به فردمبتلا بهناتوانذهنيدر كنار او و يا درمحليكه قابل رؤيت باشد.
- ثبت گزارشي مختصر از وضعيت فرد مبتلا به ناتوان ذهني شامل (مشخصات كامل سن، جنس، نوع
ناتواني،نيازهايضروري و ساير موارديكه بايدمدنظر قرار داشتهباشد) و نصبآن در محلي قابلديد و رؤيت
- معرفي فرد مبتلا به ناتوان ذهني به افراد متخصص و ذيربط و ارائه كليه اطلاعات اوليه درباره وي در خصوص آمادهكردن و برنامهريزي خدمات مورد نياز وي - انتقال تمامي اطلاعات مربوط به محل و موقعيت مكاني و نحوه دسترسي آسان به تسهيلات موجود (اين اطلاعات ميتواند بصورت نوشتاري در محل كه قابل رؤيت باشد نصب گردد)
- اقدامات لازم جهت قراردادن و يا آماده نمودن وسايل كمكي مورد نياز (پزشكي، بهداشتي و...) فرد مبتلا به ناتوان ذهني و در اختيار قراردادن آن جهت استفاده وي.
- گروه امداد و يا افراد ذيربط در پناهگاه لازم است توصيههاي پزشكي و يا بهداشتي كه از طرف خانواده در خصوص چگونگي ارائه خدمات مورد نياز فرد مبتلا به ناتوان ذهني ارائه ميگردد را مدنظر قرار دهند.
- در صورتي كه فرد ناتوان ذهني با معلوليتهاي جانبي نيز مواجه است لازم است در خصوص تأمين لوازم و وسايل كمكي او اقدامات لازم معمول گردد.
- افراد ذيربط و متخصص ضروري است افراد عادي حاضر در محل امن يا پناهگاه را با شرايط و موقعيت فرد مبتلا به ناتوان ذهني و خانواده او (مشكلات مرتبط با نقايص وي) آشنا سازند.
- با توجه به اين كه افراد ناتوان ذهني ممكن است در ارتباط با محيط جديد و يا افرادي كه براي آنان شناخته شده نيستند واكنش منفي نشان دهند لازم است شرايط ويژه آنان براي ديگران تشريح گرديده و اقدامات خاص در راستاي آرامكردن وي معمول گردد.
و) امداد رساني به افراد سالمند
سالمندي پديدهاي است كه ميتوان آن را مرحلهاي از سير طبيعي زندگي انسان محسوب كرد و فرآيندي است كه براي تمامي افراد پيش آمده و گريزي از آن نيست. همان گونه كه انسان در تمامي مراحل عمر خود نيازمند مراقبتهاي بهداشتي خاص است لذا در سالمندي نيز از اين قاعده مستثني نيست. سالمندان بعنوان گروهي از جامعه و خصوص يك گروه آسيبپذير در هنگام بروز بلاياي طبيعي بايد مورد حمايت و مراقبتهاي خاص واقع گردند.
1 - آماده نمودن سالمندان در رابطه با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي
- تمرينات لازم را جهت استفاده از راههاي خروجي ساختمان بصورت عادي و اضطراري انجام دهد.
- وسايل ضروري خود را در محلي مناسب و قابل دسترس قرار دهد
- وسايل كمك كننده حركتي خود را از قبيل عصا و ساير موارد مشابه همواره در محل امن و قابل دسترس باشد تا در صورت نياز مورد استفاده قرار گيرد.
- لوازم منزل به طريقي قرار گيرند كه در هنگام خروج فرد سالمند از منزل موجب مسدود شدن راههاي
خروجي نگردد.
- چنانچهامكانپذير استنسبتبه تهيه يك دستگاهراديو جيبيجهتشنيدنپيامهايضرورياقدام گردد.
- در صورتامكاننسبت بهتهيه يك دستگاه صندلي چرخدار سبك جهت خروج فردي از پيشبيني گردد.
- در صورتي كه فردي لذا از نظر شنيداري و ديداري با مشكل مواجه است لازم است وسايل مربوطه كمك شنيداري را در محلي امن و قابل دسترس قرار دهد تا در صورت وقوع حادثه همراه خود از محل سكونت خارج نمايد. پيشبيني لوازم جانبي اين وسايل (باطري سمعك و...) نيز بايد مدنظر قرار گيرد.
