آموزش فيزيك و راهكارهاي تحقق آن
هدفهاي رفتاري آموزش فيزيك و راهكارهاي تحقق آن
فرخنده غلامحسينپور
سازمان آموزش وپرورش استان اصفهان
چكيده
به گفتهي غرب، ايران امروز، ايران هستهايي است. پس ايران فردا بايد پرچمدار تكنولوژي باشد و اين امر شدني است. در صورتي كه بخواهيم فردا، متخصصين خلاق داشته باشيم، بايد امروز در شكوفا ساختن استعدادها گام برداريم همة ما ميدانيم سيستم آموزشي كشورمان، خلاقيتها را كور ميكند و محصليني كه در فكر نوآوري هستند، بازيگوش تلقي ميگردند. در حقيقت محصلين خلاق، در پي علايق خود بوده و با گرفتن نمرات كم در دروس، مورد ملامت دبيران و اولياي امر واقع ميشوند. گويي در سيستم آموزشي ما، حركت به سمت خلاقيت يعني دوري از درس و حركت در جهت درس، دست كشيدن از علايق است. و اين تناقضي است كه بايد رفع بشود زيرا «در آفرينش خداوند، تناقضي نمييابيد.»
واژگان كليدي: آموزش سنتي، دقت و تمركز، فنون معلمي، جمع برداري، فشار هوا، نيروي چسبندگي.
1. مقدمه
1. 1. آموزش فيزيك در ايران، طي يك قرن گذشته
براي يك بازهي زماني طولاني، كتب فيزيك دبيرستان، ناگويا، انتزاعي و با ترجمههاي ناهمگن نگارش شده بود. دبيران فيزيك به شيوة سخنراني اين كتب را آموزش ميدادند درگير شدن دانشآموزان با مطالب، بسيار ناچيز بود. دانشآموزي را زرنگ ميدانستند كه به ضرب خواندن زياد (به اصطلاح خرخواني) حفظ كردن و تكرار مستمر، مطالب را در ذهن خود جاي ميداد. او دانشي را در مغز خستة خود انبار ميكرد كه درك درستي از آن نداشت.
خوشبختانه چند سالي است كه متن و ويرايش كتب فيزيك دبيرستان به لطف خدا و اهل فن، كاربرديتر و مفهوميتر گرديده است. ولي به نظر ميرسد كه براي درگير ساختن محصلين با مفاهيم و آزمايشات مرتبط، هنوز كارهاي زيادي باقي مانده است. با شيوههاي بسيار ساده و روان كه از همياري خودِ محصلين، سرچشمه ميگيرد ميتوان فيزيك را عميق (با تمام سطوح يادگيري) به آنها آموزش داد و محصلين هم به هنگام يادگيري، احساس خوشايند و راحتي داشته باشند. در اين رويكرد عملي، از همياري محصلين در به دست آوردن درك درستي از جزئيات و از همكاري آنها با دبير در مواقع معين، به خوبي بهرهجويي ميشود. در ضمن برخلاف انتظار همگان، محصلين نيازي به پيشخواني درس نخواهند داشت. زيرا روخواني آنها از متن كتاب، اغلب موجب آشفتگي ذهنشان ميشود كه علاوه بر استرس و فشار روحي، جذابيت و گيرايي مطالب را در كلاس كاهش ميدهد. در صورتي كه پس از گرفتن درس، وقتي به سراغ كتاب خود ميروند با پيشزمينهاي كه در كلاس پيدا كردهاند از همخواني بين متن و يافتههاي خود احساس لذت و امنيت خاطر ميكنند.
1. 2. اهداف آموزش فيزيك
1ـ محصل بياموزد تا بتواند با پديدههاي سادة فيزيكي پيرامون خود تا حد معيني آشنا شود. و درك درستي از علت وقوع آن داشته باشد. 2ـ محصل بياموزد تا بتواند با دقت و هوشياري، پديدهها را مشاهده نمايد. 3ـ محصل بياموزد تا بتواند با جرأت و بيباكي، آزمايش طراحي كند و آن را انجام دهد و سؤال نمايد. 4ـ محصل بياموزد تا بتواند با حوصله و تلاش وارد عالم تفكر و گفتوگو و تجزيه و تحليل شود. 5ـمحصل بياموزد تا بتواند پس از به دست آوردن اطلاعات، آنها را به هم ربط دهد و نتيجهگيري معقول كند. 6ـمحصل بياموزد تا بتواند روحية جستجوگر علمي داشته باشد، تحقيق و پژوهش نمايد بداند جهت پژوهش به كجا رجوع كند 7ـ محصل بياموزد تا بتواند روحية همكاري و همياري با ديگران داشته باشد و به طور فردي و يا گروهـي، يك مورد علمي را تا حد معيني دنبال كند. 8ـ محصل بياموزد تا بتواند پاسخگوي امتحان (با رعايت همة سطوح يادگيري) باشد و آن را امتحان سخت و ظالمانه و غيره نداند.
2. رهيافتهاي عملي براي آموزش فيزيك
لازم به ذكر است كه هدف مقاله نقد و بررسي كتب فيزيك نيست و قصد، ارائة راهكارهايي عملي به منظور تبيين روش آموزش فيزيك و دست يافتن به اهداف ذكر شده در فوق ميباشد. از اينرو با در نظر گرفتن بعضي از سرفصلهاي فيزيك 2، رهنمودهايي قابل اجراء و انجام شدني، در كنار چند نمونه مثال، توضيح داده ميشود.
2. 1. دقت در مشاهده، تمركز در موقع انجام آزمايش و واقعي نوشتن رويداد را به محصلين ياد دهيد.
الفـ آزمايشات با ابزار ساده انجام گيرد. بـ اندازهگيريهاي موردنياز دقيق باشد.آزمايشات عقايد نظري ما را به تجربه ميگذارند و هنگامي كه نتايج متفاوت به دست ميدهند، نظريهها و كشفيات جديدي حاصل ميشود همين دقتهاي متفاوت در اندازهگيري، سبب گشته تا در زمان تكرار آزمايشات، گاز آرگون، الكترون يا ايزوتوپ دوتريوم كشف شود.
پـ نقش عقل سليم و در نظر گرفتن خطاهاي شخصي، بازنگري در آزمايشات، لازمههاي كار محسوب ميشود.
نمونه اول: دو كتري با سطح مقطع هماندازه و كاملاً شبيه به هم، با اين تفاوت كه ارتفاع يكي بيشتر از ديگري باشد را به محصلين خود نشان دهيد و سؤال كنيد: كدام آب بيشتري را در خود جاي ميدهد؟
نمونه دوم: دو ليوان با اندازههاي متفاوت در اختيار داريم حجم داخلي آنها را با يكديگر مقايسه نماييد؟
نمونه سوم: دماسنج موقع اندازهگيري دما، بايد در آفتاب باشد يا سايه چرا؟
2 .2. دبيران همگي بايد به فنون كلاسداري و رمزوراز آن آگاه باشند.
