مقايسه بودجة نانوتكنولوژي اروپا و آمريكا
بسمهتعالي
دفتر همكاريهاي فناوري
كميتة مطالعات سياست نانوتكنولوژي
مقايسه بودجة نانوتكنولوژي اروپا و آمريكا
تحليلي بر سرمايهگذاري اروپا در زمينة نانوتكنولوژي
و كليات ششمين برنامة تحقيقاتي اين اتحاديه (FP6)
تهيه شده توسط: انجمن كسب و كار نانو در اروپا
http://www.nanoeurope.org
سوم اكتبر 2002
آذر 1381
فهرست مطالب
خلاصــه 1
پيشنهادها 2
مقدمــه 5
سرمايهگذاري جهاني در نانوتكنولوژي 6
اروپا 6
ايالات متحده آمريكا 7
آسيا 7
اتحادية اروپا 8
سناريوي اول: سرمايهگذاريهاي مستقيم در نانوتكنولوژي 11
سناريوي دوم: سرمايهگذاريهاي كلي 12
سناريوي سوم: مقايسة نسبي سرمايهگذاريها 13
نتيجهگيري 15
خلاصــه
اگر چه مقايسة اولية سرمايهگذاري در زمينة نانوتكنولوژي حاكي از آن است كه ايالات متحده به مراتب بيشتر از اتحادية اروپا در اين زمينة بسيار مهم، سرمايهگذاري مينمايد؛ نگاهي دقيقتر به آمار و ارقامي كه در قالب سه سناريو بيان گرديده است نشان ميدهد كه سرمايهگذاري اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي نه تنها با سرمايهگذاري ايالات متحده قابل مقايسه است، بلكه به احتمال زياد در سال 2003 دو برابر يا فراتر از سرمايهگذاري آمريكا خواهد شد.
همچنين به دليل اينكه سرمايهگذاريهاي "پنهان" اروپا قابل مشاهده نميباشد، انتظار سود بسيار بالايي براي سرمايهگذاري اين اتحاديه ميرود. هزينههاي "پنهان" ششمين برنامة تحقيقاتي اتحادية اروپا "FP6" به صورت "اولويت موضوعي" مصرف ميگردد. اين شيوة متعادل ميتواند نتيجه و سود بيشتري در بر داشته باشد. بنابر تحليلها، سرمايهگذاريهاي انجام شده فقط توسط اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي بين 4 الي 20 درصد كل سرمايهگذاريهاي تحقيقاتي در اروپا ميباشد كه اين مقدار فراتر از بودجه پيشنهادي سال 2003 ايالات متحده در زمينة نانوتكنولوژي خواهد بود. علاوه بر اين، هزينههاي صرف شده در اروپا شامل هزينههاي زيرساختها و نيروي انساني نميباشد! در حالي كه در آمريكا چنين نيست؛ زيرا در اروپا اين هزينهها توسط دولتها و به صورت جداگانه تأمين ميگردد. بنابراين هزينههاي اعلام شده بخش اندكي از هزينههاي واقعي ميباشد. با اين حساب اگر سرمايهگذاري تمام ملل اتحادية اروپا به عنوان سرمايهگذاريهاي كلي اروپا در نانوتكنولوژي در سال 2003 منظور گردد، ممكن است حتي بيش از دو برابر سرمايهگذاري در ايالات متحده باشد. هر چند اين تحليلها بيانگر تشخيص درست اروپا از پتانسيلهاي اقتصادي طولاني مدت در زمينة نانوتكنولوژي ميباشد ولي كماكان زمينههايي وجود دارد كه بهمنظور افزايش تواناييهاي اروپا در هدايت تحقيقات در سطح جهان و تحقق اهداف اقتصادي آن، توجه زيادي را ميطلبد.
پيشنهادها
بهمنظور مطرح نمودن اروپا در رقابتهاي جهاني، بايد به زمينههايي كه در برنامة FP6 كمتر اشاره شده است، توجه گردد. اين كار هم بايد در سطح ملي و هم در سطح اروپا، هم از طريق ساختارهاي اروپايي موجود و هم از طريق سازمانهايي نظير انجمن كسب و كار نانو در اروپا (ENA)، انجام پذيرد.
تحقيق و توسعة پايه و علوم بنيادي: بنا به دلايل سياسي و اقتصادي، اتحادية اروپا قادر به هماهنگي تحقيقات تمام كشورهايش نميباشد. بنابراين ضروري است كه تمام كشورهاي اروپايي تلاش خود را در زمينه سرمايهگذاري در تحقيقات پايه و كاربردي نانوتكنولوژي به كار گيرند. كشورها به طور جداگانه سريعتر از كل اروپا ميتوانند به تغييرات علوم و موقعيتهاي اقتصادي عكسالعمل نشان داده و از اين موقعيتها به نفع خود استفاده كنند. اروپا ميتواند با پياده كردن معيارهاي محلي متناسب با شرايط محلي و تواناييها و نيازهاي بازار، نقش راهبردي خود را در اين زمينه حفظ كند.
وضعيت شغلي: شرايط موجود براي ايجاد مشاغل مربوط به نانوتكنولوژي در اروپا بسيار متنوع ميباشد. اين موضوع هم در مورد مناسبات دولت و هم در مورد سرمايهگذاريها، چه در بخش خصوصي و چه بخش عمومي صادق ميباشد.
انتقال فناوري: تنوع زياد در اروپا منجر به تقسيم فناوري در اروپا ميگردد. تحقيقات دانشگاهي عموماً از استاندارد بسيار مناسبي در تمام قاره برخوردار ميباشد ولي انتقال فناوري چنين نيست. اين امر تأثير زيادي بر روي سرمايهگذاريهاي مشترك دانشگاهي و حركتهاي آنها دارد. مسير موفقيت در زمينه انتقال فناوري در كشورهاي مختلف، متنوع ميباشد و ارائه راهحل مناسب در هر ناحيه براي دسترسي به موفقيت بسيار ضروري است.
فهم عمومي: در ميان انجمنهاي كسبوكار و عامة مردم، اين باور عمومي وجود دارد كه نانوتكنولوژي هنوز افسانه است و اين امر موجب كاهش تمايل بخش صنعت در راستاي بهرهبردن از آن ميگردد. توجه به بها و ارزش نانوتكنولوژي در اروپا نسبت به ساير نقاط جهان كمتر جلوه ميكند. اتحادية اروپا و ENA و دولتهاي مستقل ميبايست در زمينة افزايش درك انجمنهاي كسبوكار و درك عمومي از نانوتكنولوژي، بيشتر تلاش كنند.
عدم فعاليت دولتها: در حالي كه بسياري از كشورهاي اروپايي از همان اول معيارهايي را براي خود در نظر گرفتند، بسياري مخصوصاً در اروپاي شمالي، منتظر ماندند تا مسير مناسب هويدا گردد و يا اصلاً اين زمينة از بين برود. اعمال همين ديدگاه در زمينة ميكروالكترونيك و اينترنت منجر به بروز شكافهاي عميق اقتصادي بين اقتصادهاي مبتني بر فناوري و مبتني بر مالكيت و توريسم گرديده است. نانوتكنولوژي در بهبود اقتصاد به مراتب از انقلابهاي تكنولوژيك اخير، بنياديتر است و همه دولتهاي اروپايي بايد از عملكرد و كارايي نانوتكنولوژي فهم درستي داشته باشند.
آموزش: از كره گرفته تا جمهوري ايرلند، نمونههاي فراواني را در تاريخ معاصر ميتوان يافت كه با داشتن افراد تحصيل كرد. و نيروهاي نسبتاً ارزان، به سرعت تبديل به كشورهاي داراي فناوري قوي شدهاند. اقتصاد مبتني بر مالكيت و توريسم در اروپا، هزينه كارگري اندك و سطح زندگي خوبي را به دنبال داشته است. به لطف تلاشهاي اتحادية اروپا زيرساختهاي فعلي در زمينه آموزش ايجاد شده است. نكته كليدي و نهايي براي اينكه اقتصاد اين كشورها مبتني بر فناوري گردد، آموزش ميباشد. در واقع داشتن انبوهي از افراد و كارگرهاي تحصيل كرده در اروپا لازم ميباشد. براي مؤسسههاي اروپايي كه ميخواهند براي انجام طرحهاي خود، سرمايه جذب كنند، داشتن آموزش علوم طبيعي بسيار حائز اهميت ميباشد. در مورد جذب دانشجويان در موضوعات علمي نيز همين گونه است. اين مشكل در بسياري از كشورهاي اروپايي مهار شده است و ساير كشورها نيز بايد از اين روشها الگوبرداري نمايند.