- مشخصات كامل فرد سالمند همراه با نوع بيماري و داروي مصرفي او (در صورت مصرف كردن دارو) در كارتي درج و در محلي قابل رؤيت قرار گيرد.
- در صورتي كه فرد سالمند به لحاظ عارضه و بيماري از داروي خاص استفاده مينمايد و يا داراي رژيم غذايي خاص هست ضرورت دارد داروهاي خود را در محلي قابل رؤيت قرار گيرد و گروه امداد رسان را از نوع بيماري، داروي مصرفي خود و ساير موارد آگاه سازد.
- به پيامهايي كه از طريق مسئولين مربوطه و يا گروههاي امداد رسان جهت آگاه كردن افراد پخش ميگردد توجه خاص نمايد.
- هنگام حمل و جابجاكردن فرد سالمند ضرورت دارد نكات ايمني كاملا رعايت گردد.
- چنانچه فرد سالمند با ساير اعضاي خانواده خود زندگي ميكند لازم است آموزشهاي مورد لزوم جهت مراقبت از سالمند به اعضاي خانواده نيز انتقال يابد.
2 - نحوه امداد رساني به افراد سالمند
- شناسايي سريع و انتقال فرد سالمند از محل حادثه
- ايجاد آرامش و رفع هرگونه اضطراب و نگراني در فرد سالمند
- مشورت كردن با فرد سالمند در خصوص يافتن وسايل ضروري او
- مطالعهدقيقكارتمشخصات(در صورتبودن)و آگاهييافتناز وضعيتعموميو نكاتضروريفرد سالمند
- در هنگام انتقال فرد سالمند از محل تمامي وسايل ضروري و مورد نياز همراه وي خارج گردد.
- هنگام خروج فرد سالمند توسط گروه امداد رسان ضرورت دارد نكات ايمني كاملا رعايت گردد.
- به هشدارها و ساير نكاتي كه توسط فرد سالمند ارائه ميگردد توجه خاص گردد
- معابر خروجي ساختمان در صورت مسدود بودن جهت خروج فرد سالمند هموار گردد
- در صورتي كه فرد سالمند در نواحي بدن اظهار ناراحتي مينمايد ابتدا تمام اعضاي بدن او بسرعت بازديد گرديده و در صورت مشاهده و هرگونه آثار زخم و يا شكستگي اقدامات لازم در خصوص پانسمان و يا پيشگيري از تشديد آن معمول گردد.
- گروه امداد رسان وظيفه دارد خصوصيات و ويژگيهاي فرد سالمند را براي افراد عادي درون پناهگاه توضيح داده و در صورت امكان از كمك آنان در خصوص مراقبت و نگهداري فرد سالمند بهرهمند گردد.
- قراردادن وسايل مورد نياز فرد سالمند در كنار او ضروري است.
- در صورتي كه سالمند از داروي خاصي استفاده مينمايد و يا رژيم غذايي خاصي دارد مراتب به اطلاع مسئولين درون پناهگاه يا مركز درماني رسانده شود.
- ايجاد آرامش و بهداشت رواني در فردي از هنگام امكان در محل پناهگاه و اقدامات لازم در خصوص يافتن بستگان وي
- تهيه گزارش مختصر از وضعيت عمومي فرد سالمند و نيازهاي ضروري او و انعكاس آن به مسئولين پناهگاه و يا مركز درماني.