يك دبير موفق در كلاس، داراي حوصلة زياد بوده و در رسيدن به هدف خود، ضمن برنامهريزي و رعايت آن، گذرا بودن زمان را لحاظ ميكند. و هوشيارانه مانع اتلاف وقت شده و بدون انحراف از موضوع تدريس، آن را چنان دنبال ميكند تا به نتيجة مطلوب برسد. قيافه گرفتنهاي متفكرانه و آرام، حركات سريع و مشتاقانه دبير در جهت حصول به برپايي يك آزمايش ابتكاري و خلاق، ميتواند شور و نشاط لازم را در محصلين القاء نمايد. تظاهر به جهالت، شرح مثالهاي تناقضنما، بيان معماهاي ساده تا پيچيده، همگي ابزارهايي هستند تا حاضرين را با مطلب موردنظر شديداً درگير نمايد و آنها را به تكاپو و مشورت و تفكر وادارد.
نمونه اول:در تفهيم خاصيت جمع برداري (صفحات 16 الي 24)
ده مورچة هماندازه، كرم مردهاي را مطابق شكل ميبرند، فكر ميكنيد كرم به كدام طرف كشيده ميشود؟
ـ اگر تمام مورچهها در يك جهت كرم را حمل كنند، سوي حركت كرم را تعيين كنيد؟
ـ اگر دو مورچه با زاوية قائمه كرم را حمل كنند سوي حركت كرم چگونه خواهد شد؟
نمونه دوم:در تفهيم وجود فشار هوا
مايعي (آب) در اختيار دارم كه حرفشنوي دارد و هر وقت بگويم، از قوطي خارج ميشود يا باز ميايستد.
نمونه سوم: در تفهيم نيروي چسبندگي و بيان ويژگيهاي مايعات (با حضور يا عدمحضور نيروي گرانش)
ـ شكل مايع در اين ظرف چگونه است؟
ـ آيا كسي ميتواند بگويد كه شكل طبيعي مايعات چگونه است؟
ـ چه موقع ميتوان شكل طبيعي را ديد؟ آزمايشي طراحي و انجام دهيد كه اين كار شدني باشد؟
نمونه چهارم:در تفهيم اينرسي
دبير ميتواند قبل از شروع كلاس، با يكي از محصلين ضعيف، تباني نموده و آزمايش موردنظر و مفهوم اينرسي را به او ياد دهد. سپس اين محصل در آزمايشگاه و در حضور ديگران، ليوان پر از آب را روي قوطي كبريت قرار دهد و با ضربة بسيار سريعِ يك خطكش، كبريت را مورد هدف قرار داده و بدون آنكه ليوان بيفتد از زير ليوان آن را رد ميكند و از دوستان خود ميخواهد كه پديدة مشاهده شده را به درستي توجيه كنند.
2. 3.در شروع هر تدريس، فيزيك را به عنوان سرگرمي و كار تفريحي در كلاس مطرح كنيد و حتيالامكان بدون آزمايش به سراغ تعريفها و توضيح مفاهيم نرويد.
همة ما بارها تجربه كردهايم كه هر گاه مطلبي را به صورت تفريح و بازي در كلاس مطرح سازيم با استقبال شورانگيزي از طرف محصلين مواجه خواهيم شد. از اين رو برپايي يك آزمايش ساده، نشان دادن وسيلهاي سؤالبرانگيز، شرح يك ماجراي واقعي ولي كوتاه يا حتي بيان يك داستان تخيلي ـ علمي، ميتواند شروع شورانگيزي براي به فعاليت وا داشتن فراگيران، در جهت موردنظر باشد.
نمونه اول: دبير بايد چند وسيلة اندازهگيري مانند ترازوي شاهيندار، كوليس، ريزسنج، مترنواري، استوانه مدرج، زمانسنج ديجيتالي، را آماده نمايد و همانند هنرپيشهاي توانمند، چنين عمل نمايد:
(مرحلة اول) من نميدانم با اين وسايل چگونه ميتوان 1ـ حجم دهگرم آب 2ـ مسافت طي شده از درِ كلاس تا پاي تابلوِسبز 3ـ مدت زمان نوسان يك آونگ را اندازهگيري نمود؟
(مرحلة دوم) از گزارش خود يادداشت برداريد (براي نوشتن گزارش يك آزمايش به چه نكاتي بايد توجه كرد؟) و دقتِ وسيلة اندازهگيري خود را برآورد كنيد.
(مرحلة سوم) اگر ترازوي شاهيندار، داراي خطاي اندازهگيري باشد چه كار ميكنيد تا دهگرم آب را به طور دقيق اندازهگيري نمايد؟
(مرحله چهارم) چگونه ميتوانيد 1ـ ضخامت يك كاغذ 2ـ فاصلة بين دو گوشة متقابل كلاس 3ـ حجم يك گيرة لباس را اندازهگيري نمائيد؟
لازم و قابل اجرا اين است كه الفـ مراحل فوق از آسان به سخت طي شود. بـ تمام مراحل با حوصله (از طرف دبير و محصلين) انجام گردد. پـ دبير همچون فراگير نخودي، بين گروههاي آزمايش كننده رفتوآمد نموده و با شيطنتهاي خود و به طور غيرمستقيم (اشاره، كنايه، رمز، و …) راهنماييهاي به موقع و مفيد كند. تـ پس از اتمام آزمايش فرصت دهد تا خود محصلين (ضعيف و قوي) نتيجهگيريهاي لازم را به عمل آورند.
(مرحله پنجم) يكي از راههاي ايجاد انگيزه جهت انجام فعاليتهاي خارج از كلاس، استفاده از وسايلي است كه براي محصلين كاملاً ناشناخته و سؤالبرانگيز است (مانند كوليس و ريزسنج) دبير با نوشتن نام آن وسايل روي تابلو، از محصلين ميخواهد تا در جلسة آينده نحوة كار با آنها را به طور عملي ارائه نمايد. (كار تحقيقي) فعاليتهايي كه همة محصلين كلاس، مكلف به انجام آن در خارج از كلاس ميباشند چيست؟
آموزش فيزيك در قالب آزمايشها (حتيالامكان متفاوت با كتاب) ميتواند گيرايي و قابل فهم بودن مطالب كتاب را در خانه براي محصل به همراه داشته باشد. بازخورد تدريس در كلاس، امري واجب و قابل رسيدگي است.