ارتباطات: اصولاً تبادل اطلاعات در مجموعهاي از كشورهاي مختلف با فرهنگ و زبانهاي متفاوت، امري مشكل ميباشد. به هر حال، محققان، صاحبان شركتها و افراد معتبر ميبايست نسبت به فرصتهاي مهمي كه در اروپا براي آنها وجود دارد آگاهي داشته باشند؛ به گونهاي كه به دنبال فرصتهاي بهتر در جاهاي ديگر نباشند، هر چند در واقع چنين فرصتهايي وجود داشته باشد. تلاشهاي ENA، از جمله اين گزارش و نيز تلاشهاي اتحادية اروپا ميبايست به اين موضوع نيز بپردازد.
مقدمــه
يكي از معيارهايي كه سرمايهگذاري نانوتكنولوژي با آن محك زده ميشود، بودجه برنامة پيشگامي ملي نانوتكنولوژي (NNI) در ايالات متحده است. در يك نگاه گذرا به نظر ميرسد كه سرمايه گذاري اتحادية اروپا، مبلغ 3/1 ميليارد يورو براي مدت چهار سال، در مقايسه با بودجه NNI در سال 2003 كه 2/710 ميليون دلار (72/0 ميليارد يورو) است، اندك ميباشد. تحليلهاي ما نشان ميدهد كه اين اعداد بزرگ تمام ابعاد ماجرا را بيان نميكند و در واقع بسياري از اين ارقام گمراه كننده ميباشند و ميتوان گفت هزينهاي كه در اروپا صرف نانوتكنولوژي ميگردد از هزينة مربوط به آمريكا فراتر است.
براي هدفهايي از اين دست، بهطور معمول دو ديدگاه انتقادي مطرح ميباشد:
يكي پيچيدگي تغييرات در مكانيزمهاي سرمايهگذاري در زمينههاي اقتصادي مختلف است. با توجه به تعاريف متغيري كه از نانوتكنولوژي ارائه ميگردد، هر مقايسه عددي همواره نياز به مفروضات خاص دارد. ولي به هر حال، قطعاً مقايسه، معياري تقريبي از وضعيت كشورها ارائه مينمايد. نقد دوم آن است كه صرف هزينههاي زياد در نانوتكنولوژي، عمل بيهودهاي ميباشد، مثل اينكه هزينه بسيار زيادي را صرف تحقيقات در زمينه شيمي كرده باشيم. در سطوح كاربردي و بالاتر، نظير تحقيقات سرطان و انرژيهاي جايگزين نيز اين مقايسه مطرح ميباشد.
علت احساس نياز به ارائه چنين ارقامي براي هزينهكردن در زمينه نانوتكنولوژي، هرچند واقعي نباشند، در اين حقيقت نهفته است كه صاحبان صنايع و مشاغل و دانشگاهيان برمبناي اين گونه ارقام تصميمگيري مينمايند. چنانچه دانشگاهيان حس كنند كه سرمايهگذاري در نانوتكنولوژي، بهتر از زمينههاي ديگر است، به آن سمت متمايل ميگردند. همچنين صاحبان صنايع به سمتي گرايش دارند كه بتوانند امتيازهاي بيشتري كسب كنند و افراد ماهرتري را در اختيار بگيرند. به اين دليل تلاشهايي در راستاي با معني ساختن آمار و ارقام انجام ميگيرد.
سرمايهگذاري جهاني در نانوتكنولوژي
اروپا
جدول (1) تقسيمبندي نهايي بودجه (برحسب ميليون يورو) در كليات برنامه PF6 براي سال 2002 تا 2006 (منبع : Cordis)
بودجه نهايي كميسيون ژوئن 2002
يكپارچهسازي و تقويت
1- تمركز و يكپارچهسازي تحقيقات مشترك 13345
1-1- اولويتهاي موضوعي 11285
1-1-1- علومزيستي، ژنتيك و بيوتكنولوژي، بهداشت 2255
1-1-2- فناوريهاي اطلاعاتي 3625
1-1-3- علوم و فناوري نانو، مواد چندكاره و مبتني بر دانش و ابزارها و فرآيندهاي توليدي جديد 1300
1-1-4- هوافضا 1075
1-1-5- كيفيت و سلامت غذا 685
1-1-6- توسعه پايدار، تغييرات جهاني و اكوسيستمها 2120
1-1-7- شهروندان و حكومت در جوامع مبتني بر دانش 225
1-2- فعاليتهاي خاص و شامل گسترة وسيعي از تحقيقات 1300
فعاليتهاي غيرهستهاي "مركز تحقيقات مشترك" 760
2- سازماندهي حوزههاي تحقيقات اروپا 2605
3- تقويت زيرساختهاي تحقيقات اروپا 320
برنامههاي خاص انرژي هستهاي 1230
جمع كل 17500
ايالات متحده آمريكا
جدول (2) تقسيمبندي بودجة NNI در سال مالي 2001 (مصوب و واقعي)، 2002 (مصوب) و 2003 (درخواست كنگره) بر حسب ميليون دلار
وزارت/آژانس سال مالي 2001
سال مالي 2002
جمع كل سال مالي 2003
جمعكل
مصوب واقعي
وزارت دفاع 110 123 180 201
وزارت انرژي 93 95/87 1/91 3/139
وزارت دادگستري 4/1 4/1 4/1
وزارت حمل و نقل (FAA) 0 2 2
آژانس حفاظت محيطزيست 5 5 5
مديريت هوا و فضاي ملي 20 22 46 51
مؤسسه ملي بهداشت 39 6/39 8/40 2/43
مؤسسه ملي استاندارد و فناوري 10 4/33 6/37 8/43
بنياد ملي علوم 150 150 199 221
وزارت كشاورزي ايالات متحده 5/1 5/1 5/2
جمعكل 422 85/463 4/604 2/710
توجه : جمع كل شامل بودجة گزارششده در 2/4/2002 و بودجة برنامههاي مشترك نانوتكنولوژي ميباشد (منبع NNI).
آسيا
جدول (3) هزينههاي تخميني تحقيقات و توسعه دولت ژاپن در زمينه نانوتكنولوژي (برحسب ميليون دلار). (منبع : بنياد ملي علوم، كميتة علوم، مهندسي و فناوري نانو)
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
ژاپن 120 135 157 245 465 750 ~ 1000 ~
ساير كشورهاي آسيايي نيز بودجههاي سنگيني به نانوتكنولوژي تخصيص دادهاند، هرچند بسياري از اين ارقام با مقياس زماني مطابقت ندارد. با توجه به افزايش قدرت خريد در بسياري از كشورهاي آسيايي، سرمايهگذاري در اين كشورها چشمگير ميباشد؛ مثلاً يك محقق در چين بسيار كمتر از يك محقق در آمستردام هزينه در بردارد.
افزايش 50 درصدي در ارقام ژاپن شكابرانگيز ميباشد. هرچند شكي در افزايش سرمايهگذاري وجود ندارد وليكن افزايش تعداد محققان براي جذب اين مقدار سرمايهگذاري در طي يكسال به نظر غيرممكن ميرسد. علاوه بر اين، با فرض قبول مشكلات موجود در اين زمينه كه نانوتكنولوژي چيست و چه ساختارهايي دارد؛ بايد با بسياري از اين آمار و ارقام با احتياط برخورد كرد. به طور مثال دولت تايوان اخيراً اعلام كرده است كه 800 شركت در زمينه علوم نانو ايجاد گرديده است. اين ارقام با ارقام ديگر نظير تأسيس 700 شركت در زمينه نانوتكنولوژي (شامل شركتهاي چند مليتي) و 1000 شركت نوپا در نانوتكنولوژي، همخواني ندارد. (رقم آخر به طور كامل برمبناي يك تعريف كلي و وسيع از نانوتكنولوژي ميباشد).