ز) امداد رساني به بيماران رواني مزمن
يكي ديگر از گروههاي آسيبپذير در هنگام وقوع بلاياي طبيعي افراد مبتلا به بيمارهاي مزمن رواني ميباشد كه ضرورت دارد در ارتباط يا مراقبت از اين گروه و ارائه آموزشهاي لازم نيز اقدامات اساسي صورت گيرد. 1 - آماده نمودن بيماران رواني مزمن در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي و مقابله با بلاياي طبيعي
در خصوص برنامهريزي آموزش جهت افراد رواني مزمن با توجه به اين كه اين گونه افراد به دليل نوع بيماري داراي خصوصيات و رفتارهاي خاص بوده بنظر نميرسد كه در مقابل با بلاياي طبيعي و حوادث قادر به بروز واكنش و عكسالعمل مفيد و موثر باشند لذا ضرورت دارد آموزشهاي مورد نياز به خانواده آنان انتقال يابد تا در صورت نياز بتوانند اقدامات مربوطه جهت نجات و ممانعت از آسيب به فردبيماررواني انجام پذيرد. براين اساسميتوانموارد زير را در خصوصآمادهسازيوآگاهنمودناينگروهچنين عنوان نمود:
- ارائه آموزشهاي مورد نياز براي مقابله با بلاياي طبيعي به خانواده فرد مبتلا به بيماري رواني مزمن جهت اتخاذ عكسالعمل مناسب.
- تمرين و اتخاذ روشهاي مناسب جهت خروج فرد بيمار رواني از محل سكونت با مشاركت اعضاي خانواده - انتقال اطلاعات و آموزشها توسط خانواده به بيماران رواني در حدي كه براي آنان قابل فهم و عمل باشد.
- آگاهي يافتن از اماكن امن و محل پناهگاههاي معرفي شود (نزديكترين پناهگاه به محل سكونت)
- ارائه آموزشهاي لازم در خصوص قراردادن صحيح وسايل زندگي در محلي كه در زمان روز حادثه منجر به مسدود شدن راههاي خروجي ساختمان نگردد.
- وسايل ضروري و مورد نياز فرد بيمار رواني در محلي امن و قابل رؤيت و دسترس باشد
- مشخصات و خصوصيات كامل فرد بيمار رواني روي كارتي درج و در كنار وسايل مورد نياز وي قرار گيرد. اين مشخصات ميتواند شامل (نام و نام خانوادگي، سن، جنس، نوع بيماري، مشكلات، توصيههاي بهداشتي پزشكي و...) باشد.
- خانواده بايد بياموزد كه هنگام بروز بلاياي طبيعي تمامي وسايل مورد نياز فرد بيمار رواني كه از قبل در محلي جمع آوري شده است را با خود از محل سكونت خارج نمايد.
2 - نحوه امداد رساني به افراد مبتلا به بيماري رواني مزمن
- اقدامات سريع و دقيق در خصوص يافتن محل فرد بيمار رواني در محل حادثه و اتخاذ راهكارهاي مناسب جهت انتقال وي از محل با رعايت مسائل ايمني
- با توجه به اين كه فرد بيمار رواني امكان دارد در اثر حادثه از مناطق ديگر بدن نيز دچار آسيب شدهباشد، گروه امداد لازم است جهت خروج او از محل تمامي موارد احتياطي را رعايت نمايند (عدم اين نكات ميتواند منجر به ايجاد نواقص جسمي گردد)
- توصيههايي كه از طرف خانواده و يا فرد بيمار رواني ارائه ميگردد كاملا مدنظر گروههاي امداد قرار گيرد.
- تمامي وسايل ضروري و مورد نياز فرد مبتلا به بيماري رواني با وي از محل خارج گردد
- اقداماتلازمدر خصوصانتقالسريعفرد بيمارروانيبهمحلامن و يا در صورتلزوممركزدرمانيانجام گيرد.
- در صورتي كه فرد بيمار رواني از داروي خاصي استفاده مينمايد مراتب ضمن درج در گزارش به اطلاع مسئولين پناهگاه و يا مراكز درماني رسانده شود.
- گروه امداد با توجه به خصوصيت خاصي كه افراد بيمار رواني داشته و احتمال بروز رفتارهاي نامطلوب در آنها ديده ميشود لازم است وضعيت او را به اطلاع افراد عادي درون پناهگاه برسانند.
- اقدامات لازم جهت آماده نمودن و يا قراردادن كليه وسايل كمكي و درماني فرد بيمار رواني ضروري است.
- گروههاي امداد و يا افراد ذيربط درون محل امن لازم است توصيههايي كه از طرف خانواده و يا احتمالا فرد مبتلا به بيماري رواني ارائه ميگردد مورد نظر قرار دهند.