نمونه دوم:در تفهيم نيروهاي گرانشي و اصطكاك (با شرح يك ماجراي واقعي)
در سال 1970 يك فضانورد آمريكايي به نام ديويد اسكات از ارتفاع معيني، نسبت به سطح كرة ماه، يك چكش فلزي و يك پر را با هم رها كرد و مردم كرة زمين به كمك تلويزيونهاي خود ديدند كه چكش و پر، سقوط نموده و با هم به سطح كرة ماه رسيدند. (استفاده از روش پرسش و پاسخي براي نيل به هدف، الزامي به نظر ميرسد).
نمونه سوم:تفهيم عميقتر نيروي گرانش (با بيان يك داستان تخيلي)
فرض كنيد بتوانيد يك چاه عميق در كرة زمين احداث كنيد به طوري كه دو دهانه در امتداد هم پيدا كند.
حال اگر فردي در آن بيفتد، چه اتفاقي براي او رخ ميدهد؟
ـ آيا وزن فرد تغيير ميكند يا ثابت ميماند؟
2. 4. معلومات تخصصي و اطلاعات عمومي دبيران فيزيك بايد به روز و پويا باشد.
واضح است كه كسب علم و دانش و مهارت، براي هر فردي محدودة مشخصي دارد ولي نكتة مهم اين است كه به اين محدوده، لحظهبهلحظه وسعت بخشيد دبيري در كلاسها موفقتر ميباشد كه از كسب علم و فضيلت لحظهاي غافل نماند. «پرسيدن و كنجكاوي، ويژگي خاص بشر است.» به اين واقعيت محصلين نيز دست يافتهاند كه بعضي از دبيران با گذشت زمان، دايرة معلومات و اطلاعاتشان روزبهروز كوچكتر و جمعوجورتر شده است. يك الي دو ساعت مطالعة روزانه در كتابخانه، آرشيو مراكز تحقيقاتي قابل دسترس، سايتهاي علمي، اينترنت، مشاركت در كلاسهاي ضمن خدمت، انجام مباحثههاي علمي و تخصصي با همكاران و غيره توان كاري را در حد زيادي بالا ميبرد و كرامت و عزت مقام معلمي را محفوظ ميدارد. محصلين در موقع مشورت با يكديگر، گاهي نياز به مرجع علمي و يك منبع معتبر دارند تا با رجوع به آن، اطلاعات لازم را بگيرند و جمعبندي نمايند. چه كسي از معلم به آنها نزديكتر و قابل دسترستر است؟ محصلين ما چه كسي را قابل اعتمادتر و فاضلتر از معلم ميشناسند؟
2. 5. به محصلين بياموزيد كه از طرح آزمايش و انجام آن در كنار خطرات و ضررهاي احتمالي، ترس و وحشت نداشته باشند. با استقبال از طراحي آزمايشهاي ابتكاري محصلين (در قالب واقعي يا تخيلي ولي منطقي) ميتوانيد انگيزة فعاليت كردن را در آنها زنده يا تقويت كنيد. واهمه از آزمايش كردن را در تكتك آنها نابود سازيد و در نهايت، فيزيك را با شور و گرمي خاصي به محصلين آموزش دهيد.
نمونه اول:در تفهيم نيروي اصطكاك و نقش آن در طبيعت
دبير با نوشتن چنين جملاتي روي تابلو، كار تدريس خود را ميتواند آغاز نمايد: اصطكاك سبب راه رفتن، نشستن، كار كردن، نگه داشتن اجسام در دست، داغ شدن دستها بعد از مالش به يكديگر، گره زدن، دکمه دوختن، ناهموار شدن سطح زمين، قطع شدن صدا در محيط، توقف اتومبيل پس از ترمز كردن و … ميشود. سپس سؤالات زير را مطرح سازد: 1ـ نقش مفيد يا مضر بودن اصطكاك را در هر مورد بررسي كنيد. 2ـ جهت تأييد يا رد هر مورد فوق، نمايش و يا آزمايشي ساده ارائه كنيد. 3ـ اصطكاك چه نوع كميت فيزيكي است؟ براي آن تعريفي بيابيد.
نمونه دوم: چه كسي ميتواند به كمك اين وسايل ساده، درستي اصل پاسكال را تأييد كند؟ (وسايل: يك بطري، چوبپنبة هماندازة درِ بطري، لگن يا ظرف بزرگ پر از آب و چكش)
2. 6. حس چرا و به چه علت، چگونه و ميخواهم بدانم را در محصلين، زنده يا بيدار كنيد.
گاهي كنجكاوي محصلين و سوق آنها به پژوهشهاي علمي و عملي، خلاقيت آنها را بارز كرده و بستري مناسب براي رشدونموشان فراهم ميكند، به طوري كه علاقه و نشاط را در رفتارشان ظاهر ميسازد. از اين رو محصلين را تشويق به نيكو سؤال كردن و خوب گوش دادن نماييد. آنها را به هيچ عنوان سركوب نسازيد. و به سوي ساختن وسايل آزمايشگاهي سوق دهيد تا بالنده و توانمند شوند. همواره اين احتمال را (حتي يك درصد) بدهيد كه ممكن است با ترغيبهاي به جاي شما، محصلي كماستعداد، بيتفاوت و بدون انگيزه، بتواند راه خود را پيدا كند.
نمونه: با بيان مثالي تناقضنما، دبير، آموزش را به سطح بالايي از يادگيري (تجزيه و تحليل) ميرساند.
دو جسم كه هر كدام kg 60 جرم دارند در فاصلة m2 از يكديگر روي سطح بدون اصطكاك قرار دارند. در يك ساعت اول cm3 به سمت همديگر حركت ميكنند و در ساعت دوم cm9 و … به طوري كه در مدت 5 ساعت به همديگر ميرسند. _ چرا در طبيعت اطراف ما، چنين اتفاقي نميافتد؟ گزارش فوق را چگونه توجيه ميكنيد؟
2. 7. به محصلين ياد بدهيد تا با استدلال درست و منطق قوي با هم گفتوگو كنند.
آنها با كسب مهارت رياضي در حد لازم، قادر خواهند بود مفاهيم و نتيجهگيريهاي خود را با جملاتي دقيق و منطقي بيان كنند.