جدول (4) بودجه نانوتكنولوژي در آسيا (برحسب ميليون دلار)
(منبع : Asia Pulse, CMP-Cientifica)
كشور مبلغ (سال2002)
ژاپن 750
چين 200
تايوان 111
كره 150
سنگاپور 40
جمعكل 1251
اتحادية اروپا
سرمايهگذاري اتحادية اروپا براي نانوتكنولوژي در قالب كليات برنامه ششم ميباشد كه از سال 2002 تا سال 2006 اجرا ميگردد و در كل شامل بودجهاي به مبلغ 5/17 ميليارد يورو ميگردد. (عمده بحث در مورد "اولويت موضوعي" است. به اين معني كه نانوتكنولوژي در چه عرصههايي اثر عمده ميگذارد. توجه شود كه حدود يك چهارم بودجه صرف موارد زير ميگردد: فعاليتهاي اتمي در اروپا؛ تقويت زيرساختهاي تحقيقات اروپا (ERA) و ساير موضوعات و فعاليتهاي غيرتحقيقي)
بنابه اظهارات رئيس كميسيون تحقيقات اين اتحاديه، فيليپ باسكويل، رقم تخصيصيافته اروپا براي نانوتكنولوژي، به طور رسمي در طي 4 سال، 700 ميليون يورو بوده است كه در آن نانوتكنولوژي تنها به عنوان "فرآيند دستكاري اتمها و مولكولها" به شمار ميآيد. اتحادية اروپا تعريف استانداردي براي نانوتكنولوژي ندارد و فناوري زير 50 نانومتر و بهرهگيري از اثرات كوانتومي در مقياس ماكرو يا دستكاري مولكولها و اتمها را تحت عنوان نانوتكنولوژي ميشناسد.
در جدول (5) با توجه به بحثهاي تفصيلي و دقيقي كه با مسؤولان كميسيونها انجام يافته است، تحليلي جزئيتر از هزينه اتحادية اروپا ارائه شده است. به هر اولويت موضوعي يك حد بالا و پايين براي درصد نانوتكنولوژي نسبت داده شده است. با توجه به اينكه اولويت موضوعي 1-1-3 تنها مورد تخصيصيافته به نانوتكنولوژي ميباشد به سادگي درمييابيم كه مبلغ اعلامشده 3/1 ميليارد يورويي ناصحيح ميباشد.
اين جدول، اظهارات رئيس كميسيون اتحادية اروپا در مورد هزينههاي اروپا در زمينة نانوتكنولوژي را تأييد مينمايد، اما با اين ارقام بايد محافظهكارانه برخورد كرد. مؤسساتي نظير آژانس هوايي اروپا نتوانسته است در زمينه كاربردهاي نانوتكنولوژي خود را با ناسا همسان كند (بودجه ناسا در سال 2003 برابر51 ميليون دلار ميباشد). واضح است كه هر زمينة مبتني بر مواد در اين عرصه نيازي فراتر از 2/0 درصد به نانوتكنولوژي دارد. كيفيت و سلامت غذا نيز به دنبال يافتن كاربردهاي مبتني بر نانوتكنولوژي در بستهبندي غذاها و نيز فناوريهاي مختلف سنسوري ميباشد. در اين مورد نيز سهم نانوتكنولوژي در تحقيقات بايد فراتر از 2/0 درصد باشد. توسعه پايدار نيز زمينهاي است كه توسعههاي اخير مبتني بر نانوتكنولوژي، آينده خوبي را براي آن رقم ميزند. علومزيستي، ژنتيك و بهداشت، قبلاً از مزاياي ميكروتكنولوژي سود بردهاند و اكنون به دنبال استفاده از نانوتكنولوژي در زمينههايي نظير آناليز زيستي و دارورساني ميباشد.
جدول (5) درصد بودجة مختص نانوتكنولوژي براي هر كدام از اولويتهاي موضوعي ششمين برنامة تحقيقاتي اتحادية اروپا در سالهاي 2002 تا 2006 (برحسب ميليون يورو)
(منبع : مقامات كميسيون اتحادية اروپا)
اولويت موضوعي ژوئن 2002 حداقل (%) جمعكل حداكثر (%) جمع كل
1-1-1 علومزيستي، ژنتيك و بيوتكنولوژي مرتبط با بهداشت 2255 0/1 6/22 5/2 4/56
1-1-2 فناوري اطلاعات 3625 0/7 8/253 0/9 3/326
1-1-3 علوم و فناوري نانو، مواد چندكاره مبتني بر دانش و فرآيند و ابزار توليد جديد 1300 0/25 0/325 0/30 0/390
1-1-4 هوافضا 1075 2/0 2/2 2/0 2/2
1-1-5 كيفيت و سلامت غذا 685 2/0 4/1 2/0 4/1
1-1-6 توسعه پايدار، تغييرات جهاني و اكوسيستم 2120 2/0 2/4 2/0 2/4
1-1-7 شهروندان و حكومت در جوامع مبتني بر دانش 225 2/0 5/0 2/0 5/0
جمعكل 11285 7/609 0/781
مطابق سناريوي "سرمايهگذاريهاي مستقيم در نانوتكنولوژي" كه در زير بيان شده است بسياري از مسؤولان انتظار دارند كه درصد نانوتكنولوژي در تمام موضوعات در حد30% باشد. بنابراين ميتوان نتيجه گرفت كه رقم 700 ميليون يورو كه در جدول فوق ارائه شد واقعاً ناچيز است و رقم 30% انعكاس بهتري از موضوع ميباشد، هرچند ممكن است با خوشبيني بيشتري همراه باشد.
هدف FP6 بكارگيري فناوري در راستاي دستيابي به اهداف اقتصادي و اجتماعي اروپا ميباشد. براي اين منظور برنامههاي تحقيقاتي شامل موضوعات وسيعي ميگردد، نظير بهداشت كه خود به بخشهاي سرمايهگذاري مختلفي تقسيمبندي ميگردد. نكتهاي كه در اولويت موضوعي نانوتكنولوژي مطرح است آن است كه به جاي سرمايهگذاري مستقيم بر روي نانوتكنولوژي و علوم نانو، بر روي فناوريهاي پيشرو تمركز نماييم. در اين صورت سرمايهگذاري در نانوتكنولوژي بيشتر شامل كاربردها ميگردد تا علوم پايه. دستيابي به چنين كاربردهايي مدنظر برنامههاي دولتي در آمريكا و اروپا ميباشد. تفاوت بنيادي بين شيوه اروپايي و شيوه آمريكايي و برخي كشورهاي ديگر در تقسيمبندي كاربردها ميباشد؛ سرمايهگذاري اروپا با توجه به مزاياي اولويتها و فوايد حاصل از تخصيص بودجه انجام ميشود. ولي NNI در آمريكا ابتدا بودجه نانوتكنولوژي را به تصويب ميرساند و سپس اين بودجه را بين سازمانهاي مختلف خود تقسيم مينمايد.
به منظور تشريح هزينههاي اتحادية اروپا در طرحهاي نانوتكنولوژي، سه سناريو پيشنهاد گرديده است. هرچند هيچكدام از اين شيوهها براي تشريح پيچيدگيهاي سرمايهگذاري در اروپا كافي نميباشد ولي معياري تقريبي از سطح كارهاي اروپا در نانوتكنولوژي را در اختيار ميگذارد.
سناريوي اول: سرمايهگذاريهاي مستقيم در نانوتكنولوژي
اين سناريو، حاصل ديدگاه برخي از مديران كميسيون اروپاست كه معتقدند، علوم و فناوري نانو نقش مهمي در توليد فناوري پيشرو در برنامه FP6 دارد؛ مثلاً در دارورساني و حفاظت زيستي اين ديدگاه در مديران برخي برنامهها ايجاد شده است كه 30 درصد هزينههاي مصرفي در ارتباط با نانوتكنولوژي خواهد بود. اين نكته با تخمين هزار ميليارد دلاري بازار نانوتكنولوژي توسط NNI همخواني دارد.
اين تخمين 30 درصدي از سهم نانوتكنولوژي در پروژههاي برنامة FP6، ميانگين تمام اولويتهاي موضوعي اين برنامه بوده و از آن به عنوان "به سمت نانو" تعبير ميگردد.
قطعاً اجزاء واقعي نانوتكنولوژي كمتر يا فراتر از 30 % خواهد بود و دستيابي به اين مقدار واقعي جز در پايان برنامه FP6 و با مروري دوباره بر اين برنامه ميسر نخواهد بود.
اگر اين 30 درصد به رقم سرمايهگذاري اروپا كه 28/11 ميليارد يورو ميباشد اعمال گردد، به رقم 4/3 ميليارد يورو در طول چهار سال خواهيم رسيد يعني در هر سال، مبلغ 850 ميليون يورو به طور خالص صرف نانوتكنولوژي گردد.
سناريوي دوم: سرمايهگذاريهاي كلي
بسياري از سرمايهگذاريهاي انجامشده به طور كامل توسط اتحادية اروپا حمايت نميگردد. مثلاً در تحقيقات دانشگاهي، صددرصد هزينههاي جانبي نظير تجهيزات و محققان اضافي، بجز مواردي كه از قبل وجود داشتهاند، توسط اين اتحاديه تامين ميگردد؛ اما براي بسياري از پروژههاي ديگر، سرمايههاي مورد نياز توسط دولت يا شركتهاي ديگر تأمين ميگردد.