- با توجه به اين كه حضور فرد مبتلا به بيماري رواني در محل جديد و قرارگرفتن وي در اين موقعيت در او ايجاد تنش و يا بروز رفتارهاي غيرمعمول مينمايد لذا ضرورت دارد در خصوص ايجاد آرامش در وي اقدام لازم معمول گردد.
قسمت دوم
مديريت و نحوه ارائه خدمات توانبخشي موردنيازبه افراد آسيب ديده ناشي از بلاياي طبيعي
يكي از مهمترين و اصوليترين راهكارها و اقدامات در اختيار داشتن برنامهاي منسجم و روشن در ارتباط با چگونگي برخورد منطقي با حوادث پيش بيني نشده (بالاي طبيعي) و نظارت كامل در خصوص مقابله و آماده نمودن جامعه با اين گونه حوادث است. بطور كلي در راستاي مديريت نحوه ارائه خدمات توانبخشي به افراد آسيب ديده و راهكارهاي مقابله با اين گونه حوادث لازم است اهداف زير مدنظر قرار گيرد.
اهداف كلي
كاهش و يا به حداقل رساندن معلوليت و ناتوانيهاي ناشي از بلاياي طبيعي و ارائه مطلوب خدمات مورد نياز به افراد آسيب ديده
اهداف اختصاصي
- تسهيل در بازگشت پذيري سريع اوضاع به حالت اوليه و عادي و ارائه خدمات مطلوب توانبخشي به معلولان و ناتوانان پس از وقوع حادثه
- توجه به تمامي جنبههاي پيشگيري، كاهش معلوليت، مقابله با بحران، ارائه خدمات توانبخشي و بازسازي امكانات در مراحل مختلف.
- قبل از وقوع بلاياي طبيعي
- آموزش به آحاد جامعه
- شناسايي امكانات و تسهيلات موجود در اجتماع
- هماهنگي و تبادل نظر با سازمانها و ارگانهاي جامعه
- پيشبينياوليهاز ميزانآسيبوارد شده در جامعه و برنامهريزي در خصوص نيازهاي افراد آسيبديده
- تدوين و شناسايي و راهكارهاي مناسب در خصوص اقدامات حمايتي از مناطقآسيب ديده
- شناسايي و پيش بيني اماكن و پناهگاههاي موجود جهت انتقال مجروحين و مصدومان
- جمعآوري آمار دقيقمعلولينو مشخصات كاملآنها جهتشناساييبه موقعوانتقالآناناز محلحادثه
- پس از وقوع بلاياي طبيعي
- ارزيابي سريع و اوليه از ميزان خسارات و ضايعات به افراد آسيب ديده.
- شناسايي و بررسي تعداد افرادي كه بر اثر حادثه دچار نقص يا معلوليت شدهاند.
- اتخاذ روشهاي صحيح و مناسب جهت انتقال افراد به مناطق امن
- بررسي اوليه از وضعيت معلولان در منطقه
- ارائه خدمات مورد نياز و ضروري به مصدومان و معلولان
پيش بيني تشكيلات منظم
براي نظارت و اجرايي دقيق عمليات امداد رساني به مصدومان و مجروحين حوادث ايجاب مينمايد تشكيلاتي ايجاد و براساس شرح وظايف تعيين شده اقدامات لازم را معمول نمايد اين تشكيلات ميتواند بصورت كميته نظارت بر اجراي عمليات طراحي گردد.
اعضاي كميته نظارت بر اجراي عمليات
اين كميته كه رياست آن بعهده سازمان بهزيستي كشور خواهد بود متشكل از نمايندگان سازمانهايي چون
- وزارت كشور
- وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي
- سازمان هلال احمر
- بسيار امور جانبازان
- كميته امداد حضرت امام (ره)
- سازمان آموزش و پرورش استثنايي كشور
- صدا و سيما
- ساير ارگانهاي مرتبط با موضوع
ميباشد و مسئوليت توزيع برنامهها و روشهايي متناسب اجرائي و همچنين نظارت بر روند ارائه خدمات را در سطوح پائينتر را خواهد داشت. مواردي كه ميتواند توسط اين كميته مورد بررسي و نظارت قرار گيرد عبارت است از:
- تعيين محل امن براي تجمع اعضاي كميته و تبادل نظر در راستاي انجام وظايف محوله
- پيش بيني و تدارك تجهيزات و وسايل مورد نياز ردههاي پايينتر عملياتي
- جمع آوري اطلاعات مورد نياز در خصوص منطقه تحت پوشش شامل:
- مسائل جمعيت شناسي
- موقعيت جغرافيائي
- امكانات موجود محلي
- دريافت فرامين و دستورات از سطوح بالاتر و انعكاس آن به ردههاي پايين
وظايف كميته نظارت بر اجراي عمليات
كميته نظارت بر اجراي عمليات ميتواند بصورت تيمهاي خاص تقسيمبندي و وظايف محوله توسط آنها اجرا شود.