نمونه: چهطور ميتوان آب را درون قابلمة كاغذي به جوش آورد؟
3. پيشنهادات
1ـ كلاس و آزمايشگاه فيزيك يكي باشد. 2ـ كلاس به صورت ميزگرد تشكيل شود. 3ـ زمان تدريس متناسب با تحقق اهداف آموزش باشد. 4ـ نگارش كتاب جذابتر و زيباتر از اين ميتواند باشد. 5ـ ارزشيابيهاي مستمر و پاياني بايد پژوهشمحور باشد نه دانشمحور. _ بازبيني اوراق امتحاني محصلين، اسناد معتبري است كه همگي نشان ميدهد تا كنون دبيران در پي ارزشيابي محفوظات و ابتداييترين سطح يادگيري محصلين خود ميباشند. در واقع به دنبال تدريسهاي كاذب و غيرحقيقي، دبيران ناگريز از برگزاري سطح پايين ارزشيابي هستند. 6ـ برگزاري كنفرانسها، جشنوارههاي تدريس، مسابقات و … الفـ به منظور دريافت پيشنهادات همكاران مجرب و نيز محصلين از سراسر كشور در رابطه با شيوههاي متفاوت آموزش، نقدوبررسي كتب، پوسترهاي واقعي و رنگي، و … بـ مجلد نمودن پيشنهادات مفيد و ارسال آن به كتابخانههاي مدارس سراسر كشور. 7ـ تشكيل كميتة تحقيق و برنامهريزي (تخصصي). 4. علت تشكيل
الفـ تحقيق و پژوهش 1ـ پيرامون نقدوبررسي و جمعبندي نظرات همكاران و محصلين سراسر كشور. 2ـ جمعآوري مطالب علمي سراسر جهان و انتقال آنها به همكاران. 3ـ تحقيق و پژوهش به منظور تأليف و تغيير در كتب درسي. 4ـ تعيين ويژگيهاي تعريف شده براي شيوة ارزشيابي و نحوة برگزاري آن. بـ برنامهريزيهاي كلان و خُرد به منظور رسيدن به يك سيستم آموزشي سالم و پويا. 8ـ تشكيل كميتة اجرايي (تخصصي).
5. علت تشكيل
الفـ ارسال دستورالعملهاي تعيين شدة كميتة تحقيق و برنامهريزي به سراسر كشور. بـ نظارت بر دستورالعملهاي ارسالي توسط بازرسان از فعاليت كادر اداري و آموزشي مناطق و ارزشيابي از فعاليت آنها. 9ـ تغيير سيستم آموزشي فعلي به سيستم آموزشي سالم و پويا. اين تغيير نياز به برنامهريزي كلان و صرف وقت زيادي دارد اما در آن چشمانداز دوردست، نبايد از اجراي برنامههاي كوتاهمدت غافل ماند. اكنون كارآمدترين برنامه، پرداختن به ايجاد تغييرات اساسي در شيوة ارزشيابي از فعاليت محصلين و دبيران است. روند انجام كار بر عهدة دو كميتة فوق است. در راستاي فعاليت اين دو كميته، دبيران تغيير رويه داده و طبق معمول آن گونه عمل ميكنند كه سازمان از آنها ميخواهد، به طوري كه در عرض زمان كوتاهي، تحولات چشمگيري به طور خودجوش در روند كار آنها مشاهده ميگردد. حتي آموزشگاههاي خصوصي، شركتهاي خدماتكامپيوتري (نرمافزارهاي درسي و …) كلاسهاي كنكور و … همه و همه دستخوش تغيير و تحولي در جهت مطلوب ميشود. براي نمونه، كميتة تحقيق و برنامهريزي ميتواند ويژگيهاي شيوة ارزشيابي سالم و پويا را اينگونه تعيين كند. ـ پرسشهاي مستمر و سؤالات پاياني با توجه به تمام سطوح يادگيري طرح شود. ـ سهم نمرة ارزشيابي عملي (آزمايش) 60% و سهم ارزشيابي كتبي 40% و سهم ارزشيابي پرسشهاي مستمر 100% منظور گردد. - موارد ديگر
6. نتيجهگيري
با تغيير در سيستم ارزشيابي، دست آوردهاي ارزشمندي حاصل خواهد شد. 1ـ آموزش فيزيك به شيوهاي سهل و شيرين. 2ـ بدست آوردن معياري مناسب و حقيقي براي ارزشيابي همكاران آموزشي به كمك فرمهايي كه ناظرين و بازرسين در مدارس تكميل خواهند نمود. 3ـ حذف كنكور سراسري. امروزه يكي از معضلات بزرگ جوانان، وجود سنجش سراسري است. وقتي روند آموزش در مدارس صحيح انجام شود و محصلين به هدفهاي رفتاري مناسب دست پيدا كنند. وفتي شيوة ارزشيابي محصلين و دبيران در مدارس صحيح انجام شود و محصلين و دبيران، عادلانه و منصفانه به حق خود برسند، در آن صورت سازمان سنجش آموزش كشور نيازي به به سنجش مجدد نخواهد داشت.
خلاصه آنكه امروز در سيستم آموزشي ما، هدف انبار كردن دانش در مغز دانشآموزان است و تحقيق و پژوهش از كارهاي بيهوده محسوب ميشود و در تدريس و بازخورد آن، ارزشيابي سالم و پويا پشيزي ارزش ندارد. به قول جلالآلاحمد كه وقتي وارد دهكدهيٍ اورازان شد، وضعيت آنجا را چنين توصيف كرد: «در اينجا مردم فقط از خر در كار مزرعه استفاده ميكنند و اسب از تفننهاي بسيار بيمورد است».
7. مراجع
1. انيشتن، كارللوپز، چگونه فيزيك را درك كنيم؟ تهران، علوم دانشگاهي، 1372.
2. بولمان، سرگرميهاي فيزيك، تهران، پژوهش 1366.
3. پرلمان، دروويچ، فيزيك براي سرگرمي، تهران، نيلوفر
4. شكراني تقي، عجايب علوم، تهران، عطايي، 1362.
5. دانكنتام، ماجراهايي با فيزيك، تهران ماد، 1370.
6. محموديان محمدباقر، آزمايشهاي فيزيك، تهران، دانشگاه تهران 1334.
7. نوروزيان يونس، بياييد آزمايشگاه بسازيد و بيجا، 1361.
8. اسكوايرز، ج ل، فيزيك عملي، تهران، مركز نشر دانشگاهي 1370.
9. دانكنتام، موفقيت در فيزيك، تهران، نشر مركز كتاب ماد، 1373.
10. شيفر، امام، نقش رياضيات در علوم، تهران، مركز نشر دانشگاهي، 1374.
11. قرآن يونسمحمود، آزمايشهاي فيزيك، تهران، فاطمي، 1374.
12. وانلكيو، جانيسپرت، 101 آزمايش لذتبخش فيزيك، تهران، وزارت آموزشوپرورش، سازمان پژوهش برنامهريزي، انتشارات مدرسه، 1374.
13. لرمان، رابرتآل، فيزيك به روش ساده، تهران بيجا، 1377.
14. وارنپيتر، فيزيك زنده، تهران، سازمان آموزشوپرورش، سازمان پژوهش و برنامهريزي، انتشارات مدرسه، 1374.
15. داويليان، هاراطون، روانسنجي در آموزش، تهران، رشد، 1381.
16. قلمسياه ابوالقاسم، پيغامي محمدعلي، فيزيك سال چهارم متوسطة علومتجربي، كد 288، آموزشوپرورش، 1361.
17. چرنياك، يوري، صد معماي جالب فيزيك، تهران، انتشارات مدرسه، 1381.