مهمترين ابزارهاي FP6، پروژههاي يكپارچه (IP) و شبكههاي هوشمند (NoE) ميباشند. اتحادية اروپا 50 درصد هر پروژة NoE را سرمايهگذاري مينمايد ولي اين مبلغ در مورد پروژههاي IP تنها 25% ميباشد و 75 درصد مابقي نيازمند همكاريهاي ملي ميباشد. با توجه به اختصاص 400 ميليون يورو به پروژههاي IP و 300 ميليون يورو به NoEها، ميزان سرمايهگذاري اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي ممكن است در حد 4/2 ميليارد يورو يا 600 ميليون يورو در سال باشد. با در نظر گرفتن تعريف ديگر نانوتكنولوژي يعني "دستكاري اتمها و مولكولها" كه طبق تخمين مقامات كميسيون، سرمايهاي در حد يك ميليارد دلار به خود اختصاص داده است به اين نتيجه ميرسيم كه سرماية كلي اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي برابر 43/3 ميليارد يورو يا 857 ميليون يورو در هر سال ميباشد.
سناريوي سوم: مقايسة نسبي سرمايهگذاريها
اختلافات بنيادي فراواني ميان روش اتحادية اروپا و روش ايالات متحده و ژاپن وجود دارد. تحليل دقيق سرمايهگذاريهاي آمريكا و ژاپن فراتر از حد اين گزارش است اما درك اين اختلافات موجب تغيير تعادل نسبي سرمايهگذاري در اين كشورها ميشود.
همانطور كه قبلاً گفته شد، ساختار سرمايهگذاري اتحادية اروپا مبتني بر فوايد اولويتهاي سرمايهگذاري ميباشد. اختلاف بنيادي ديگر آن است كه به جاي تخصيص بودجهاي ثابت براي نانوتكنولوژي در مراقبتهاي بهداشتي-همانگونه كه NNI اين كار را از طريق مؤسسات ملي بهداشت (NIH) انجام دهد- اتحادية اروپا بودجهاي جداگانه به بهداشت تخصيص ميدهد.
اختلاف ديگر آن است كه سرمايهگذاريهاي اتحادية اروپا فقط شامل هزينههاي اضافي براي محققان و تجهيزات ميگردد و هزينههاي زيرساختاري و دانشگاههايي كه از قبل بر روي اين موضوعات كار ميكردند توسط دولتهاي اين اتحاديه تأمين ميگردد. درسيستم آمريكايي، NNI عموماً تمام مؤسسههاي مرتبط با نانوتكنولوژي را حمايت ميكند. در واقع تقريباً %10 سرمايهگذاريهاي بنياد ملي علوم آمريكا را هزينههاي زيرساختارهاي تحقيقاتي تشكيل ميدهد.
به هر حال، اختلاف اصلي اينجاست كه بودجه FP در حدود 4 درصد كل بودجه تحقيقات اروپا ميباشد.
رقم فوق، مقداري تقريبي است و در فناوريهاي پيشرفته نظير هوافضا، اين رقم حدود
%20 ميباشد. در حالي كه در مواردي نظير تحقيقات سرطان، اين مقدار كمتر از 4 درصد است. بنابراين با فرض چنين حالتي در ديگر موارد بودجه و نيز با توجه به كمك 10 الي 20 درصدي اتحادية اروپا به سرمايهگذاريهاي اروپا، تخمين محافظهكارانه 700 ميليون يورويي براي مدت 4 سال منجر به صرف هزينهاي بين 5/3 تا 7 ميليارد يورو در طي 4 سال ميگردد. (88/0 الي 75/1 ميليارد يورو در سال).
اين ارقام ميبايست با ارقام ايالات متحده كه شامل سرمايهگذاري تكتك ايالتها ميباشد مقايسه گردد. هرچند انتظار ميرود ميزان سرمايهگذاريهاي جاري ايالتهاي ايالات متحده، به دو برابر بودجة NNI برسد، اما كل سرمايهگذاري كشورهاي اتحادية اروپا به 10 تا 25 برابر سرمايهگذاري اتحادية اروپا ميرسد. درواقع تاكنون سرمايهگذاريهاي كلي در نانوتكنولوژي توسط تكتك ايالتهاي آمريكا هنوز به ميزان بودجه NNI نرسيده است.
جدول (6) سرمايهگذاري اتحادية اروپا در زمينه نانوتكنولوژي براي سالهاي 2002 تا 2006 و مقايسه سه سناريوي تشريحشده (برحسب ميليارد يورو)
سناريو سرمايهگذاريهاي مستقيم سرمايهگذاريهاي كلي مقايسة نسبي سرمايهگذاريها
سرمايهگذاري اتحادية اروپا (تمام FP6) 4/3 4/2-43/3 5/3-0/7
سرمايهگذاري اتحادية اروپا در سال 85/0 6/0 –86/0 88/0-75/1
قابل ذكر است كه اتحادية اروپا با تخصيص سرمايه به اولويتهاي موضوعي خاص، علاوه بر تأمين سرمايههاي خاص در نانوتكنولوژي، شايد سود بيشتري به ازاء هر دلار يا يوروي صرفشده كسب كند.
با توجه به اين تفاوتهاي فاحش مابين سرمايهگذاريهاي اتحادية اروپا و ايالات متحده، ارائة يك روش مستقيم براي مقايسه آنها ميسر نميباشد. محققان اروپايي و دكتر روميكومپانو رئيس كميسيون اروپا، طي تحليلي در مجله نانوتكنولوژي (جلد 13، شماره 3، ژوئن 2002) نشان دادند كه محققان اروپايي با هزينة كمتر، به خوبي همپايههاي آمريكايي خود فعاليت ميكنند. درنتيجه آمار و ارقامي كه در اخبار اعلام ميگردند، همه جوانب امر را نشان نميدهند.
نتيجهگيري
قابل ذكر است كه با شروع بحث بر روي FP6، بودجه NNI تقريباً دو برابر شده است. اگر سود اقتصادي ايالات متحده رو به رشد باشد، چه در فعاليتهاي شركتها و چه در فعاليتهاي نظامي يا اهداف اجتماعي، انتظار ميرود كه سرمايهگذاري ايالات متحده به سرعت افزايش يابد. علاوه بر اين بودجه FP6 تا سال 2006 ثابت ميباشد ولي بعد از آن ممكن است به طرز نامعلومي تغيير يابد. همانگونه كه در آغاز گزارش قيد شد، پيشگاميهاي كشورهاي اروپايي اثر مهمي در سرمايهگذاري اروپا خواهند داشت.
درصورتي كه زيرساختار علمي، توانايي جذب سرمايهها را نداشته باشد، سرمايهگذاري مشكلاتي به بار خواهد آورد. اروپا نميتواند به دليل وجود سرمايه، ناگهان تعداد دانشجويان خود را براي مقاطع PhD و فوق دكتري دو برابر كند.
اتحادية اروپا، دولتها و سازمانهايي نظير ENA ميبايست به تمركز خود بر روي نكات زير ادامه دهند :
بهبود وضعيت شغلي
راهبردهايي براي بهبود انتقال فناوري و افزايش تعداد دانشجويان
ايجاد اطمينان از وجود نيروي كاري با سواد
ايجاد فهم و درك در مردم و مشاغل از واقعي بودن نانوتكنولوژي
تشويق دولتهايي كه هنوز به اهميت نانوتكنولوژي پي نبردهاند
اطلاعرساني در مورد فرصتهاي مناسب، ايجاد اطمينان از اينكه دولتهاي جهان سياستهاي تحقيق و توسعهاي دارند كه به تغيير فرصتهاي ناشي از برنامههاي وسيع اروپا عكسالعمل سريع نشان ميدهند
هر چند اغلب اخبار سرمايهگذاري اروپا، اخباري است كه توسط اتحادية اروپا به جهان ارائه ميشود، ولي ما انتظار داريم كه با افزودن سرمايهگذاري كشورهاي اتحادية اروپا به ميزان سرمايهگذاري اين اتحاديه، مبلغ سرمايهگذاري بسيار افزايش يابد. جهت تأييد اين موضوع، در نظر داشته باشيد كه سرمايهگذاري اتحادية اروپا فقط %4 كل سرمايهگذاري اروپا است.