- تداركات - آمار اطلاعات - آموزش
- تجهيزات - پژوهش - بهداشت رواني
- ترابري - پايش - توانبخشي
- ارتباطات - ارتباطات بين بخشي - ارزيابي توانبخشي
- ارجاع به مراكز ذيربط
- تيم پشتيباني
اين تيم را افرادي تشكيل ميدهند كه وظيفه اصلي آنها پشتيباني و حمايت از ساير تيمها بوده تا ضمن فراهم نمودن تسهيلات لازم بستر مناسب را جهت ارائه خدمات مطلوب به افراد آسيب ديده مهيا گردد. ضرورت دارد اعضاي تيم پشتيباني با وضعيت منطقه آشنايي كامل داشته و با داشتن توانايي و كارآمد بودن تجربه لازم را نيز در اين زمينه دارا باشند.
بديهي است آشنا بودن با وضعيت منطقه و خصوصيات اجتماعي آن و همچنين داشتن تجربه و تخصص لازم از عوامل اساسي و مهم در پيشبرد اهداف اين تيم ميباشد.
- تيمهاي ارزيابي
اين تيم از افرادي تشكيل ميگردد كه آموزشهاي لازم را در اين زمينه دريافت كردهاند و وظيفه اصلي اين تيم بازديد و ارزيابي سريع از محل آسيب ديده و بررسي ميزان ضايعات و خسارات وارده و خدمات مورد نياز به جامعه خواهد بود.
- خصوصيات تيم ارزيابي
- آشنا بودن با وضعيت منطقه و خصوصيات جمعيتي آن شامل (زبان، عقايد، آداب و رسوم و...)
- داشتن تجربه و تخصص نسبي با خصوصيات معلولان و مسائل مرتبط با توانبخشي.
- برخورداري از خصوصيات شخصي مانند صبر، آرامش، اعتماد نفس، سلامت جسم و روان، توانايي و كارآمد بودن در انجام امور محوله.
- داشتن مهارتهاي كافي در خصوصي تجزيه و تحليل اوضاع و تشخيص موقعيتها و اتخاذ روشهاي مناسب ارائه خدمات مورد نظر...
- وظايف تيم ارزيابي
- تعيين محل امن جهت تجمع اعضاي تيم و تبادل نظر براي انجام امور محوله
- پيشبيني و تدارك تجهيزات و وسايل مورد نياز اعضاي تيم.
- آگاهي داشتن از خصوصيات و مشخصات كامل منطقه تحت پوشش شامل
- اطلاعات جمعيت شناسي (تعداد جمعيت تحت پوشش، توزيع سني، توزيع جنسي، خصوصيات اجتماعي، فرهنگي و ...)
- اطلاعات مربوط به معلولان (تعداد معلولان منطقه، توزيع سني آنها، نوع معلوليت، نيازها، آدرس كامل محل سكونت آنها و ...)
- خصوصيات جغرافيائي و نقشههاي ترددي منطقه
- داشتن آگاهي از مناطق امن، مراكز درماني سيار و ...
- آگاهي داشتن از منابع و امكانات محلي كه بتواند تيمهاي ارزياب را در مواقع لزوم ياري نمايد.