فرخنده غلامحسينپور
سازمان آموزش وپرورش استان اصفهان
چكيده
به گفتهي غرب، ايران امروز، ايران هستهايي است. پس ايران فردا بايد پرچمدار تكنولوژي باشد و اين امر شدني است. در صورتي كه بخواهيم فردا، متخصصين خلاق داشته باشيم، بايد امروز در شكوفا ساختن استعدادها گام برداريم همة ما ميدانيم سيستم آموزشي كشورمان، خلاقيتها را كور ميكند و محصليني كه در فكر نوآوري هستند، بازيگوش تلقي ميگردند. در حقيقت محصلين خلاق، در پي علايق خود بوده و با گرفتن نمرات كم در دروس، مورد ملامت دبيران و اولياي امر واقع ميشوند. گويي در سيستم آموزشي ما، حركت به سمت خلاقيت يعني دوري از درس و حركت در جهت درس، دست كشيدن از علايق است. و اين تناقضي است كه بايد رفع بشود زيرا «در آفرينش خداوند، تناقضي نمييابيد.»
واژگان كليدي: آموزش سنتي، دقت و تمركز، فنون معلمي، جمع برداري، فشار هوا، نيروي چسبندگي.
1. مقدمه
1. 1. آموزش فيزيك در ايران، طي يك قرن گذشته
براي يك بازهي زماني طولاني، كتب فيزيك دبيرستان، ناگويا، انتزاعي و با ترجمههاي ناهمگن نگارش شده بود. دبيران فيزيك به شيوة سخنراني اين كتب را آموزش ميدادند درگير شدن دانشآموزان با مطالب، بسيار ناچيز بود. دانشآموزي را زرنگ ميدانستند كه به ضرب خواندن زياد (به اصطلاح خرخواني) حفظ كردن و تكرار مستمر، مطالب را در ذهن خود جاي ميداد. او دانشي را در مغز خستة خود انبار ميكرد كه درك درستي از آن نداشت.
خوشبختانه چند سالي است كه متن و ويرايش كتب فيزيك دبيرستان به لطف خدا و اهل فن، كاربرديتر و مفهوميتر گرديده است. ولي به نظر ميرسد كه براي درگير ساختن محصلين با مفاهيم و آزمايشات مرتبط، هنوز كارهاي زيادي باقي مانده است. با شيوههاي بسيار ساده و روان كه از همياري خودِ محصلين، سرچشمه ميگيرد ميتوان فيزيك را عميق (با تمام سطوح يادگيري) به آنها آموزش داد و محصلين هم به هنگام يادگيري، احساس خوشايند و راحتي داشته باشند. در اين رويكرد عملي، از همياري محصلين در به دست آوردن درك درستي از جزئيات و از همكاري آنها با دبير در مواقع معين، به خوبي بهرهجويي ميشود. در ضمن برخلاف انتظار همگان، محصلين نيازي به پيشخواني درس نخواهند داشت. زيرا روخواني آنها از متن كتاب، اغلب موجب آشفتگي ذهنشان ميشود كه علاوه بر استرس و فشار روحي، جذابيت و گيرايي مطالب را در كلاس كاهش ميدهد. در صورتي كه پس از گرفتن درس، وقتي به سراغ كتاب خود ميروند با پيشزمينهاي كه در كلاس پيدا كردهاند از همخواني بين متن و يافتههاي خود احساس لذت و امنيت خاطر ميكنند.
1. 2. اهداف آموزش فيزيك
1ـ محصل بياموزد تا بتواند با پديدههاي سادة فيزيكي پيرامون خود تا حد معيني آشنا شود. و درك درستي از علت وقوع آن داشته باشد. 2ـ محصل بياموزد تا بتواند با دقت و هوشياري، پديدهها را مشاهده نمايد. 3ـ محصل بياموزد تا بتواند با جرأت و بيباكي، آزمايش طراحي كند و آن را انجام دهد و سؤال نمايد. 4ـ محصل بياموزد تا بتواند با حوصله و تلاش وارد عالم تفكر و گفتوگو و تجزيه و تحليل شود. 5ـمحصل بياموزد تا بتواند پس از به دست آوردن اطلاعات، آنها را به هم ربط دهد و نتيجهگيري معقول كند. 6ـمحصل بياموزد تا بتواند روحية جستجوگر علمي داشته باشد، تحقيق و پژوهش نمايد بداند جهت پژوهش به كجا رجوع كند 7ـ محصل بياموزد تا بتواند روحية همكاري و همياري با ديگران داشته باشد و به طور فردي و يا گروهـي، يك مورد علمي را تا حد معيني دنبال كند. 8ـ محصل بياموزد تا بتواند پاسخگوي امتحان (با رعايت همة سطوح يادگيري) باشد و آن را امتحان سخت و ظالمانه و غيره نداند.
2. رهيافتهاي عملي براي آموزش فيزيك
لازم به ذكر است كه هدف مقاله نقد و بررسي كتب فيزيك نيست و قصد، ارائة راهكارهايي عملي به منظور تبيين روش آموزش فيزيك و دست يافتن به اهداف ذكر شده در فوق ميباشد. از اينرو با در نظر گرفتن بعضي از سرفصلهاي فيزيك 2، رهنمودهايي قابل اجراء و انجام شدني، در كنار چند نمونه مثال، توضيح داده ميشود.
2. 1. دقت در مشاهده، تمركز در موقع انجام آزمايش و واقعي نوشتن رويداد را به محصلين ياد دهيد.
الفـ آزمايشات با ابزار ساده انجام گيرد. بـ اندازهگيريهاي موردنياز دقيق باشد.آزمايشات عقايد نظري ما را به تجربه ميگذارند و هنگامي كه نتايج متفاوت به دست ميدهند، نظريهها و كشفيات جديدي حاصل ميشود همين دقتهاي متفاوت در اندازهگيري، سبب گشته تا در زمان تكرار آزمايشات، گاز آرگون، الكترون يا ايزوتوپ دوتريوم كشف شود.
پـ نقش عقل سليم و در نظر گرفتن خطاهاي شخصي، بازنگري در آزمايشات، لازمههاي كار محسوب ميشود.
نمونه اول: دو كتري با سطح مقطع هماندازه و كاملاً شبيه به هم، با اين تفاوت كه ارتفاع يكي بيشتر از ديگري باشد را به محصلين خود نشان دهيد و سؤال كنيد: كدام آب بيشتري را در خود جاي ميدهد؟
نمونه دوم: دو ليوان با اندازههاي متفاوت در اختيار داريم حجم داخلي آنها را با يكديگر مقايسه نماييد؟
نمونه سوم: دماسنج موقع اندازهگيري دما، بايد در آفتاب باشد يا سايه چرا؟
2 .2. دبيران همگي بايد به فنون كلاسداري و رمزوراز آن آگاه باشند.