دفتر همكاريهاي فناوري
كميتة مطالعات سياست نانوتكنولوژي
مقايسه بودجة نانوتكنولوژي اروپا و آمريكا
تحليلي بر سرمايهگذاري اروپا در زمينة نانوتكنولوژي
و كليات ششمين برنامة تحقيقاتي اين اتحاديه (FP6)
تهيه شده توسط: انجمن كسب و كار نانو در اروپا
http://www.nanoeurope.org
سوم اكتبر 2002
آذر 1381
فهرست مطالب
خلاصــه 1
پيشنهادها 2
مقدمــه 5
سرمايهگذاري جهاني در نانوتكنولوژي 6
اروپا 6
ايالات متحده آمريكا 7
آسيا 7
اتحادية اروپا 8
سناريوي اول: سرمايهگذاريهاي مستقيم در نانوتكنولوژي 11
سناريوي دوم: سرمايهگذاريهاي كلي 12
سناريوي سوم: مقايسة نسبي سرمايهگذاريها 13
نتيجهگيري 15
خلاصــه
اگر چه مقايسة اولية سرمايهگذاري در زمينة نانوتكنولوژي حاكي از آن است كه ايالات متحده به مراتب بيشتر از اتحادية اروپا در اين زمينة بسيار مهم، سرمايهگذاري مينمايد؛ نگاهي دقيقتر به آمار و ارقامي كه در قالب سه سناريو بيان گرديده است نشان ميدهد كه سرمايهگذاري اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي نه تنها با سرمايهگذاري ايالات متحده قابل مقايسه است، بلكه به احتمال زياد در سال 2003 دو برابر يا فراتر از سرمايهگذاري آمريكا خواهد شد.
همچنين به دليل اينكه سرمايهگذاريهاي "پنهان" اروپا قابل مشاهده نميباشد، انتظار سود بسيار بالايي براي سرمايهگذاري اين اتحاديه ميرود. هزينههاي "پنهان" ششمين برنامة تحقيقاتي اتحادية اروپا "FP6" به صورت "اولويت موضوعي" مصرف ميگردد. اين شيوة متعادل ميتواند نتيجه و سود بيشتري در بر داشته باشد. بنابر تحليلها، سرمايهگذاريهاي انجام شده فقط توسط اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي بين 4 الي 20 درصد كل سرمايهگذاريهاي تحقيقاتي در اروپا ميباشد كه اين مقدار فراتر از بودجه پيشنهادي سال 2003 ايالات متحده در زمينة نانوتكنولوژي خواهد بود. علاوه بر اين، هزينههاي صرف شده در اروپا شامل هزينههاي زيرساختها و نيروي انساني نميباشد! در حالي كه در آمريكا چنين نيست؛ زيرا در اروپا اين هزينهها توسط دولتها و به صورت جداگانه تأمين ميگردد. بنابراين هزينههاي اعلام شده بخش اندكي از هزينههاي واقعي ميباشد. با اين حساب اگر سرمايهگذاري تمام ملل اتحادية اروپا به عنوان سرمايهگذاريهاي كلي اروپا در نانوتكنولوژي در سال 2003 منظور گردد، ممكن است حتي بيش از دو برابر سرمايهگذاري در ايالات متحده باشد. هر چند اين تحليلها بيانگر تشخيص درست اروپا از پتانسيلهاي اقتصادي طولاني مدت در زمينة نانوتكنولوژي ميباشد ولي كماكان زمينههايي وجود دارد كه بهمنظور افزايش تواناييهاي اروپا در هدايت تحقيقات در سطح جهان و تحقق اهداف اقتصادي آن، توجه زيادي را ميطلبد.
پيشنهادها
بهمنظور مطرح نمودن اروپا در رقابتهاي جهاني، بايد به زمينههايي كه در برنامة FP6 كمتر اشاره شده است، توجه گردد. اين كار هم بايد در سطح ملي و هم در سطح اروپا، هم از طريق ساختارهاي اروپايي موجود و هم از طريق سازمانهايي نظير انجمن كسب و كار نانو در اروپا (ENA)، انجام پذيرد.
تحقيق و توسعة پايه و علوم بنيادي: بنا به دلايل سياسي و اقتصادي، اتحادية اروپا قادر به هماهنگي تحقيقات تمام كشورهايش نميباشد. بنابراين ضروري است كه تمام كشورهاي اروپايي تلاش خود را در زمينه سرمايهگذاري در تحقيقات پايه و كاربردي نانوتكنولوژي به كار گيرند. كشورها به طور جداگانه سريعتر از كل اروپا ميتوانند به تغييرات علوم و موقعيتهاي اقتصادي عكسالعمل نشان داده و از اين موقعيتها به نفع خود استفاده كنند. اروپا ميتواند با پياده كردن معيارهاي محلي متناسب با شرايط محلي و تواناييها و نيازهاي بازار، نقش راهبردي خود را در اين زمينه حفظ كند.
وضعيت شغلي: شرايط موجود براي ايجاد مشاغل مربوط به نانوتكنولوژي در اروپا بسيار متنوع ميباشد. اين موضوع هم در مورد مناسبات دولت و هم در مورد سرمايهگذاريها، چه در بخش خصوصي و چه بخش عمومي صادق ميباشد.
انتقال فناوري: تنوع زياد در اروپا منجر به تقسيم فناوري در اروپا ميگردد. تحقيقات دانشگاهي عموماً از استاندارد بسيار مناسبي در تمام قاره برخوردار ميباشد ولي انتقال فناوري چنين نيست. اين امر تأثير زيادي بر روي سرمايهگذاريهاي مشترك دانشگاهي و حركتهاي آنها دارد. مسير موفقيت در زمينه انتقال فناوري در كشورهاي مختلف، متنوع ميباشد و ارائه راهحل مناسب در هر ناحيه براي دسترسي به موفقيت بسيار ضروري است.
فهم عمومي: در ميان انجمنهاي كسبوكار و عامة مردم، اين باور عمومي وجود دارد كه نانوتكنولوژي هنوز افسانه است و اين امر موجب كاهش تمايل بخش صنعت در راستاي بهرهبردن از آن ميگردد. توجه به بها و ارزش نانوتكنولوژي در اروپا نسبت به ساير نقاط جهان كمتر جلوه ميكند. اتحادية اروپا و ENA و دولتهاي مستقل ميبايست در زمينة افزايش درك انجمنهاي كسبوكار و درك عمومي از نانوتكنولوژي، بيشتر تلاش كنند.
عدم فعاليت دولتها: در حالي كه بسياري از كشورهاي اروپايي از همان اول معيارهايي را براي خود در نظر گرفتند، بسياري مخصوصاً در اروپاي شمالي، منتظر ماندند تا مسير مناسب هويدا گردد و يا اصلاً اين زمينة از بين برود. اعمال همين ديدگاه در زمينة ميكروالكترونيك و اينترنت منجر به بروز شكافهاي عميق اقتصادي بين اقتصادهاي مبتني بر فناوري و مبتني بر مالكيت و توريسم گرديده است. نانوتكنولوژي در بهبود اقتصاد به مراتب از انقلابهاي تكنولوژيك اخير، بنياديتر است و همه دولتهاي اروپايي بايد از عملكرد و كارايي نانوتكنولوژي فهم درستي داشته باشند.
آموزش: از كره گرفته تا جمهوري ايرلند، نمونههاي فراواني را در تاريخ معاصر ميتوان يافت كه با داشتن افراد تحصيل كرد. و نيروهاي نسبتاً ارزان، به سرعت تبديل به كشورهاي داراي فناوري قوي شدهاند. اقتصاد مبتني بر مالكيت و توريسم در اروپا، هزينه كارگري اندك و سطح زندگي خوبي را به دنبال داشته است. به لطف تلاشهاي اتحادية اروپا زيرساختهاي فعلي در زمينه آموزش ايجاد شده است. نكته كليدي و نهايي براي اينكه اقتصاد اين كشورها مبتني بر فناوري گردد، آموزش ميباشد. در واقع داشتن انبوهي از افراد و كارگرهاي تحصيل كرده در اروپا لازم ميباشد. براي مؤسسههاي اروپايي كه ميخواهند براي انجام طرحهاي خود، سرمايه جذب كنند، داشتن آموزش علوم طبيعي بسيار حائز اهميت ميباشد. در مورد جذب دانشجويان در موضوعات علمي نيز همين گونه است. اين مشكل در بسياري از كشورهاي اروپايي مهار شده است و ساير كشورها نيز بايد از اين روشها الگوبرداري نمايند.