- هماهنگي و تبادل اطلاعات با ارگانها و نهادهاي موجود در منطقه تحت پوشش
- انعكاس اطلاعات به مقامات بالاتر
بطور كامل وظيفه تشكيلات ايجاد شده (ستاد برنامهريزي و سازماندهي عمليات، كميته نظارت بر اجراي عمليات و نيم ارزيابي) را ميتوان حول محورهاي زير تقسيمبندي كرد:
قبل از وقوع بحران
- تهيه برنامههاي مديريتي و اجرائي در هنگام بحراني بودن وضعيت
- تهيه روشهاي اجرائي وضعيت اضطراري در سطوح مختلف
- توزيع برنامهها و روشهاي اجرائي در بين سطوح مختلف
- طراحي دورههاي آموزشي مورد لزوم با هدف آگاهسازي جامعه (افراد عادي و معلولان)
- پيشبيني بودجه مربوط به اجراي عمليات
- مشخص كردن اماكن امن و پناهگاههاي مورد نياز
- هماهنگي و ارتباط بين بخشي با ساير ارگانها
بعد از وقوع بحران
- اعلام آمادهباش كامل به عوامل اجرائي
- نظارت مستمر و كامل بر حضور نيروهاي اجرائي در منطقه
- برنامهريزي در راستاي ارزيابي كامل ميزان بحران و اتخاذ راهكارهاي مناسب ارائه خدمات
- ايجاد جلسات مستمر روزانه و بررسي كامل وضعيت
- ارتباط مستمر با كليه واحدهاي اجرائي و جمع آوري اطلاعات مورد نياز
- ارزيابي اطلاعات بدست آمده و انعكاس آن به مقامات بالاتر
- شناسايي محل زندگي معلولان و راهكارهاي مناسب انتقال سريع آنان به مناطق امن.
- هدايت كردن نيروهاي اجرائي و امداد رسان با توجه به اطلاعات دريافتي
- ايجاد هماهنگي در نحوه ارائه خدمات در منطقه با هدف:
- كنترل چگونگي ارائه خدمات به معلولان
- نظارت بر وضعيت تغذيه معلولان
- نظارت بر روند ارائه خدمات درماني و بهداشتي و وسايل كمكتوانبخشي
- نظارت بر روند ارائه خدمات توانبخشي به معلولان
- ايجاد بهداشت رواني در بين معلولان و خانوادهاي آنان
- ارزيابي و كنترل شرايط معلولان
- اتخاذ روشهاي مناسب جهت ممانعت از تشديد معلوليت
- اتخاذ روشهاي مناسب جهت جلوگيري از ايجاد نقص و معلوليت
- نظارت بر تهيه و توزيع تجهيزات و وسايل كمك توانبخشي به معلولان
- ايجاد هماهنگي بين بخشي و درون بخشي در جهت ارائه خدمات
- انتقال اخبار و اطلاعات بصورت مستمر به مراجع بالاتر
- كنترلدقيق آمار معلولان در مناطق امن واقداماتمناسبجهتشناساييبموقعمعلوليندر منطقه
پس از بازگشت آرامش و عادي شدن نسبي اوضاع
- ارزيابي كلي خدمات ارائه شده به معلولان براساس اطلاعات قبلي
- بازسازي و آماده نمودن روند ارائه خدمات توانبخشي به سطح قبل از بحران
- جمعآوري اطلاعات لازم در خصوص تعداد معلولان (كساني كه قبل از وقوع معلول بودهاند و افرادي كه پس از وقوع حادثه دچار معلوليت و ناتواني شدهاند)
- تيم تخصصي
اعضاي اين تيم در حقيقت از اصليترين رده كميته اجراي عمليات محسوب ميگردند و وظيفه اساسي و مهم آنها مرتبط با ارزيابي تخصصي و تشخيص نيازهاي توانبخشي افراد آسيب ديده است. اهتمام و كوشش اين گروه در راستاي ارائه خدمات سريع و بموقع ارجاع افراد آسيب ديده به مراكز درماني تخصصي ميتواند نقش اساسي در زمينه پيشگيري از وقوع معلوليت و ناتواني را در افراد آسيبديده ايفا نمايد.
بديهي است آشنا بودن با وضعيت منطقه و خصوصيات اجتماعي آن و همچنين داشتن تجربه و تخصص لازم از عوامل اساسي و مهم در پيشبرد اهداف اين تيم ميباشد.
+ نوشته شده در ساعت توسط احسان خوشخرام
|