يك دبير موفق در كلاس، داراي حوصلة زياد بوده و در رسيدن به هدف خود، ضمن برنامهريزي و رعايت آن، گذرا بودن زمان را لحاظ ميكند. و هوشيارانه مانع اتلاف وقت شده و بدون انحراف از موضوع تدريس، آن را چنان دنبال ميكند تا به نتيجة مطلوب برسد. قيافه گرفتنهاي متفكرانه و آرام، حركات سريع و مشتاقانه دبير در جهت حصول به برپايي يك آزمايش ابتكاري و خلاق، ميتواند شور و نشاط لازم را در محصلين القاء نمايد. تظاهر به جهالت، شرح مثالهاي تناقضنما، بيان معماهاي ساده تا پيچيده، همگي ابزارهايي هستند تا حاضرين را با مطلب موردنظر شديداً درگير نمايد و آنها را به تكاپو و مشورت و تفكر وادارد.
نمونه اول:در تفهيم خاصيت جمع برداري (صفحات 16 الي 24)
ده مورچة هماندازه، كرم مردهاي را مطابق شكل ميبرند، فكر ميكنيد كرم به كدام طرف كشيده ميشود؟
ـ اگر تمام مورچهها در يك جهت كرم را حمل كنند، سوي حركت كرم را تعيين كنيد؟
ـ اگر دو مورچه با زاوية قائمه كرم را حمل كنند سوي حركت كرم چگونه خواهد شد؟
نمونه دوم:در تفهيم وجود فشار هوا
مايعي (آب) در اختيار دارم كه حرفشنوي دارد و هر وقت بگويم، از قوطي خارج ميشود يا باز ميايستد.
نمونه سوم: در تفهيم نيروي چسبندگي و بيان ويژگيهاي مايعات (با حضور يا عدمحضور نيروي گرانش)
ـ شكل مايع در اين ظرف چگونه است؟
ـ آيا كسي ميتواند بگويد كه شكل طبيعي مايعات چگونه است؟
ـ چه موقع ميتوان شكل طبيعي را ديد؟ آزمايشي طراحي و انجام دهيد كه اين كار شدني باشد؟
نمونه چهارم:در تفهيم اينرسي
دبير ميتواند قبل از شروع كلاس، با يكي از محصلين ضعيف، تباني نموده و آزمايش موردنظر و مفهوم اينرسي را به او ياد دهد. سپس اين محصل در آزمايشگاه و در حضور ديگران، ليوان پر از آب را روي قوطي كبريت قرار دهد و با ضربة بسيار سريعِ يك خطكش، كبريت را مورد هدف قرار داده و بدون آنكه ليوان بيفتد از زير ليوان آن را رد ميكند و از دوستان خود ميخواهد كه پديدة مشاهده شده را به درستي توجيه كنند.
2. 3.در شروع هر تدريس، فيزيك را به عنوان سرگرمي و كار تفريحي در كلاس مطرح كنيد و حتيالامكان بدون آزمايش به سراغ تعريفها و توضيح مفاهيم نرويد.
همة ما بارها تجربه كردهايم كه هر گاه مطلبي را به صورت تفريح و بازي در كلاس مطرح سازيم با استقبال شورانگيزي از طرف محصلين مواجه خواهيم شد. از اين رو برپايي يك آزمايش ساده، نشان دادن وسيلهاي سؤالبرانگيز، شرح يك ماجراي واقعي ولي كوتاه يا حتي بيان يك داستان تخيلي ـ علمي، ميتواند شروع شورانگيزي براي به فعاليت وا داشتن فراگيران، در جهت موردنظر باشد.
نمونه اول: دبير بايد چند وسيلة اندازهگيري مانند ترازوي شاهيندار، كوليس، ريزسنج، مترنواري، استوانه مدرج، زمانسنج ديجيتالي، را آماده نمايد و همانند هنرپيشهاي توانمند، چنين عمل نمايد:
(مرحلة اول) من نميدانم با اين وسايل چگونه ميتوان 1ـ حجم دهگرم آب 2ـ مسافت طي شده از درِ كلاس تا پاي تابلوِسبز 3ـ مدت زمان نوسان يك آونگ را اندازهگيري نمود؟
(مرحلة دوم) از گزارش خود يادداشت برداريد (براي نوشتن گزارش يك آزمايش به چه نكاتي بايد توجه كرد؟) و دقتِ وسيلة اندازهگيري خود را برآورد كنيد.
(مرحلة سوم) اگر ترازوي شاهيندار، داراي خطاي اندازهگيري باشد چه كار ميكنيد تا دهگرم آب را به طور دقيق اندازهگيري نمايد؟
(مرحله چهارم) چگونه ميتوانيد 1ـ ضخامت يك كاغذ 2ـ فاصلة بين دو گوشة متقابل كلاس 3ـ حجم يك گيرة لباس را اندازهگيري نمائيد؟
لازم و قابل اجرا اين است كه الفـ مراحل فوق از آسان به سخت طي شود. بـ تمام مراحل با حوصله (از طرف دبير و محصلين) انجام گردد. پـ دبير همچون فراگير نخودي، بين گروههاي آزمايش كننده رفتوآمد نموده و با شيطنتهاي خود و به طور غيرمستقيم (اشاره، كنايه، رمز، و …) راهنماييهاي به موقع و مفيد كند. تـ پس از اتمام آزمايش فرصت دهد تا خود محصلين (ضعيف و قوي) نتيجهگيريهاي لازم را به عمل آورند.
(مرحله پنجم) يكي از راههاي ايجاد انگيزه جهت انجام فعاليتهاي خارج از كلاس، استفاده از وسايلي است كه براي محصلين كاملاً ناشناخته و سؤالبرانگيز است (مانند كوليس و ريزسنج) دبير با نوشتن نام آن وسايل روي تابلو، از محصلين ميخواهد تا در جلسة آينده نحوة كار با آنها را به طور عملي ارائه نمايد. (كار تحقيقي) فعاليتهايي كه همة محصلين كلاس، مكلف به انجام آن در خارج از كلاس ميباشند چيست؟
آموزش فيزيك در قالب آزمايشها (حتيالامكان متفاوت با كتاب) ميتواند گيرايي و قابل فهم بودن مطالب كتاب را در خانه براي محصل به همراه داشته باشد. بازخورد تدريس در كلاس، امري واجب و قابل رسيدگي است.
نمونه دوم:در تفهيم نيروهاي گرانشي و اصطكاك (با شرح يك ماجراي واقعي)
در سال 1970 يك فضانورد آمريكايي به نام ديويد اسكات از ارتفاع معيني، نسبت به سطح كرة ماه، يك چكش فلزي و يك پر را با هم رها كرد و مردم كرة زمين به كمك تلويزيونهاي خود ديدند كه چكش و پر، سقوط نموده و با هم به سطح كرة ماه رسيدند. (استفاده از روش پرسش و پاسخي براي نيل به هدف، الزامي به نظر ميرسد).