ارتباطات: اصولاً تبادل اطلاعات در مجموعهاي از كشورهاي مختلف با فرهنگ و زبانهاي متفاوت، امري مشكل ميباشد. به هر حال، محققان، صاحبان شركتها و افراد معتبر ميبايست نسبت به فرصتهاي مهمي كه در اروپا براي آنها وجود دارد آگاهي داشته باشند؛ به گونهاي كه به دنبال فرصتهاي بهتر در جاهاي ديگر نباشند، هر چند در واقع چنين فرصتهايي وجود داشته باشد. تلاشهاي ENA، از جمله اين گزارش و نيز تلاشهاي اتحادية اروپا ميبايست به اين موضوع نيز بپردازد.
مقدمــه
يكي از معيارهايي كه سرمايهگذاري نانوتكنولوژي با آن محك زده ميشود، بودجه برنامة پيشگامي ملي نانوتكنولوژي (NNI) در ايالات متحده است. در يك نگاه گذرا به نظر ميرسد كه سرمايه گذاري اتحادية اروپا، مبلغ 3/1 ميليارد يورو براي مدت چهار سال، در مقايسه با بودجه NNI در سال 2003 كه 2/710 ميليون دلار (72/0 ميليارد يورو) است، اندك ميباشد. تحليلهاي ما نشان ميدهد كه اين اعداد بزرگ تمام ابعاد ماجرا را بيان نميكند و در واقع بسياري از اين ارقام گمراه كننده ميباشند و ميتوان گفت هزينهاي كه در اروپا صرف نانوتكنولوژي ميگردد از هزينة مربوط به آمريكا فراتر است.
براي هدفهايي از اين دست، بهطور معمول دو ديدگاه انتقادي مطرح ميباشد:
يكي پيچيدگي تغييرات در مكانيزمهاي سرمايهگذاري در زمينههاي اقتصادي مختلف است. با توجه به تعاريف متغيري كه از نانوتكنولوژي ارائه ميگردد، هر مقايسه عددي همواره نياز به مفروضات خاص دارد. ولي به هر حال، قطعاً مقايسه، معياري تقريبي از وضعيت كشورها ارائه مينمايد. نقد دوم آن است كه صرف هزينههاي زياد در نانوتكنولوژي، عمل بيهودهاي ميباشد، مثل اينكه هزينه بسيار زيادي را صرف تحقيقات در زمينه شيمي كرده باشيم. در سطوح كاربردي و بالاتر، نظير تحقيقات سرطان و انرژيهاي جايگزين نيز اين مقايسه مطرح ميباشد.
علت احساس نياز به ارائه چنين ارقامي براي هزينهكردن در زمينه نانوتكنولوژي، هرچند واقعي نباشند، در اين حقيقت نهفته است كه صاحبان صنايع و مشاغل و دانشگاهيان برمبناي اين گونه ارقام تصميمگيري مينمايند. چنانچه دانشگاهيان حس كنند كه سرمايهگذاري در نانوتكنولوژي، بهتر از زمينههاي ديگر است، به آن سمت متمايل ميگردند. همچنين صاحبان صنايع به سمتي گرايش دارند كه بتوانند امتيازهاي بيشتري كسب كنند و افراد ماهرتري را در اختيار بگيرند. به اين دليل تلاشهايي در راستاي با معني ساختن آمار و ارقام انجام ميگيرد.
سرمايهگذاري جهاني در نانوتكنولوژي
اروپا
جدول (1) تقسيمبندي نهايي بودجه (برحسب ميليون يورو) در كليات برنامه PF6 براي سال 2002 تا 2006 (منبع : Cordis)
بودجه نهايي كميسيون ژوئن 2002
يكپارچهسازي و تقويت
1- تمركز و يكپارچهسازي تحقيقات مشترك 13345
1-1- اولويتهاي موضوعي 11285
1-1-1- علومزيستي، ژنتيك و بيوتكنولوژي، بهداشت 2255
1-1-2- فناوريهاي اطلاعاتي 3625
1-1-3- علوم و فناوري نانو، مواد چندكاره و مبتني بر دانش و ابزارها و فرآيندهاي توليدي جديد 1300
1-1-4- هوافضا 1075
1-1-5- كيفيت و سلامت غذا 685
1-1-6- توسعه پايدار، تغييرات جهاني و اكوسيستمها 2120
1-1-7- شهروندان و حكومت در جوامع مبتني بر دانش 225
1-2- فعاليتهاي خاص و شامل گسترة وسيعي از تحقيقات 1300
فعاليتهاي غيرهستهاي "مركز تحقيقات مشترك" 760
2- سازماندهي حوزههاي تحقيقات اروپا 2605
3- تقويت زيرساختهاي تحقيقات اروپا 320
برنامههاي خاص انرژي هستهاي 1230
جمع كل 17500
ايالات متحده آمريكا
جدول (2) تقسيمبندي بودجة NNI در سال مالي 2001 (مصوب و واقعي)، 2002 (مصوب) و 2003 (درخواست كنگره) بر حسب ميليون دلار
وزارت/آژانس سال مالي 2001
سال مالي 2002
جمع كل سال مالي 2003
جمعكل
مصوب واقعي
وزارت دفاع 110 123 180 201
وزارت انرژي 93 95/87 1/91 3/139
وزارت دادگستري 4/1 4/1 4/1
وزارت حمل و نقل (FAA) 0 2 2
آژانس حفاظت محيطزيست 5 5 5
مديريت هوا و فضاي ملي 20 22 46 51
مؤسسه ملي بهداشت 39 6/39 8/40 2/43
مؤسسه ملي استاندارد و فناوري 10 4/33 6/37 8/43
بنياد ملي علوم 150 150 199 221
وزارت كشاورزي ايالات متحده 5/1 5/1 5/2
جمعكل 422 85/463 4/604 2/710
توجه : جمع كل شامل بودجة گزارششده در 2/4/2002 و بودجة برنامههاي مشترك نانوتكنولوژي ميباشد (منبع NNI).
آسيا
جدول (3) هزينههاي تخميني تحقيقات و توسعه دولت ژاپن در زمينه نانوتكنولوژي (برحسب ميليون دلار). (منبع : بنياد ملي علوم، كميتة علوم، مهندسي و فناوري نانو)
1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003
ژاپن 120 135 157 245 465 750 ~ 1000 ~
ساير كشورهاي آسيايي نيز بودجههاي سنگيني به نانوتكنولوژي تخصيص دادهاند، هرچند بسياري از اين ارقام با مقياس زماني مطابقت ندارد. با توجه به افزايش قدرت خريد در بسياري از كشورهاي آسيايي، سرمايهگذاري در اين كشورها چشمگير ميباشد؛ مثلاً يك محقق در چين بسيار كمتر از يك محقق در آمستردام هزينه در بردارد.
افزايش 50 درصدي در ارقام ژاپن شكابرانگيز ميباشد. هرچند شكي در افزايش سرمايهگذاري وجود ندارد وليكن افزايش تعداد محققان براي جذب اين مقدار سرمايهگذاري در طي يكسال به نظر غيرممكن ميرسد. علاوه بر اين، با فرض قبول مشكلات موجود در اين زمينه كه نانوتكنولوژي چيست و چه ساختارهايي دارد؛ بايد با بسياري از اين آمار و ارقام با احتياط برخورد كرد. به طور مثال دولت تايوان اخيراً اعلام كرده است كه 800 شركت در زمينه علوم نانو ايجاد گرديده است. اين ارقام با ارقام ديگر نظير تأسيس 700 شركت در زمينه نانوتكنولوژي (شامل شركتهاي چند مليتي) و 1000 شركت نوپا در نانوتكنولوژي، همخواني ندارد. (رقم آخر به طور كامل برمبناي يك تعريف كلي و وسيع از نانوتكنولوژي ميباشد).