نمونه سوم:تفهيم عميقتر نيروي گرانش (با بيان يك داستان تخيلي)
فرض كنيد بتوانيد يك چاه عميق در كرة زمين احداث كنيد به طوري كه دو دهانه در امتداد هم پيدا كند.
حال اگر فردي در آن بيفتد، چه اتفاقي براي او رخ ميدهد؟
ـ آيا وزن فرد تغيير ميكند يا ثابت ميماند؟
2. 4. معلومات تخصصي و اطلاعات عمومي دبيران فيزيك بايد به روز و پويا باشد.
واضح است كه كسب علم و دانش و مهارت، براي هر فردي محدودة مشخصي دارد ولي نكتة مهم اين است كه به اين محدوده، لحظهبهلحظه وسعت بخشيد دبيري در كلاسها موفقتر ميباشد كه از كسب علم و فضيلت لحظهاي غافل نماند. «پرسيدن و كنجكاوي، ويژگي خاص بشر است.» به اين واقعيت محصلين نيز دست يافتهاند كه بعضي از دبيران با گذشت زمان، دايرة معلومات و اطلاعاتشان روزبهروز كوچكتر و جمعوجورتر شده است. يك الي دو ساعت مطالعة روزانه در كتابخانه، آرشيو مراكز تحقيقاتي قابل دسترس، سايتهاي علمي، اينترنت، مشاركت در كلاسهاي ضمن خدمت، انجام مباحثههاي علمي و تخصصي با همكاران و غيره توان كاري را در حد زيادي بالا ميبرد و كرامت و عزت مقام معلمي را محفوظ ميدارد. محصلين در موقع مشورت با يكديگر، گاهي نياز به مرجع علمي و يك منبع معتبر دارند تا با رجوع به آن، اطلاعات لازم را بگيرند و جمعبندي نمايند. چه كسي از معلم به آنها نزديكتر و قابل دسترستر است؟ محصلين ما چه كسي را قابل اعتمادتر و فاضلتر از معلم ميشناسند؟
2. 5. به محصلين بياموزيد كه از طرح آزمايش و انجام آن در كنار خطرات و ضررهاي احتمالي، ترس و وحشت نداشته باشند. با استقبال از طراحي آزمايشهاي ابتكاري محصلين (در قالب واقعي يا تخيلي ولي منطقي) ميتوانيد انگيزة فعاليت كردن را در آنها زنده يا تقويت كنيد. واهمه از آزمايش كردن را در تكتك آنها نابود سازيد و در نهايت، فيزيك را با شور و گرمي خاصي به محصلين آموزش دهيد.
نمونه اول:در تفهيم نيروي اصطكاك و نقش آن در طبيعت
دبير با نوشتن چنين جملاتي روي تابلو، كار تدريس خود را ميتواند آغاز نمايد: اصطكاك سبب راه رفتن، نشستن، كار كردن، نگه داشتن اجسام در دست، داغ شدن دستها بعد از مالش به يكديگر، گره زدن، دکمه دوختن، ناهموار شدن سطح زمين، قطع شدن صدا در محيط، توقف اتومبيل پس از ترمز كردن و … ميشود. سپس سؤالات زير را مطرح سازد: 1ـ نقش مفيد يا مضر بودن اصطكاك را در هر مورد بررسي كنيد. 2ـ جهت تأييد يا رد هر مورد فوق، نمايش و يا آزمايشي ساده ارائه كنيد. 3ـ اصطكاك چه نوع كميت فيزيكي است؟ براي آن تعريفي بيابيد.
نمونه دوم: چه كسي ميتواند به كمك اين وسايل ساده، درستي اصل پاسكال را تأييد كند؟ (وسايل: يك بطري، چوبپنبة هماندازة درِ بطري، لگن يا ظرف بزرگ پر از آب و چكش)
2. 6. حس چرا و به چه علت، چگونه و ميخواهم بدانم را در محصلين، زنده يا بيدار كنيد.
گاهي كنجكاوي محصلين و سوق آنها به پژوهشهاي علمي و عملي، خلاقيت آنها را بارز كرده و بستري مناسب براي رشدونموشان فراهم ميكند، به طوري كه علاقه و نشاط را در رفتارشان ظاهر ميسازد. از اين رو محصلين را تشويق به نيكو سؤال كردن و خوب گوش دادن نماييد. آنها را به هيچ عنوان سركوب نسازيد. و به سوي ساختن وسايل آزمايشگاهي سوق دهيد تا بالنده و توانمند شوند. همواره اين احتمال را (حتي يك درصد) بدهيد كه ممكن است با ترغيبهاي به جاي شما، محصلي كماستعداد، بيتفاوت و بدون انگيزه، بتواند راه خود را پيدا كند.
نمونه: با بيان مثالي تناقضنما، دبير، آموزش را به سطح بالايي از يادگيري (تجزيه و تحليل) ميرساند.
دو جسم كه هر كدام kg 60 جرم دارند در فاصلة m2 از يكديگر روي سطح بدون اصطكاك قرار دارند. در يك ساعت اول cm3 به سمت همديگر حركت ميكنند و در ساعت دوم cm9 و … به طوري كه در مدت 5 ساعت به همديگر ميرسند. _ چرا در طبيعت اطراف ما، چنين اتفاقي نميافتد؟ گزارش فوق را چگونه توجيه ميكنيد؟
2. 7. به محصلين ياد بدهيد تا با استدلال درست و منطق قوي با هم گفتوگو كنند.
آنها با كسب مهارت رياضي در حد لازم، قادر خواهند بود مفاهيم و نتيجهگيريهاي خود را با جملاتي دقيق و منطقي بيان كنند.
نمونه: چهطور ميتوان آب را درون قابلمة كاغذي به جوش آورد؟
3. پيشنهادات
1ـ كلاس و آزمايشگاه فيزيك يكي باشد. 2ـ كلاس به صورت ميزگرد تشكيل شود. 3ـ زمان تدريس متناسب با تحقق اهداف آموزش باشد. 4ـ نگارش كتاب جذابتر و زيباتر از اين ميتواند باشد. 5ـ ارزشيابيهاي مستمر و پاياني بايد پژوهشمحور باشد نه دانشمحور. _ بازبيني اوراق امتحاني محصلين، اسناد معتبري است كه همگي نشان ميدهد تا كنون دبيران در پي ارزشيابي محفوظات و ابتداييترين سطح يادگيري محصلين خود ميباشند. در واقع به دنبال تدريسهاي كاذب و غيرحقيقي، دبيران ناگريز از برگزاري سطح پايين ارزشيابي هستند. 6ـ برگزاري كنفرانسها، جشنوارههاي تدريس، مسابقات و … الفـ به منظور دريافت پيشنهادات همكاران مجرب و نيز محصلين از سراسر كشور در رابطه با شيوههاي متفاوت آموزش، نقدوبررسي كتب، پوسترهاي واقعي و رنگي، و … بـ مجلد نمودن پيشنهادات مفيد و ارسال آن به كتابخانههاي مدارس سراسر كشور. 7ـ تشكيل كميتة تحقيق و برنامهريزي (تخصصي). 4. علت تشكيل
الفـ تحقيق و پژوهش 1ـ پيرامون نقدوبررسي و جمعبندي نظرات همكاران و محصلين سراسر كشور. 2ـ جمعآوري مطالب علمي سراسر جهان و انتقال آنها به همكاران. 3ـ تحقيق و پژوهش به منظور تأليف و تغيير در كتب درسي. 4ـ تعيين ويژگيهاي تعريف شده براي شيوة ارزشيابي و نحوة برگزاري آن. بـ برنامهريزيهاي كلان و خُرد به منظور رسيدن به يك سيستم آموزشي سالم و پويا. 8ـ تشكيل كميتة اجرايي (تخصصي).
5. علت تشكيل
الفـ ارسال دستورالعملهاي تعيين شدة كميتة تحقيق و برنامهريزي به سراسر كشور. بـ نظارت بر دستورالعملهاي ارسالي توسط بازرسان از فعاليت كادر اداري و آموزشي مناطق و ارزشيابي از فعاليت آنها. 9ـ تغيير سيستم آموزشي فعلي به سيستم آموزشي سالم و پويا. اين تغيير نياز به برنامهريزي كلان و صرف وقت زيادي دارد اما در آن چشمانداز دوردست، نبايد از اجراي برنامههاي كوتاهمدت غافل ماند. اكنون كارآمدترين برنامه، پرداختن به ايجاد تغييرات اساسي در شيوة ارزشيابي از فعاليت محصلين و دبيران است. روند انجام كار بر عهدة دو كميتة فوق است. در راستاي فعاليت اين دو كميته، دبيران تغيير رويه داده و طبق معمول آن گونه عمل ميكنند كه سازمان از آنها ميخواهد، به طوري كه در عرض زمان كوتاهي، تحولات چشمگيري به طور خودجوش در روند كار آنها مشاهده ميگردد. حتي آموزشگاههاي خصوصي، شركتهاي خدماتكامپيوتري (نرمافزارهاي درسي و …) كلاسهاي كنكور و … همه و همه دستخوش تغيير و تحولي در جهت مطلوب ميشود. براي نمونه، كميتة تحقيق و برنامهريزي ميتواند ويژگيهاي شيوة ارزشيابي سالم و پويا را اينگونه تعيين كند. ـ پرسشهاي مستمر و سؤالات پاياني با توجه به تمام سطوح يادگيري طرح شود. ـ سهم نمرة ارزشيابي عملي (آزمايش) 60% و سهم ارزشيابي كتبي 40% و سهم ارزشيابي پرسشهاي مستمر 100% منظور گردد. - موارد ديگر
6. نتيجهگيري
با تغيير در سيستم ارزشيابي، دست آوردهاي ارزشمندي حاصل خواهد شد. 1ـ آموزش فيزيك به شيوهاي سهل و شيرين. 2ـ بدست آوردن معياري مناسب و حقيقي براي ارزشيابي همكاران آموزشي به كمك فرمهايي كه ناظرين و بازرسين در مدارس تكميل خواهند نمود. 3ـ حذف كنكور سراسري. امروزه يكي از معضلات بزرگ جوانان، وجود سنجش سراسري است. وقتي روند آموزش در مدارس صحيح انجام شود و محصلين به هدفهاي رفتاري مناسب دست پيدا كنند. وفتي شيوة ارزشيابي محصلين و دبيران در مدارس صحيح انجام شود و محصلين و دبيران، عادلانه و منصفانه به حق خود برسند، در آن صورت سازمان سنجش آموزش كشور نيازي به به سنجش مجدد نخواهد داشت.
خلاصه آنكه امروز در سيستم آموزشي ما، هدف انبار كردن دانش در مغز دانشآموزان است و تحقيق و پژوهش از كارهاي بيهوده محسوب ميشود و در تدريس و بازخورد آن، ارزشيابي سالم و پويا پشيزي ارزش ندارد. به قول جلالآلاحمد كه وقتي وارد دهكدهيٍ اورازان شد، وضعيت آنجا را چنين توصيف كرد: «در اينجا مردم فقط از خر در كار مزرعه استفاده ميكنند و اسب از تفننهاي بسيار بيمورد است».
7. مراجع
1. انيشتن، كارللوپز، چگونه فيزيك را درك كنيم؟ تهران، علوم دانشگاهي، 1372.
2. بولمان، سرگرميهاي فيزيك، تهران، پژوهش 1366.
3. پرلمان، دروويچ، فيزيك براي سرگرمي، تهران، نيلوفر
4. شكراني تقي، عجايب علوم، تهران، عطايي، 1362.
5. دانكنتام، ماجراهايي با فيزيك، تهران ماد، 1370.
6. محموديان محمدباقر، آزمايشهاي فيزيك، تهران، دانشگاه تهران 1334.
7. نوروزيان يونس، بياييد آزمايشگاه بسازيد و بيجا، 1361.
8. اسكوايرز، ج ل، فيزيك عملي، تهران، مركز نشر دانشگاهي 1370.
9. دانكنتام، موفقيت در فيزيك، تهران، نشر مركز كتاب ماد، 1373.
10. شيفر، امام، نقش رياضيات در علوم، تهران، مركز نشر دانشگاهي، 1374.
11. قرآن يونسمحمود، آزمايشهاي فيزيك، تهران، فاطمي، 1374.
12. وانلكيو، جانيسپرت، 101 آزمايش لذتبخش فيزيك، تهران، وزارت آموزشوپرورش، سازمان پژوهش برنامهريزي، انتشارات مدرسه، 1374.
13. لرمان، رابرتآل، فيزيك به روش ساده، تهران بيجا، 1377.
14. وارنپيتر، فيزيك زنده، تهران، سازمان آموزشوپرورش، سازمان پژوهش و برنامهريزي، انتشارات مدرسه، 1374.
15. داويليان، هاراطون، روانسنجي در آموزش، تهران، رشد، 1381.
16. قلمسياه ابوالقاسم، پيغامي محمدعلي، فيزيك سال چهارم متوسطة علومتجربي، كد 288، آموزشوپرورش، 1361.
17. چرنياك، يوري، صد معماي جالب فيزيك، تهران، انتشارات مدرسه، 1381.
+ نوشته شده در ساعت توسط احسان خوشخرام
|