جدول (4) بودجه نانوتكنولوژي در آسيا (برحسب ميليون دلار)
(منبع : Asia Pulse, CMP-Cientifica)
كشور مبلغ (سال2002)
ژاپن 750
چين 200
تايوان 111
كره 150
سنگاپور 40
جمعكل 1251
اتحادية اروپا
سرمايهگذاري اتحادية اروپا براي نانوتكنولوژي در قالب كليات برنامه ششم ميباشد كه از سال 2002 تا سال 2006 اجرا ميگردد و در كل شامل بودجهاي به مبلغ 5/17 ميليارد يورو ميگردد. (عمده بحث در مورد "اولويت موضوعي" است. به اين معني كه نانوتكنولوژي در چه عرصههايي اثر عمده ميگذارد. توجه شود كه حدود يك چهارم بودجه صرف موارد زير ميگردد: فعاليتهاي اتمي در اروپا؛ تقويت زيرساختهاي تحقيقات اروپا (ERA) و ساير موضوعات و فعاليتهاي غيرتحقيقي)
بنابه اظهارات رئيس كميسيون تحقيقات اين اتحاديه، فيليپ باسكويل، رقم تخصيصيافته اروپا براي نانوتكنولوژي، به طور رسمي در طي 4 سال، 700 ميليون يورو بوده است كه در آن نانوتكنولوژي تنها به عنوان "فرآيند دستكاري اتمها و مولكولها" به شمار ميآيد. اتحادية اروپا تعريف استانداردي براي نانوتكنولوژي ندارد و فناوري زير 50 نانومتر و بهرهگيري از اثرات كوانتومي در مقياس ماكرو يا دستكاري مولكولها و اتمها را تحت عنوان نانوتكنولوژي ميشناسد.
در جدول (5) با توجه به بحثهاي تفصيلي و دقيقي كه با مسؤولان كميسيونها انجام يافته است، تحليلي جزئيتر از هزينه اتحادية اروپا ارائه شده است. به هر اولويت موضوعي يك حد بالا و پايين براي درصد نانوتكنولوژي نسبت داده شده است. با توجه به اينكه اولويت موضوعي 1-1-3 تنها مورد تخصيصيافته به نانوتكنولوژي ميباشد به سادگي درمييابيم كه مبلغ اعلامشده 3/1 ميليارد يورويي ناصحيح ميباشد.
اين جدول، اظهارات رئيس كميسيون اتحادية اروپا در مورد هزينههاي اروپا در زمينة نانوتكنولوژي را تأييد مينمايد، اما با اين ارقام بايد محافظهكارانه برخورد كرد. مؤسساتي نظير آژانس هوايي اروپا نتوانسته است در زمينه كاربردهاي نانوتكنولوژي خود را با ناسا همسان كند (بودجه ناسا در سال 2003 برابر51 ميليون دلار ميباشد). واضح است كه هر زمينة مبتني بر مواد در اين عرصه نيازي فراتر از 2/0 درصد به نانوتكنولوژي دارد. كيفيت و سلامت غذا نيز به دنبال يافتن كاربردهاي مبتني بر نانوتكنولوژي در بستهبندي غذاها و نيز فناوريهاي مختلف سنسوري ميباشد. در اين مورد نيز سهم نانوتكنولوژي در تحقيقات بايد فراتر از 2/0 درصد باشد. توسعه پايدار نيز زمينهاي است كه توسعههاي اخير مبتني بر نانوتكنولوژي، آينده خوبي را براي آن رقم ميزند. علومزيستي، ژنتيك و بهداشت، قبلاً از مزاياي ميكروتكنولوژي سود بردهاند و اكنون به دنبال استفاده از نانوتكنولوژي در زمينههايي نظير آناليز زيستي و دارورساني ميباشد.
جدول (5) درصد بودجة مختص نانوتكنولوژي براي هر كدام از اولويتهاي موضوعي ششمين برنامة تحقيقاتي اتحادية اروپا در سالهاي 2002 تا 2006 (برحسب ميليون يورو)
(منبع : مقامات كميسيون اتحادية اروپا)
اولويت موضوعي ژوئن 2002 حداقل (%) جمعكل حداكثر (%) جمع كل
1-1-1 علومزيستي، ژنتيك و بيوتكنولوژي مرتبط با بهداشت 2255 0/1 6/22 5/2 4/56
1-1-2 فناوري اطلاعات 3625 0/7 8/253 0/9 3/326
1-1-3 علوم و فناوري نانو، مواد چندكاره مبتني بر دانش و فرآيند و ابزار توليد جديد 1300 0/25 0/325 0/30 0/390
1-1-4 هوافضا 1075 2/0 2/2 2/0 2/2
1-1-5 كيفيت و سلامت غذا 685 2/0 4/1 2/0 4/1
1-1-6 توسعه پايدار، تغييرات جهاني و اكوسيستم 2120 2/0 2/4 2/0 2/4
1-1-7 شهروندان و حكومت در جوامع مبتني بر دانش 225 2/0 5/0 2/0 5/0
جمعكل 11285 7/609 0/781
مطابق سناريوي "سرمايهگذاريهاي مستقيم در نانوتكنولوژي" كه در زير بيان شده است بسياري از مسؤولان انتظار دارند كه درصد نانوتكنولوژي در تمام موضوعات در حد30% باشد. بنابراين ميتوان نتيجه گرفت كه رقم 700 ميليون يورو كه در جدول فوق ارائه شد واقعاً ناچيز است و رقم 30% انعكاس بهتري از موضوع ميباشد، هرچند ممكن است با خوشبيني بيشتري همراه باشد.
هدف FP6 بكارگيري فناوري در راستاي دستيابي به اهداف اقتصادي و اجتماعي اروپا ميباشد. براي اين منظور برنامههاي تحقيقاتي شامل موضوعات وسيعي ميگردد، نظير بهداشت كه خود به بخشهاي سرمايهگذاري مختلفي تقسيمبندي ميگردد. نكتهاي كه در اولويت موضوعي نانوتكنولوژي مطرح است آن است كه به جاي سرمايهگذاري مستقيم بر روي نانوتكنولوژي و علوم نانو، بر روي فناوريهاي پيشرو تمركز نماييم. در اين صورت سرمايهگذاري در نانوتكنولوژي بيشتر شامل كاربردها ميگردد تا علوم پايه. دستيابي به چنين كاربردهايي مدنظر برنامههاي دولتي در آمريكا و اروپا ميباشد. تفاوت بنيادي بين شيوه اروپايي و شيوه آمريكايي و برخي كشورهاي ديگر در تقسيمبندي كاربردها ميباشد؛ سرمايهگذاري اروپا با توجه به مزاياي اولويتها و فوايد حاصل از تخصيص بودجه انجام ميشود. ولي NNI در آمريكا ابتدا بودجه نانوتكنولوژي را به تصويب ميرساند و سپس اين بودجه را بين سازمانهاي مختلف خود تقسيم مينمايد.
به منظور تشريح هزينههاي اتحادية اروپا در طرحهاي نانوتكنولوژي، سه سناريو پيشنهاد گرديده است. هرچند هيچكدام از اين شيوهها براي تشريح پيچيدگيهاي سرمايهگذاري در اروپا كافي نميباشد ولي معياري تقريبي از سطح كارهاي اروپا در نانوتكنولوژي را در اختيار ميگذارد.
سناريوي اول: سرمايهگذاريهاي مستقيم در نانوتكنولوژي
اين سناريو، حاصل ديدگاه برخي از مديران كميسيون اروپاست كه معتقدند، علوم و فناوري نانو نقش مهمي در توليد فناوري پيشرو در برنامه FP6 دارد؛ مثلاً در دارورساني و حفاظت زيستي اين ديدگاه در مديران برخي برنامهها ايجاد شده است كه 30 درصد هزينههاي مصرفي در ارتباط با نانوتكنولوژي خواهد بود. اين نكته با تخمين هزار ميليارد دلاري بازار نانوتكنولوژي توسط NNI همخواني دارد.
اين تخمين 30 درصدي از سهم نانوتكنولوژي در پروژههاي برنامة FP6، ميانگين تمام اولويتهاي موضوعي اين برنامه بوده و از آن به عنوان "به سمت نانو" تعبير ميگردد.
قطعاً اجزاء واقعي نانوتكنولوژي كمتر يا فراتر از 30 % خواهد بود و دستيابي به اين مقدار واقعي جز در پايان برنامه FP6 و با مروري دوباره بر اين برنامه ميسر نخواهد بود.
اگر اين 30 درصد به رقم سرمايهگذاري اروپا كه 28/11 ميليارد يورو ميباشد اعمال گردد، به رقم 4/3 ميليارد يورو در طول چهار سال خواهيم رسيد يعني در هر سال، مبلغ 850 ميليون يورو به طور خالص صرف نانوتكنولوژي گردد.
سناريوي دوم: سرمايهگذاريهاي كلي
بسياري از سرمايهگذاريهاي انجامشده به طور كامل توسط اتحادية اروپا حمايت نميگردد. مثلاً در تحقيقات دانشگاهي، صددرصد هزينههاي جانبي نظير تجهيزات و محققان اضافي، بجز مواردي كه از قبل وجود داشتهاند، توسط اين اتحاديه تامين ميگردد؛ اما براي بسياري از پروژههاي ديگر، سرمايههاي مورد نياز توسط دولت يا شركتهاي ديگر تأمين ميگردد.
مهمترين ابزارهاي FP6، پروژههاي يكپارچه (IP) و شبكههاي هوشمند (NoE) ميباشند. اتحادية اروپا 50 درصد هر پروژة NoE را سرمايهگذاري مينمايد ولي اين مبلغ در مورد پروژههاي IP تنها 25% ميباشد و 75 درصد مابقي نيازمند همكاريهاي ملي ميباشد. با توجه به اختصاص 400 ميليون يورو به پروژههاي IP و 300 ميليون يورو به NoEها، ميزان سرمايهگذاري اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي ممكن است در حد 4/2 ميليارد يورو يا 600 ميليون يورو در سال باشد. با در نظر گرفتن تعريف ديگر نانوتكنولوژي يعني "دستكاري اتمها و مولكولها" كه طبق تخمين مقامات كميسيون، سرمايهاي در حد يك ميليارد دلار به خود اختصاص داده است به اين نتيجه ميرسيم كه سرماية كلي اتحادية اروپا در زمينة نانوتكنولوژي برابر 43/3 ميليارد يورو يا 857 ميليون يورو در هر سال ميباشد.
سناريوي سوم: مقايسة نسبي سرمايهگذاريها
اختلافات بنيادي فراواني ميان روش اتحادية اروپا و روش ايالات متحده و ژاپن وجود دارد. تحليل دقيق سرمايهگذاريهاي آمريكا و ژاپن فراتر از حد اين گزارش است اما درك اين اختلافات موجب تغيير تعادل نسبي سرمايهگذاري در اين كشورها ميشود.
همانطور كه قبلاً گفته شد، ساختار سرمايهگذاري اتحادية اروپا مبتني بر فوايد اولويتهاي سرمايهگذاري ميباشد. اختلاف بنيادي ديگر آن است كه به جاي تخصيص بودجهاي ثابت براي نانوتكنولوژي در مراقبتهاي بهداشتي-همانگونه كه NNI اين كار را از طريق مؤسسات ملي بهداشت (NIH) انجام دهد- اتحادية اروپا بودجهاي جداگانه به بهداشت تخصيص ميدهد.
اختلاف ديگر آن است كه سرمايهگذاريهاي اتحادية اروپا فقط شامل هزينههاي اضافي براي محققان و تجهيزات ميگردد و هزينههاي زيرساختاري و دانشگاههايي كه از قبل بر روي اين موضوعات كار ميكردند توسط دولتهاي اين اتحاديه تأمين ميگردد. درسيستم آمريكايي، NNI عموماً تمام مؤسسههاي مرتبط با نانوتكنولوژي را حمايت ميكند. در واقع تقريباً %10 سرمايهگذاريهاي بنياد ملي علوم آمريكا را هزينههاي زيرساختارهاي تحقيقاتي تشكيل ميدهد.
به هر حال، اختلاف اصلي اينجاست كه بودجه FP در حدود 4 درصد كل بودجه تحقيقات اروپا ميباشد.
رقم فوق، مقداري تقريبي است و در فناوريهاي پيشرفته نظير هوافضا، اين رقم حدود
%20 ميباشد. در حالي كه در مواردي نظير تحقيقات سرطان، اين مقدار كمتر از 4 درصد است. بنابراين با فرض چنين حالتي در ديگر موارد بودجه و نيز با توجه به كمك 10 الي 20 درصدي اتحادية اروپا به سرمايهگذاريهاي اروپا، تخمين محافظهكارانه 700 ميليون يورويي براي مدت 4 سال منجر به صرف هزينهاي بين 5/3 تا 7 ميليارد يورو در طي 4 سال ميگردد. (88/0 الي 75/1 ميليارد يورو در سال).
اين ارقام ميبايست با ارقام ايالات متحده كه شامل سرمايهگذاري تكتك ايالتها ميباشد مقايسه گردد. هرچند انتظار ميرود ميزان سرمايهگذاريهاي جاري ايالتهاي ايالات متحده، به دو برابر بودجة NNI برسد، اما كل سرمايهگذاري كشورهاي اتحادية اروپا به 10 تا 25 برابر سرمايهگذاري اتحادية اروپا ميرسد. درواقع تاكنون سرمايهگذاريهاي كلي در نانوتكنولوژي توسط تكتك ايالتهاي آمريكا هنوز به ميزان بودجه NNI نرسيده است.
جدول (6) سرمايهگذاري اتحادية اروپا در زمينه نانوتكنولوژي براي سالهاي 2002 تا 2006 و مقايسه سه سناريوي تشريحشده (برحسب ميليارد يورو)
سناريو سرمايهگذاريهاي مستقيم سرمايهگذاريهاي كلي مقايسة نسبي سرمايهگذاريها
سرمايهگذاري اتحادية اروپا (تمام FP6) 4/3 4/2-43/3 5/3-0/7
سرمايهگذاري اتحادية اروپا در سال 85/0 6/0 –86/0 88/0-75/1
قابل ذكر است كه اتحادية اروپا با تخصيص سرمايه به اولويتهاي موضوعي خاص، علاوه بر تأمين سرمايههاي خاص در نانوتكنولوژي، شايد سود بيشتري به ازاء هر دلار يا يوروي صرفشده كسب كند.
با توجه به اين تفاوتهاي فاحش مابين سرمايهگذاريهاي اتحادية اروپا و ايالات متحده، ارائة يك روش مستقيم براي مقايسه آنها ميسر نميباشد. محققان اروپايي و دكتر روميكومپانو رئيس كميسيون اروپا، طي تحليلي در مجله نانوتكنولوژي (جلد 13، شماره 3، ژوئن 2002) نشان دادند كه محققان اروپايي با هزينة كمتر، به خوبي همپايههاي آمريكايي خود فعاليت ميكنند. درنتيجه آمار و ارقامي كه در اخبار اعلام ميگردند، همه جوانب امر را نشان نميدهند.
نتيجهگيري
قابل ذكر است كه با شروع بحث بر روي FP6، بودجه NNI تقريباً دو برابر شده است. اگر سود اقتصادي ايالات متحده رو به رشد باشد، چه در فعاليتهاي شركتها و چه در فعاليتهاي نظامي يا اهداف اجتماعي، انتظار ميرود كه سرمايهگذاري ايالات متحده به سرعت افزايش يابد. علاوه بر اين بودجه FP6 تا سال 2006 ثابت ميباشد ولي بعد از آن ممكن است به طرز نامعلومي تغيير يابد. همانگونه كه در آغاز گزارش قيد شد، پيشگاميهاي كشورهاي اروپايي اثر مهمي در سرمايهگذاري اروپا خواهند داشت.
درصورتي كه زيرساختار علمي، توانايي جذب سرمايهها را نداشته باشد، سرمايهگذاري مشكلاتي به بار خواهد آورد. اروپا نميتواند به دليل وجود سرمايه، ناگهان تعداد دانشجويان خود را براي مقاطع PhD و فوق دكتري دو برابر كند.
اتحادية اروپا، دولتها و سازمانهايي نظير ENA ميبايست به تمركز خود بر روي نكات زير ادامه دهند :
بهبود وضعيت شغلي
راهبردهايي براي بهبود انتقال فناوري و افزايش تعداد دانشجويان
ايجاد اطمينان از وجود نيروي كاري با سواد
ايجاد فهم و درك در مردم و مشاغل از واقعي بودن نانوتكنولوژي
تشويق دولتهايي كه هنوز به اهميت نانوتكنولوژي پي نبردهاند
اطلاعرساني در مورد فرصتهاي مناسب، ايجاد اطمينان از اينكه دولتهاي جهان سياستهاي تحقيق و توسعهاي دارند كه به تغيير فرصتهاي ناشي از برنامههاي وسيع اروپا عكسالعمل سريع نشان ميدهند
هر چند اغلب اخبار سرمايهگذاري اروپا، اخباري است كه توسط اتحادية اروپا به جهان ارائه ميشود، ولي ما انتظار داريم كه با افزودن سرمايهگذاري كشورهاي اتحادية اروپا به ميزان سرمايهگذاري اين اتحاديه، مبلغ سرمايهگذاري بسيار افزايش يابد. جهت تأييد اين موضوع، در نظر داشته باشيد كه سرمايهگذاري اتحادية اروپا فقط %4 كل سرمايهگذاري اروپا است.
+ نوشته شده در ساعت توسط احسان خوشخرام
|